11 december 2025
Een paar keer maakte ik foto’s van mijn kleinkinderen terwijl ze over een schermpje gebogen stonden of zaten. Die combi van aandacht en flauw verlicht gezicht, bevalt me wel. Bij de familie Terborch kom je vaak een tekening of een schilderij tegen met eenzelfde concentratie of juist een activiteit die we een zen-momentje kunnen noemen.
Toch maak ik dat soort foto’s van schermende kinderen niet graag, ondanks het behulpzame licht dat vanaf een display op hun kopjes valt. Die foto’s uit de eerste zin van dit stukje maakte ik blijkbaar niet toevallig in een museum, want ook daar kom je schermpjes tegen.
Ik hou niet van de schermpjes, al zijn mensen misschien wel op hun mooist als ze zich in het moment verliezen. Verliezen zeg ik, misschien is samenvallen beter. Samenvallen met het moment. Vreemd genoeg maakt het dan niet eens uit of iemand zit of ligt te dagdromen of uiterst geconcentreerd met iets bezig is. Op de tentoonstelling in Zwolle zochten vriend Gerard en ik weliswaar vergeefs naar de weergaloze luizenmoeder van de zeventiende-eeuwse Gerard Terborch de Jongere, maar er waren getekende pendanten genoeg. Ik denk dat luizen zoeken een aandacht vereist die zich goed
laat combineren met wegdromen. Het ‘slachtoffer’, het kind, zal ongetwijfeld met zijn gedachten elders zijn. Ik heb een tijd aan een katern in dook en zoeken naar het goede punt om die daar weer uit tevoorschijn te laten komen, en meer van die dingen, maar intussen schakelde ik traploos van niet denken of dromen of peinzen naar plotsklaps iets bedenken en dan langs een andere weg weer terug. Met pijpen schoonmaken had ik het ook. Gelukkig ben ik lang geleden gestopt met roken, pijp, maar een kwart eeuw later verlang ik er soms naar om die pijpen van me weer eens schoon te maken. Een smerig werkje, kan ik je vertellen. Op zichzelf al een reden om onmiddellijk met roken te stopen. En toch prettig.
Er is een tekening die Gerard Terborch maakte van zijn veel jongere broertje Moses. Die twee scheelden een kwart eeuw, kinderen van een vader, maar van verschillende moeders. Moses zit te tekenen alsof hij met een spelletje op een scherm bezig is. Het jongetje had een enorm talent waarmee het misschien zijn grote broer wel voorbij had kunnen streven als hij niet op 22-jarige leeftijd was omgekomen. Daar heeft hij hier als acht- of negenjarige nog geen idee van. Zijn grote broer natuurlijk ook niet. Die zit in dezelfde kamer als zijn broertje. Misschien is Moses bezig om zijn zus Gesina te tekenen. In plaats van met twee vingers wat over een mobieltje te schaatsen, kijkt Gerard naar zijn boertje. Dan pakt hij bij gebrek aan een camera een stukje papier, pen en inkt en zet hij in een paar minuten een prachtige Moses neer, met haren alsof het gecalligrafeerde sierletters zijn.
Wat tekende Moses? Zijn zus Gesina? Zou kunnen. Misschien was die bezig om in haar schetsboek een tekeningetje van Gerard te maken. Of van ons! Zo langzamerhand zie ik het tafereeltje zo levensecht voor me dat ik het idee heb samen met die Terborchjes in een kamer te zitten. Wat ik daar doe? Ik schrijf dit stukje.