Aan de muur

Lucas Granach heeft zich voor dit schilderij vooral laten inspireren door Albrecht Dürer, maar voor zijn waardering van melancholie richtte hij zich op Maarten Luther, want Granach was een lutheraan. De kerkhervormer noemde melancholie het bad van de duivel en dat was een negatieve kwalificatie die niet door iedereen gedeeld werd.

Melancholie of zwartgalligheid kon gezien worden als een voorwaarde voor creativiteit. Granach schilderde die schilderij verschillende keren, met dezelfde attributen en steeds met diezelfde drukke kinderen. Naast elkaar leveren ze een fotoreportage op waarbij je begint te begrijpen dat kindertjes deprimerend vermoeiend kunnen zijn. Blijkbaar iets van alle tijden. Dat is misschien een troost voor ouders met jongen kinderen

Het is zomer. Het water is groenig, in de voorste van de drie reusachtige kommen is wat blad terechtgekomen. Hoe zouden de schalen of schotels of kommen eruit in de regen, als het gevroren heeft, wanneer heeft gesneeuwd, of als water net ververst is of daar juist hard aan toe is?. En hoeveel kan het glas hebben? Slaat het aan en moet de binnenzijde regelmatig gepoetst worden? Kun je ze kantelen? Wat doet licht met het glas? Zacht licht, hard, laag of hoog.

Ik lees dat de glazen vier na de aankoop door het museum in 2009 een grote beurt nodig hadden. Glashard en kwetsbaar.

De jongen neemt het er even van, net als de koeien die hij moet hoeden. Het is mooi weer en de in snelle streken neergezette wei nodigt uit om er even je gemak van te nemen.

Edward Arthur Walton was een Glasgow Boy, een groep schilders van rond 1900 die ondanks de naam een landelijke omgeving tot  onderwerp kozen.

Olijfbomen groeien in verdrukking, een hard bestaan. Dat is de schoonheid van het lijden. De paradox van afzien en vrolijke kleuren. De bomen staan klem, met hun voeten in de grond terwijl stam en takken aan wind en blakerende hitte proberen te ontwijken. Wanhoop en vreugde tegelijk. Ik wilde iets zeggen over de ‘gouden’ grond en de blauw van de boom in het midden. Maar wat is dat wit rechtsachter? Op de rand van het paradijselijke groen. Huisjes? Dieren? En kijk die klaprozen! Weer die verdrukking in vrolijkheid. Dat hebben taaie olijven, dat hebben kwetsbare klaprozen ook.

Een vijver in een aangename omgeving even buiten Parijs. Parijs natuurlijk, want dat is de stad waar de speelgoedbootjes door vijvers drijven, anderhalve eeuw geleden en nu nog. De jonge dame op de voorgrond is het kindermeisje van het meisje op de achtergrond. De schilderes is de moeder van het meisje, Julie Manet. Berthe Morisot  bewoog zich mee in de storm die het impressionisme in de jaren zeventig heeft veroorzaakt: haar schilderijen – en die van haar zus – hingen er altijd bij.

Berthe was de schoonzus van Edouard Manet. Zij is vaak model voor haar zwager geweest. Pas na haar dertigste trouwde ze met diens broer  Eugène.

Of Berthe dit tafereel en plein air schilderde of volstond met een schets om die thuis uit te werken, weet ik niet. In ieder geval heeft Julie er geen belangstelling voor. Geen wonder: in haar omgeving schilderde iedereen, ouders, ooms tantes. Zelf zou ze geen zeemansvrouw worden: ook zij werd schilderes.

Je ziet wel wat je ziet, maar wat je niet ziet niet, al is het er wel. Onder de dunne huid van een verflaag kan zich een andere werkelijkheid schuilhouden. Soms een arm die in een iets andere houding werd overschilderd, soms een hele persoon. In dit schilderij gaat het om de attributen van de man.  Zij geven het schilderij een heel andere betekenis dan de maker bedoelde. We hebben niet te maken met de schutspatroon van de notarissen. De dunne halo boven het hoofd van de man, het kruis in zijn hand, de pen, de voorwerpen op de voorgrond, ze zijn allemaal later door een ander schilder toegevoegd. Quinten Massijs schilderde een man met alleen een rozenknop in zijn hand. Geen heilige, maar een minnaar.

Ze past maar net op het blad, deze dame die je volgens mij ook regelmatig tegenkomt op andere doeken van Dufy. Het gaat hier dan ook om mevrouw Dufy. Op vrijwel al zijn werk zie je dat Dufy er zin in heeft, in het leven. Dat hij geniet van de wereld om hem heen, en van zijn mooie vrouw. Vanwege de signatuur zie je meteen dat dit de goede positie is van het schilderij. Maar waarom eigenlijk? Je kunt het net zo goed een kwartslag draaien, naar links, niet naar rechts. 180 graden kan ook. Je kunt met mevrouw Dufy blijkbaar bijna alle kanten op. Soms vraag ik me af of ze niet net in het water is gegooid, in het blauw dat je bij Dufy ook al vaker tegen komt.