Een zachte berm

Len Borgdorff schrijft en fotografeert

Och heden

21 september 2019

Het Leesgezelschap te Diepenbeek

't Is uit, het boek. P van Limburg Brouwer schreef het in 1847 en als het hem heeft opgelucht, dan was dat niet afdoende, want hij overleed in hetzelfde jaar. Dat is wel een beetje droef. De man was nog maar 52. Ik heb de indruk dat de in zijn tijd vermaarde classicus een ernstig man was, die vooral veel wist van en ook een voorvechter was van op klassieke leest geschoeid toneel, het Griekse drama. En dus niet van romantische pendanten waarvan Shakespeare een belangrijke vertegenwoordiger was. Het mocht blijkbaar niet leuk, niet plat worden. En dat probeerde hij in Het Leesgezelschap te Diepenbeek.
Er zijn mensen in mijn omgeving om wie ik vaak moet lachen. Ze zijn grappig. Er zijn er ook die dat proberen en het lukt niet. Dat gebeurt bij P van Limburg Brouwer. Zijn punt is een serieuze kwestie: blijkbaar ergert hij zich groen en geel aan orthodoxe protestanten. Zelf behoort hij tot een wat vrijere richting, de Groninger school. In het boek komt de term gereformeerd regelmatig voor en daaronder verstaat hij allereerst de hervormden die hun ziel en zaligheid zoeken in de drie formulieren van enigheid. Dat zijn geschriften uit de 17de eeuw waarin men voor eens en voor altijd meende te moeten en te kunnen vastleggen hoe de Bijbel verstaan moest worden.
Met een van die geschriften ben ik nog wel stevig opgevoed, maar de Dordtse Leerregels? Toen ik in 1973 bij school solliciteerde, kreeg ik een formulier toegestuurd waarop ik moest aangeven of ik de drie formulieren onderschreef. 'Wat is dit voor rare vraag?' schreef ik erachter. Nooit meer wat gehoord.
De verteller in het verhaal is zo verborgen niet of je merkt heel duidelijk de sympathie niet ligt bij degenen die proberen er duidelijke opvattingen op na te houden als het om het geloof gaat. Je kunt ook zeggen dat zijn sympathie ligt waar je die van mij ook kunt vinden.
Maar waarom moet vrijwel iedereen die er een duidelijke overtuiging op nahoudt, een andere dan de jouwe, neergezet worden als dom, achterlijk?
Dat hoort bij de negentiende eeuw, die wat neerbuigende toon die een verteller kan aanslaan. Denk aan Hildebrand en ook Multatuli manifesteert zich regelmatig als een zelfingenomen, arrogante, maar wel briljante kwal.
Ik denk dat Van Limburg Brouwer heel boos was, toen hij dit boekje schreef, maar dat hij er een kostelijke grap van probeerde te maken. Alsof hij tegen zijn vrouw zegt: 'Het boek dat ik schrijf, wordt waarachtig een kostelijke grap, Suus, een werkelijk formidabele kostelijke grap.'
Dat werd het niet. Hij had beter een onversneden boos boek kunnen schrijven en eerlijk uit kunnen komen voor de onverdraagzaamheid van zijn verdraagzaamheid.
Hoe dan ook, ik heb het boek gelezen en nu is het uit.

20 september 2019

Rembrandt 2

Ik zie wel een beetje op tegen de logheid van het boek waarin alle etsen en tekeningen van mijn grote held zijn verzameld. (Zie de Och Heden van gisteren.) Daarom zit het me niet lekker dat ik geen contact heb opgenomen met meneer Taschen en mevrouw Bücher. De etsen en tekeningen van Rembrandt ben ik twee keer gaan bekijken toen het Rijksmuseum op dit punt alles uit de kast haalde om aan de wanden te hangen. Ik heb er nog met iemand over gepraat van het museum, over mijn droom. Namelijk dat alle tekeningen en etsen zouden worden aangeboden, een gedrukte versie uiteraard. En toen vertelde de medewerker van het museum dat er inderdaad ooit een Amerikaanse uitgave was geweest met achterin een paar bladen waar je tekeningen of etsen in de oorspronkelijke maat uit kon drukken.

Dat is het, dacht ik toen. Teken- en etswerk van Rembrandt is doorgaans niet van groot formaat, dus je kunt makkelijk een combinatie maken van verwant spul, waarbij ik vooral denk aan het soort papier dat Rembrandt gebruikte. Dat kan wisselen. Je drukt wat werk op één blad af, met a4-formaat kom je volgens mij al een heel eind, en je stanst die bladen zodanig dat een werk in zijn oorspronkelijke formaat tevoorschijn komt. Achterop staat in grijs wat zakelijke informatie. Klaar. Een daarop kun je je dan abonneren: ieder kwartaal bijvoorbeeld glijdt er een dunne kartonnen doos of een kloeke envelop door de bus en eens in de zoveel tijd wordt er weer een prachtige box aangeboden waarin je je verzamelde Rembrandts kunt bewaren. Helemaal geen gedoe met een log boek, nee, je zit op de bank en kijkt op je gemak naar al het moois dat Rembrandt de mensheid heeft nagelaten. Het kan ook in bed. Zo kom je ook dichterbij het werk zelf.

Af en toe pik je er eentje uit en die lijst je in. Om een half jaar naar te kijken bijvoorbeeld. Om het nu voor elkaar te krijgen moet ik niet één maar zelfs drie exemplaren van het boek aanschaffen, dat is drie keer 450 euro. Eentje, omdat het boek er nu eenmaal is. Een om de platen op de even bladzijden uit te knippen en één voor die van de oneven pagina's. (De woorden recto en verso dringen zich op, maar ik negeer ze.)

Dat knippen is nog een hele klus: het gaat om ruim duizend platen en plaatjes. En wij boekbladeraars kennen het formaat van het oorspronkelijk gebruikte papier niet. Rembrandt gebruikte desnoods snippers. Ook op papier moest je immers zuinig zijn. Een ander nadeel… Maar laat ik teruggaan naar mijn droom en er een bijkomend voordeel van maken: je smeert het uit over de tijd. Rembrandt nam ruim veertig jaar. Dat is wat veel, maar ga eens uit van 50 platen per keer. Dat maakt 200 in een jaar. Wordt dus een abonnement van vijf jaar. Vijf jaar lang regelmatig heerlijke post op de mat. Iedere zending kost 25 euro, gewoon de prijs van een boek, maar dat loopt op tot 500 euro. En dat terwijl een boek maar 150 euro kost. Als ik de heer en mevrouw Taschen-Bücher was, zou ik het wel weten.

Misschien, misschien is het niet te laat om dit alsnog te doen, meneer en mevrouw Taschen. En ik heb hier nog wel een paar ideeën over. U kunt gerust contact met me opnemen.

19 september 2019

Rembrandt

In juni 1988 verslingerden de jongens, zeven en zes, zich aan voetbal en dus mocht van de glorietocht van Oranje geen moment gemist worden. Dat was nogal wat voor de Borreltjes, want de liefde voor voetbal hebben de kinderen niet van hun ouders en de zwartwittelevisie stond meestal met losse snoeren en ongebruikt in een kast. Vraag me niet naar het hoe en het waarom, maar plotseling zei ik: ‘Weet je wat wij gaan doen, we gaan een nieuwe televisie kopen, en nu gewoon een kleurentelevisie.’ We liepen meteen naar Station Overvecht en kochten een apparaat in een zaak naast de bibliotheek en de bekende boekhandel, kortom in een mij vertrouwde omgeving.

Het werd natuurlijk wel een draagbaar model. We zijn niet van de grote schermen en ook de ogen van paps en mams waren toen nog uitstekend. Ik nam het ding meteen mee. Wat ik zeg: een draagbare tv, dat kan niet zwaar zijn. En hij begon ook niet zwaar. De jongens liepen joelend om me heen. Je zult maar zo’n vader hebben.

Vraag me niet waarom ik niet op een bus stapte, waarom we weer terugliepen naar het station, terwijl ik na honderd meter al doorhad dat ik niet slim bezig was. En toen hadden we nog honderden meters te gaan. De trein bood enig soelaas maar binnen de kortste keer moest ik daar weer uit voor nog eens 500, 600 meter. Vlak voor het huis trof ik een vrolijke oud-leerling aan die enthousiast reageerde op de aanschaf en op de dansende jongetjes. Ik hield heel veel van die leerling dus ik hield me groot, ik mocht haar en de jongens haar vrolijkheid niet afnemen. Maar die doos!

Enfin, de rest is geschiedenis. Oranje heeft gewonnen. Nooit heb ik me laten voorstaan op het offer dat ik daarvoor bracht.

Vandaag liep ik, jawel, de bibliotheek uit en de naast gelegen boekhandel in. Ik mag niet zo veel boeken meer kopen, dus verzadig ik mezelf met geleend spul om vervolgens bij de buren te gaan snuiven. En daar zag ik dat er twee prachtige boeken zijn uitgebracht met het werk van Rembrandt, een met alle schilderijen en een, en dat deel triggert me nog het meest, met de tekeningen en etsen van onze grote man. €150,= kost elk deel. Ik vind het niet duur.

Toen ik het optilde moest ik aan de kleuren-tv van dertig jaar geleden denken. Die werd steeds zwaarder. Ik heb thuis al een dik boek met werk van Rembrandt, dat meet 28 bij 35 bij 5 cm en is 4 kilo zwaar. Dit boek is 30 bij 40 en heeft twee keer zoveel bladzijden. Dat red ik niet.

Bestellen en laten bezorgen? Een boek laten bezorgen, zeg je? Natuurlijk niet, we blijven ons wel een beetje gedragen. Boeken, bloemen, broeken, fietsen en camera’s en brood, en appels en nog zo het een en ander koop je in een winkel. Het is al erg genoeg dat dat met speelgoed nauwelijks meer lukt.

Dus er zit niets anders op dan de komende maanden mijn conditie flink op te vijzelen en een spaarpotje te maken voor het Project Rembrandt. En misschien is het handig om dan ook meteen maar te gaan sparen voor een lessenaar waarop dat schitterende boek dan opengeslagen ligt. Zie je het voor je? En iedere dag slaan we een blad om, nee, ík sla een blad om, want ik heb ervoor gespaard.

18 september 2019

De geografische geheugenatlas

Momenteel bevind ik mij op breedtegraad 52.111769599999995 en de lengtegraad is 5.126553599999999. Ik ben daar wel vaker. Het zou zomaar kunnen dat dit de plaats is waar ik het meest geweest ben ik mijn leven. Het is zelfs mogelijk dat ik de persoon ben die het meest op deze plaats te vinden is geweest. Ik zeg niet dat het zo is; ik zeg dat het zou kunnen. Ik zit nog een beetje met de hoogte, want ik zit op de eerste etage, dus volgens een erg aardse benadering hang ik ergens in de lucht en zou je kunnen beweren dat ik me dus niet bevind waar ik me bevind als niet ook de hoogte wordt meegenomen. Ik stel die nu maar even op +3 (meter). Toch beperk ik me liever tot de coördinaten waarmee ik begon.

Als ik er straks niet meer zal zijn, zal het niet al te lang meer duren of mijn aanwezigheid op deze plek is niet meer dan een herinnering van enkele dierbaren en dat was het dan. Ik ben niet de meest ingrijpende gebeurtenis op deze plek. In het Goethehaus keek ik nog even de kamer in waar Goethe stierf op 22 maart 1832, maar dat was Goethe. Dan heb je wat. En Hannibal trok over de Alpen via de Sint-Bernhardpas en om die reden is dat een memorabele plek te noemen. Nu wordt dat trouwens heftig weersproken; men denkt eerder aan de Col du Mont Cenis of de Montgenèvrepas. Voor de Sint-Bernhardpas maakt dat overigens niet zoveel uit, die kan nog altijd bogen op troepen die Julius Caesar die kant uit stuurde en Napoleon ging er 1500 jaar na de Galliërs langs. Je hebt namelijk ook coördinaten die een plek markeren waar de ene historische gebeurtenis zich op de andere stapelt.

In de miljoenen jaren dat een plek bezig is de plek te wezen die met bovengenoemde coördinaten wordt aangegeven moet er toch ook wel iets gebeurd zijn dat we misschien niet eens meer weten maar waarvan het de moeite waard zou wezen als we dat wel wisten. Hier ligt een schat misschien, zegt het jongetje in mij, hier kwam een dinosauriër uit zijn ei, hier zakte Lamfroit weg in het moeras; ze hebben hem nooit meer gezien.

Op de hoek van de Amsterdamse Straatweg en de Zuilenselaan staat een oorlogsmonument. Ik fietste jaren langs die plek en ineens was het daar, in 2010. Op 16 april 1945 werden er drie verzetsstrijders geëxecuteerd. Ik merkte dat ik dat eerder had willen weten. Mijn directe omgeving veranderde er een beetje door. Vorig jaar pas viel mijn oog op een monument in Groenekan vanwege een noodlanding van een vliegtuig in mei 1944. Nooit geweten.

Mijn voorbeelden zijn eenzijdig: ze gaan over oorlog en er is altijd een monument. Dat hoeft allemaal niet. Maar het zou toch aardig zijn om bijvoorbeeld op zoek te gaan het meest memorabele verhaal (sommige hebben er meer, maar dan hoef je meestal ook niet meer te zoeken) van de plek waar je woont. Dat is mijn, ik mag in alle bescheidenheid wel zeggen, briljante idee. Nu nog de mensen om het uit te voeren en iemand die ideeën heeft over de manier om dit uit te voeren. Het wordt tijd voor de digitale geografische geheugenatlas.

17 september 2019

Het Leesgezelschap te Diepenbeek

De dichterskring die ik afgelopen zaterdag bij mij thuis ontving, dwarrelde tijdens de lunch wat door kamer en tuin. En zo stonden er vier voor mijn boekenkast om te zien wat daarin allemaal te vinden was. Waarover spraken zij, die vier daar voor die kast, vier daar voor die kast? Ik wist het niet en kon er ook niet al te veel aandacht aan besteden, want ik moest vooral letten op de soep die ik een eindje verderop in kommen stond te scheppen. Je bent gastheer of je bent het niet.

De meeste boeken in de kast beneden staan daar omdat de rug me wel bevalt en zo vind je er ook zestien delen uit de serie Bibliotheek der Nederlandse Letteren. Anders dan de rest staan de boeken van deze serie bij elkaar. Voor- en achterkant zijn van linnen, maar de rug is van leer. Ik vond en vind het altijd prachtige boeken en toen ik er een jaar of twaalf geleden bij een boekenmarkt in een kerk 12 kon meenemen voor 2,50 euro (niet per stuk, maar voor de hele reeks) had ik ze al in de auto gezet voor ik dacht aan het voornemen om dit soort aankopen niet meer te doen.

Geloof me, ik hield mijn aandacht bij de soep, ik heb niet gemorst, maar het ontging me niet dat iemand de serie aanwees. Het is een serie uit de jaren dertig. Later, rond 1980 is nog gepoogd die serie nieuw leven in te blazen, volgens hetzelfde concept: een klassieker uit de geschiedenis van de Nederlandse literatuur, voorzien van een inleiding. Daar heb ik ook nog wel een paar deeltjes van. Ze zien er goed maar saai uit, met hun linnen stofomslag. Ze halen het niet bij de boeken uit de jaren dertig met die strakke leren rug.

Een mens wordt wel een beetje kwetsbaar als er zo naar zijn of haar boekenkast wordt gekeken. ‘Heb ik er in de ogen van die ander wel de goede boeken in staan?’ Nogmaals, ik heb me er niet mee bemoeid, niet verteld hoe elders in het huis nog veel meer, bijzondere literaire schatten… Ik heb dat niet gedaan.

Wel stond ik zaterdagavond voor die boekenkast in de huiskamer en keek ik vooral naar die serie met Hadewych, Bredero, het proza van August Vermeulen. En ook een klassieker die dat nooit echt geweest is en waar de inleider, Dr. Jan de Vries, in 1939 al niet erg hoog over opgeeft. Ik bedoel Het Leesgezelschap te Diepenbeek. Op mijn negentiende moest ik het lezen en ik vond het wel een gezellig boek. Het was een typisch negentiende-eeuws geval van de tweede garnituur, literatuur met een kleine l. Hoe het ooit in die klassieke reeks terecht heeft kunnen komen, kan ik dan ook niet uitleggen. In ‘Alles is taal geworden’, het dikke deel uit de Geschiedenis van de Nederlandse Literatuur dat handelt over de negentiende eeuw wordt de auteur wel genoemd, als pleitbezorger van op Griekse leest geschoeid toneel en tegenstander van alles wat op dit punt naar romantiek zweemde, P. van Limburg Brouwer. De ironie (alleen van dit woord al zou de classicus die Van Elbee waarschijnlijk gegruwd hebben) wil dat hij dus vooral bekend werd door een bij uitstek romantisch werkje dat bol staat van tamelijk flauwe grapjes. Maar over dit bekendst geworden werk vertelt ‘Alles is taal geworden’ dus niets, helemaal niets.

Goed, dat ben ik nu dus aan het lezen.

16 september 2019

Prinsjesdag, prinsjesdag

We zijn de parkeerplaats bij school nog niet af of het liedje Prinsjesdag vult de auto.

‘Prinsjesdag, prinsjesdag,
maar er zijn geen prinsjes bij,
er zijn alleen prinsesjes,
netjes op een rij!’

Ik heb een usb-stick in de auto met alleen kinderliedjes die in willekeurige volgorde vaker of bijna nooit langskomen.
‘Dit is wel heel toevallig, want weet je dat het morgen Prinsjesdag is?’
De mij nog onbekende Maria die als vriendinnetje meerijdt om bij Liesje en Klaas te spelen, weet het maar al te goed.
‘Pappa heeft het heel druk met Prinsjesdag. Hij is er de hele week mee bezig.’
Die opmerking roept vragen op en niet veel later heb ik een duidelijk beeld van de vader.
‘O, maar dan weet ik wel wie je vader is. Ik zie hem vaak op het journaal.’
‘Ja, mijn vader, en mijn opa was vroeger de baas van het journaal.’ Van hem heb ik niet onmiddellijk een beeld, maar zijn naam heb ik wel. Even denk ik nog dat dat ook wel eens de naam van een oud-leerling zou kunnen zijn, maar nee, die oud-leerling heette geen Gerard. Die heette Peter.
Klaas zit naast me. Hij roept dat zijn vader in een restaurant werkt en dat hij daar grote mensen leert hoe ze in een restaurant moeten werken. Het klinkt vriendelijk, want de kinderen hebben het beste met elkaar voor, maar het moet wel even gezegd worden: er gebeurt iets.
Sorry Koos, denk ik, want ik vind het wel een beetje jammer dat er niemand meer luistert naar zijn liedje en dat terwijl het juist nu zo actueel is.
‘Mijn opa was de meester van juf Kim en ook van juf Guusje,’ zegt Liesje dan.
‘Van de juf Kim en de juf Guusje van onze school?’
‘Ja hè, opa. Die zaten toch bij jou op school?’
‘Ze zaten zelfs bij elkaar in de klas. En nu zijn ze juf op jullie school. Heb jij ook een broertje of zusje hier op school, Maria?’
Dat is niet zo, die zijn een paar jaar ouder. De een zit in de derde klas en de ander is net begonnen. ‘Die zit in de brugklas.’
‘Ja, de brugklas, de eerste klas, van het Niftarlake.’
‘Nou, dat is toevallig. Daar was ik meester. En daar zaten juf Kim en juf Guusje ook op school.’
Ik zie dat Klaas tamelijk tevreden is met de loop van het gesprek.

15 september 2019

Mont Ventoux

Als je 10b05 tegen het licht houdt, zie je een jongetje. Hij zit op een fietsje met zijwieltjes. Hij heeft een dikke neus. Er is ook wat bloed, vermengd met snot. We kunnen er maar beter afblijven.
10b05 is het nummer van een dia uit 1986. Het jongetje is Jaap en we werpen een blik op de laatste momenten van zijn derde verjaardag, de dag waarop hij een fietsje kreeg dat diezelfde dag nog in elkaar zakte. Blijkens de foto vertrouwt hij erop dat dat allemaal goed komt. Het is de vrijdag na Hemelvaart en de avond voordat ik met het fietsje naar de fietsmaker ga om te vragen of ik in een hoekje van de werkplaats terecht kan om te kijken of er nog iets van het fietsje te maken valt. Het is een geval dat we in een winkel voor tweedehands speelgoed kochten. Daar had ik intussen al spijt van. Jaap gaat mee de volgende dag en kijkt blijmoedig toe. De fietsenmaker geeft af en toe een hint.
De ochtend van Hemelvaart, waren de jongetjes en ik vroeg begonnen met een wandeling door het park aan de overkant. Sam had al een step en een paar dagen daarvoor had Jaap ook een kleintje gekregen, van een vriendin. Het ging allemaal goed, ook bij de hellingen in het park. Tot we weer bij de voordeur kwamen. Toen schoot Jaap met zijn voet van het plankje en klapte met zijn neus op de stuurpen. Hij brulde. Er was bloed. Er kwam een dokter, we moesten naar het ziekenhuis aan de overkant. Hij huilde, snikte zich moe op de schoot van zijn moeder.
De dag daarop was hij jarig. Ondanks het geleden leed, maar wel met tegenzin, gaven we hem dat fietsje. Hij was er blij mee en ging er meteen op zitten. In de loop van de dag begon het fietsje kuren te vertonen. Hij bleef vrolijk, ondanks die pijnlijke neus die niet alleen dik en bloederig was maar ook een iets andere stand had gekregen en waarvan we wisten dat daar binnen korte tijd iets aan gedaan zou moeten worden, waar je ook niet naar hoefde uitkijken. Mei 1986 dus.

Vorig jaar januari raakte Jaap in korte tijd verlamd door het syndroom van Guillain Barré. We zagen het voor onze ogen gebeuren.
Vanaf de eerste avond herhaalde hij als een mantra: als ik maar weer een keer de Mont Ventoux op kan. Na een maand of drie reed hij op een handbike door de stad. Het was toen dat ik die twee dia’s uit de doos haalde en naast het scherm van mijn computer legde. Ik denk dat er in de anderhalf jaar dat ze daar nu liggen niemand ooit naar gekeken heeft, niemand, behalve ik. Naar dat blijmoedige, gewonde jongetje op het verkeerde fietsje met zijwieltjes. Vorig jaar rond deze tijd bezocht Jaap de top van de Mont Ventoux, als passagier bij iemand in de auto.
De handbike werd weer een gewone fiets, toen een racefiets. Hij maakte een paar maanden geleden een tocht van 120 kilometer. En via What’s App kwam er gisteren een fotootje binnen van een man. Hij staat er en profil op, met fietshelm, bij een bordje ‘Sommet du Ventoux’. Hij heeft een baardje, een zonnebril, maar onmiskenbaar een neusje dat ooit een stuurpen ramde.
De dia mag weer in de doos. We gaan blijmoedig verder.

14 september 2019

€62,50

Om tien uur zou hij voor de deur staan, om tien stond hij voor de deur.
‘Wordt er hier gecontroleerd?’
‘Als je niks doet, heb je over vijf minuten een bon onder je ruitenwisser.’
‘Dan gooi ik even wat geld in de parkeermeter. Kun je er pinnen?’ Dat kan. Ik stuur hem weer op pad met een bewonerskaart die hem wat korting oplevert en schenk alvast een kop koffie in. ‘One more cup of coffee for the road.’ Er rijdt een auto voorbij met een verraderlijke vakantiebox op zijn dak die geen vakantiebox is maar een vernuftig registratiesysteem waaraan geen enkele geparkeerde auto ontsnapt. ‘Handhaving’ staat er met grote letters op de portieren.
Als we even later aan de koffie zitten, komt er een scootertje voor het huis tot stilstand. Een geüniformeerde dame noteert het een en ander op een apparaatje. Er cirkelt een tweede scootertje langs, met daarop alweer een uniform waar in dit geval een meneer uit steekt.
‘Wij hebben hier in de wijk een vrolijke pakjesbezorger, al jaren. Van Post.nl. Hij groet iedereen enthousiast, vraagt of het goed gaat en iedereen groet hem even al even vrolijk terug. Dat zal die mensen op de scootertjes nooit overkomen. Die moeten toch een beetje door het leven als een soort insect. Niet naar slaan, gewoon met rust laten, dan word je niet gestoken en gaan ze vanzelf weer weg, gelukkig.’
‘’t Is een keuze,’ zegt Aat.

Na de koffie lopen we naar de auto. Aat stapt in. Ik loop wat vertraging op, want ik moet eerst een bon onder zijn ruitenwisser vandaan peuteren. €62,50. Tijdstip 10.10 uur, staat erop.
Maar toen zaten we toch al aan de koffie? Er moet toch minstens vijf minuten zitten tussen het moment waarop je een auto ergens neer zet en het moment waarop je je betaling hebt afgerond?
‘Ik heb bij het kenteken wel eerst de Z en de B omgedraaid. Dat merkte ik en toen moest ik weer opnieuw beginnen.’
Dat kan het natuurlijk niet wezen. Die auto stond schuin aan de overkant, 25 meter van de voordeur, 33,65 meter van de automaat.

Als we in de loop van de middag weer terugkomen en ik uitstap, wijs ik nog even op de bon die in het bakje bij de versnellingspook ligt.
‘Vergeet hem niet.’
Later appt Aat dat om 10.08 het geld van zijn bankrekening was afgeschreven. Mooi, die 62,50 kan hij dus in zijn zak houden. Maar hij zal waarschijnlijk wel een brief moeten schrijven.

13 september 2019

Oer

We bezoeken de Maashorst, bij Nistelrode. Het is het gebied waar de wisent, de tauros en de exmoorpony hun oerleven leiden, want alles is oer in dit gebied en hier kun je, samen met een handige app natuurlijk, ook aan je eigen oer toekomen. Ik vrees het ergste voor Aat. Aan het begin van de wandeling, net uit de auto, ziet hij er nog geciviliseerd uit maar hoe zal het zijn als straks in deze man het eigen oer ontketend wordt. Bang ervoor ben ik niet, maar, laten we zeggen, wel alert.
Het grote oer begint bij een kaal veld waar schrikdraad omheen gespannen was. Dat hoort, wordt me naderhand duidelijk, bij het oergevoel, schrikdraad, want we zullen het nog regelmatig tegenkomen. Voor onze voeten, maar aan de andere kant van het schrikdraad liggen drie varkens, niet roze maar bruinzwart, een beetje een oerkleur dus, waardoor ik desondanks onmiddellijk moest denken aan de vier in cellofaan verpakte leverworstjes die ik vanmorgen in de koelkast vond en waarvan ik er na enige aarzeling toch maar niet eentje gebruikte om uit te knijpen op een boterham voor de lunch. Met die beslissing ben ik nu toch wel een beetje blij. Twee varkens kijken even op van onze aanwezigheid, maar ze ploffen na een paar tellen weer naast elkaar. Ze spelen liever voor dooie leverworstjes. In de verte liggen soortgenoten van een veel groter formaat.
Na een paar minuten is daar het eerste hek dat we door moeten, maar dan heeft Aat al sporen van een ree gespot. Als hij het zegt, zie ik ze ook. Voorbij het hek zijn daar de drollen af en toe, tekens van groots leven dat zich in onze directe omgeving moet bevinden. Maar we zien niks. ´Tien vogels zien ons op dit moment,´ zegt Aat, ´maar wij zien niks.´ Dat is niet waar. Ik zie plukjes hei die nog in bloei staan, we zien vlindertjes en er vliegt een eend over het vlakke land die geen eend kan zijn, want kleiner, maar wel die kleuren, en waarvan we besluiten dat het een valk is, geen torenvalk – die zien we al vaak genoeg – maar een boomvalk. Het ging net iets te snel. We kijken naar een sprinkhaantje en er liep een soort kevertje met een opgeheven achterwerk alsof het een minischorpioentje was.
Even, een of twee hekken verder, denk ik het spoor te zien van een exmoorpony, en er is verse poep. Ons oerpad kruist hier en daar een geasfalteerd oerfietspad waarop ouderen, mensen die niet meer voor dagelijks brood naar hun werk moeten, op e-bikes de geest- en longenverruimende lucht van dit voorwereldlijk landschap inademen. Het kan niet anders of Aat heeft zijn oer zijn hele leven al laten spreken, want hij blijft de man zoals ik hem altijd al ken. Dat ervaar ik toch een beetje als een geruststelling.
Plotseling lopen we langs de auto waarmee we gekomen zijn. We waren er bijna aan voorbij gelopen. Een wisent, een taurus, een exmoorpony hebben we niet gezien. Het zou me niet verbazen als die een dagje naar de Efteling zijn, ook al zo’n basale behoefte.

12 september 2019

Oranje

Ik wist me te beheersen en ging niet op zoek naar een camera. In plaats daarvan keek ik door het raam naar het licht, en om iets specifieker te zijn: naar het licht zoals dat op de lampionplant onder de pergola stond. Vorig jaar stonden er her en der lampionplanten in de tuin, maar een vriend met een hovenierlijk verleden vertelde dat die dingen aardig konden woekeren als ze eenmaal aansloegen. Daar stond deze lampionplant nu in een grote pot met een, twee, drie... twintig felle lampions te stralen, alsof ondanks het heldere ochtendlicht er toch lampjes in de bollen waren aangedaan. En ook het groen van blad en steel gaf licht. En toen draaide ik me dus om om even een camera te pakken, maar ik beheerste me en keerde me weer naar de tuin.
Wat een camera niet doet is even automatisch scherpstellen op een ander kostbaar moment in de tuin: er lag een walnoot op het pad, bij de schuur. Nee, ik moest hem niet gaan pakken. Kijken moest ik, naar het licht op de lampionplant. Ik zag nu ook een draad van licht die van de top van de plant schuin naar het smeedijzeren plantenrek klom dat ooit de tuin van Mentes grootouders sierde, in Vught. Later hun balkon in De Bilt en nu al dertig jaar deze tuin. Het was een dunne draad van licht. Weer draaide ik me om voor een camera, opnieuw wist ik me te beheersen. En kijk naar de uitbundige plant en de dunne draad waarmee een tamelijk ver verleden met dierbare mensen van ooit even lieten merken dat ook zij genoten van dit moment. Toen pas zag ik meer draden, en te midden van die fragmentarisch zichtbare lichtstraaltjes hing een spin.
Daarmee kreeg het idee van hemel en aarde, verleden en heden die elkaar even raken een knauw. Even maar, want een staat van gelukzaligheid laat zich niet zo gauw aan de kant duwen.
Ook niet door een wolk die voor de zon schuift. Weliswaar liep ik nu even de kamer in om me met treintjes van het nageslacht te bemoeien, waarbij ik zag dat er een camera onder handbereik lag, maar toen ik even later weer de achtertuin in keek, stond de lampionplant weer onbedaarlijk de stralen en in het gras lagen nu twee, drie, vier walnoten. Als ik nu de tuin in zou lopen, wist ik, dan zou ik er nog meer vinden.
De draad was er ook weer en de spin hing zilver te glanzen in het lege wit van licht.
De tuin had me getrakteerd op veel lievelingsbloemen dit jaar: goudsbloemen, Oost-Indische kers, allemaal jeugdsentiment dat ik zorgvuldig in stand houd en toevallig allemaal oranje.
Natuurlijk dacht ik aan de prestaties van Oranje de afgelopen week en aan de trainer van het Nederlands elftal, het Oranjehoofd.
Vol vertrouwen speelde ik even later weer met de treinbaan. Het leven is goed.

Jammer alleen dat de rente weer verlaagd is.
Aandelen, lijkt in de tuin de zilveren draad aan het bloemenrijk te fluisteren: koop aandelen. Daar waren ze van, opa en oma, van de aandelen.

11 september 2019

Klein Jurassic

Daar waar in Utrecht de Brailledreef, de Kardinaal de Jongweg en de Talmalaan samenkomen op het Salvador Allendeplein, maar niemand weet dat die rotonde zo heet, daar bevindt zich ook Klein Jurassic Park. Er grazen dino- en andere sauriërs rond, loom en onontkoombaar. Ze tonen er hun ware gedaante. Het zijn, laten we ons vooral niks wijsmaken, geen voorwereldlijke dieren. Het zijn producten van de twintigste eeuw. Hier stampen zij rond in hun ware gedaante, zonder valse huid of schubben van hard plastic, maar naakt: halve skeletten zijn het die mechanisch bewegen en door een dieselmotor worden aangedreven. Ik zag en doorzag het lang geleden al in Leiden, ik zie en doorzie het telkens weer als in de buurt van de Amersfoortse dierentuin ben. Daar maken ze deel uit van Spielbergs fantasie. De waarheid vind je aan de Gerbrandystraat te Utrecht, waar de aaseters, want dat blijken het te zijn, zich te goed doen aan wat ooit het Belastingkantoor was van deze stad, een misschien niet mooi, maar wel erg kloek gebouw uit de jaren zeventig, veronderstel ik.
Ik ben er vanmiddag naar toe gelopen. De ichtyosaurussen die weken lang op en in de schedel van het hulpeloze gebouw hebben staan hakken, zijn weer weggevlogen, zie ik. Intussen banjeren andere sauriërs nu respectloos over de bonken en brokken van het kadaver die daar door al het hakken en wrikken en meedogenloos bonken in grote hopen omheen zijn komen te liggen. Het gebouw wordt ontleed. Hier het bot, daar het vlees, daar de pezen. Ze vernietigen systematisch, die wrede monsters van Boverhoff uit Heerde.
Waarom moet het gebouw weg? Een belastingkantoor hoeft niet onmiddellijk op ieders sympathie te rekenen, ik weet het, maar de gevangenis aan het Wolvenplein is inmiddels een populaire plaats geworden. Aan de voormalige bestemming zal het dus niet liggen. Het gebouw oogde nog stevig en kloek. Straks, is de bedoeling, herinnert niets meer aan de slachting die hier nu al maanden voortduurt, en staan er twee andere hoge gebouwen, appartementen voor de vrije huursector en voor studio’s voor studenten. Ik vond het geen mooi, geen lelijk, maar wel een markant gebouw en vraag me af waarom er geen appartementen of studio’s in het bestaande gebouw konden. De circulaire economie weet u wel. Dat is trouwens een serieuze overweging geweest in 2011. Toen is ook een ontwerp gemaakt voor een mogelijk nieuwe bestemming.
Het kan om geld draaien. Er zal wel gezegd worden dat een al dan niet eenvoudige rekensom laat zien dat het veel gunstiger is om dit, en dat het nieuw te realiseren project ook veel duurzamer om dat…
Maar rekensommen reageren op de getallen die je invoert. Hoe groot, hoe compact is een eenheid stof en wat moet je voor de productie ervan betalen? Om hoeveel eenheden gaat het dan? Welk getal moet ik daarvoor invoeren. En duurzaam, is dat inclusief de dieselende sauriërs, de stofwolken en de bewatering, de productie van nieuw materiaal en het wegwerken van het oude materiaal dat tot voor kort een misschien een nog wel deugdelijk en in elk geval markant gebouw te zien gaf.

Het valt me op hoe sierlijk grote brokken beton aan nauwelijks zichtbaar betonstaal hangen, alsof ze zweven. De poëzie van het sterven.

10 september 2019

Tante Pos

Er viel zojuist post op de mat. Een envelop waar in een handschrift dat niet dat van de echte afzender kan zijn Opa en Oma op staat, en ons adres. Op de achterzijde worden we nogmaals vermeld, nu, met oorverdovende grote letters, als Len en Mente. Duidelijk een andere hand dan die van de voorkant, maar onmiskenbaar de hand die de tekening maakte die in de envelop blijkt te zitten. De afzender wordt niet vermeld maar de hand verraadt wie het is. Klaas. Hij tekende twee personen van wie wij zeker weten dat wij dat zelf zijn. Maar er is meer, zo leerde een telefoontje toen Klaas overigens al op bed lag.
Klaas vroeg zich dit weekend af hoe het nu precies ging. Je hebt een kaart. Die stop je ergens in een bus, in Leidsche Rijn, maar het kon ook in Frankrijk, begreep hij, en dan kwam die later bij iemand thuis op de mat achter de voordeur. En, had hij begrepen, de post gaat via Nieuwegein.
‘Dan sturen we een kaart of een tekening, en dan kijken we wat er gebeurt,’ stelde zijn vader voor, de man van het niet al te fraaie maar wel duidelijke handschrift op de voorzijde van de envelop. En zo ging het. De voorzienigheid bleek ook pedagogisch goed onderlegd, want juist toen ze de brief in de oranje bus hadden gegooid, kwam er iemand om die te legen. De post werd opgevangen in twee zakken. ‘En gaat de post nu naar Nieuwegein?’ wilde Klaas weten. Want dat moest wel iets bijzonders wezen.
‘Dat weet je goed,’ zei de postbode. ‘Daar sorteren ze de post. Ze leggen alle post die naar dezelfde plaats moet bij elkaar.’ De brief van Klaas zou op de stapel voor Utrecht komen. ‘En deze bijvoorbeeld moet naar Bunnik, dus in Nieuwegein leggen ze die op een andere stapel.’
Ik was er niet bij, maar intussen wil ik wel weten of er ook iets is verteld over postcodes en automatisch sorteren. Wel weet ik dat Klaas tevreden was met de uitleg en als hij nog niet in bed gelegen had nu, zouden we hem graag persoonlijk hebben verteld dat de kaart goed terecht is gekomen.

Misschien moet er toch eens een afspraak met Nieuwegein gemaakt worden, want ik zou er ook wel wat meer van willen weten.
Ooit hielp ik in Honselersdijk wel met het sorteren van de post, samen met mijn vriendje Peter, wiens vader de baas was van het postkantoor daar. En ik herinner me nog posttreinen, waar mensen tijdens de rit bezig waren met de eerste postsortering. Die herinnering gaat gepaard met veel zwart-wit, dus het zal wel een opname zijn geweest van de verrekijker.
Ook herinner ik me nog het jongetje dat post verwachtte van de Melkbrigade of uitkeek naar Het Kinderkompas en daarom alvast bij de stoep ging staan om de postbode te zien aankomen. Ja, er moet vandaag nog een kaartje naar Klaas. Stel je voor dat hij voor niks bij de voordeur gaat staan.

PS De kwestie blijft me bezighouden. Ik vond een filmpje over de post, dat even simpel begint als eindigt, maar het raadsel van het sorteren is er alleen maar groter op geworden. Een machine die alle handschriften leest, de oranje codes. Vragen, vragen, vragen. Flimpje

09 september 2019

Leuchtturm

Zojuist een eerste aantekening gemaakt in mijn nieuwe notitieblokje en daarmee neem ik afscheid van vijftien jaren Moleskin. Het verschil is niet groot. Eén centimeter in de lengte. Ook nu een zwart blokje en opnieuw de reportervariant. Die bevalt me toch het meest. Ik heb ook het gewone boekje wel een paar keer geprobeerd, maar doe mij maar de reporter. Er waren boekjes met blanco pagina’s, geruite, maar ik heb toch voorkeur voor gelinieerde bladzijden.
Blijkbaar hebben de boekjes wel te lijden, want van een aantal ligt het papierblok los in het omslag en een paar keer is de rug van een boekje gescheurd. Bij mijn eerste boekje heb ik dat euvel nog vakkundig verholpen met boekbinderslinnen. Ik zou er met terugwerkende kracht trots op zijn geweest als ik er aan had gedacht ook later boekjes waar iets mee aan de hand was tussentijds te repareren. Hopelijk denk ik er een volgende keer wel aan.
Dat is namelijk ooit de reden geweest om niet meer schrijfblokjes van de Hema te gebruiken. Die liggen zo uit elkaar. Moleskins zijn veel beter bestand tegen een mishandeling die doorgaans iets meer dan één jaar duurt.
Het einde van mijn vorige Moleskin zag ik al naderen en keek daarom al regelmatig naar een opvolger. Ik had daarbij mijn keus laten vallen op de reportervariant met slap kaft. Het vinden daarvan heeft me in het verleden al veel problemen opgeleverd. Je kunt ze via internet bij Amazon bestellen, maar dat doen we niet. Ik wil het boekje kopen en bij de kassa afrekenen, volgens het alstublieft-dankuwel-en-tot-ziensmodel. Daarom was ik twee jaar geleden blij dat ik er eentje vond op de luchthaven van Rome. ‘Dit boekje heb ik nog in Rome gekocht,’ zei ik gisteren tegen Mente toen het vol was. ‘In Rome? Jij bent toch nooit in Rome geweest?’ ‘Natuurlijk ben ik in Rome geweest, om dat boekje te kopen toch? Dat je dat niet weet!’
In Utrecht kon ik nergens een slappe reporter van Moleskin vinden en bij de Leuchtturm hadden ze die ook niet. Leuchtturm staat in de standaard naast Moleskin, naast de standaard van Paper Blanks.

Ineens stond ik niet meer bij de kassa met een Moleskin, maar met een Leuchtturm met hard kaft, dat wel, en dat ie een centimeter langer is dan de Moleskin had voor mij niet gehoeven. Een centimeter breder zou ik trouwens niet gedaan hebben. Waarom die Leuchtturm, wil je natuurlijk weten. Dat ie een paar euro goedkoper is, is mooi meegenomen, maar dat gaf de doorslag niet. Dat de pagina’s aangenaam subtiel zijn genummerd is een prettige bijkomstigheid die ik pas ontdekte toen ik mijn eerste aantekening had gemaakt.
Nee, ik ontwikkelde een beetje een weerzin tegen de Moleskin. Niet vanwege de gebreken die een boekje kon gaan vertonen, maar omdat Moleskin in kringen een ding is. Zoals ik eigenlijk ook geen Apple wil, omdat het zo’n ding is, of Van Bommelschoenen. Maar de doorslag gaf de naam. Met mollenvelletjes heb ik niks, maar dan een vuurtoren! In mijn kinderjaren viel ik in slaap bij het licht van de vuurtoren van Hoek van Holland aan de ene en van die van Scheveningen aan de andere kant. De naam gaf de doorslag en de aangename herinnering. Ik ben klaar voor mijn ervaringen als gebruiker.

08 september 2019

Claxon

Als je met de fiets bij De Bilt vanaf de Voordorpsedijk de Biltse Rading overgestoken bent, rijd je even aan de linkerkant van de Blauwkapelseweg. Dat weet iedereen. En iedereen weet ook dat je al na honderd meter moet oversteken en je tocht rechts van de weg moet vervolgen. Als er geen verkeer voor of achter je zit, kun je de daarvoor aangebrachte oversteekplaats negeren. In dat geval steek je gewoon schuin over. Vanmiddag was het daarvoor net iets te druk, dus stopten wij. Wij dat zijn Mente, een mij onbekende fietser en ik. Net iets te druk, zei ik, écht druk was het helemaal niet. Alleen reden de auto’s van links en van rechts niet dicht of ver genoeg van elkaar om zomaar over te steken. En dan was ook de afstemming van links en rechts niet optimaal, in ieder geval niet voor fietsers die daar op dat moment naar de andere kant van de weg moesten. Nu wordt die oversteekplaats ook gemarkeerd door een verkeersdrempel en dat betekent dat automobilisten er doorgaans niet hard rijden. Vaker remmen ze juist een beetje af. Leer mij die oversteekplaats kennen! Die combinatie van factoren bracht mij ertoe plotseling snel over te steken. Ik zeg het met enige bewondering voor mezelf, want ik had dat toch maar mooi allemaal in een splitsecond berekend. De van links naderende auto zou wel dicht in mijn buurt komen, maar hij hoefde niets een gas te minderen om alles meer dan veilig te laten verlopen. Als ik zou wachten, dan kreeg ik weer problemen met auto’s van rechts. Dit was het moment om over te steken. Nu.
Toch toeterde de man achter het stuur toen ik al lang de andere weghelft bereikt had. Ik vond dat knap.

Stel het je eens voor: je nadert als automobilist een oversteekplaats voor fietsers en plotseling, op zestig meter afstand steekt er eentje over. Dan moet je er wel je kop bij houden. Bovendien splitsen zich daar de twee weghelften even om ruimte te bieden aan een vluchtheuvel én er is een verkeersdrempel waarvoor het doorgaans handig je snelheid te temperen, ook mag er toch al niet harder dan vijftig.
Ik zou in zo’n geval niet eens zo gauw weten waar de claxon van de auto zit, zou er trouwens niet eens aan denken om te toeteren. Dat doe je een, twee, hooguit drie keer in het jaar, als er een kleinkind van twee of drie in de auto zit dat wil weten of jouw auto ook kan toeteren. Daar zijn claxons voor.
Ik had natuurlijk net zo goed met mijn fietsje kunnen blijven wachten bij de oversteekplaats, want ik wist dat Mente zou blijven staan. De andere fietser deed dat trouwens ook, maar, en ook dat hoorde bij die berekening die een fractie van een seconde in beslag had genomen, ik stond vooraan en de anderen zouden waarschijnlijk ook niet tegelijk over kunnen steken. Nogmaals, het was niet erg, het was maar een klein beetje, zij het voor fietsers wel wat ongelukkig druk.
In die opvatting werd ik bevestigd toen Mente en ik weer naast elkaar reden en zij me vertelde dat ze schrok van de claxon en niet snapte waarom chauffeur nou toeterde. Dat deed hij voor niks, volgens haar.
Ik vond het vooral knap.

07 september 2019

Keesje het diakenhuismannetje

Vandaag zou mijn tante Jo 92 geworden zijn, maar ze werd 91 jaar en zeven maanden. Daar hebben we haar nog mee gefeliciteerd, twee weken voor haar begrafenis. Jo woonde in een oud straatje in Delft. Als we bij haar in de tuin waren, wees ze wel eens naar achteren. ‘Daar speelde het verhaal van ‘De Familie Stastok.’ Daar heeft Keesje, het diakenhuismannetje staan treuren.’ Ze vond dat leuk om te vertellen.
Keesje is een verhaalfiguur uit de ‘Camera Obscura’. Op een dag treft Hildebrand, de verteller, maar ook logé van de familie Stastok, hem aan en onder tranen vertelt Keesje, 69 inmiddels, dat Klein Klaasje ervoor gezorgd heeft dat hij de twaalf gulden kwijt is die hij met veel moeite stiekem bij elkaar had gespaard. Dat geld meende Keesje nodig te hebben om niet als de arme sloeber die hij was in gewone kleren van het diakenhuis in een put terecht te komen. Hij wilde in een eigen doodhemd, in een eigen kist begraven worden. Andere wensen had hij niet meer.
Een van de eerste dingen die mijn vader na mijn geboorte regelde, was een begrafenisverzekering. Dat klonk wat macaber, maar mijn vader, man in verzekeringen, zag het meer als een spaarrekening. Deze week kreeg ik van mijn verzekeringsman een overzicht van mijn portefeuille, voor zover die via het kantoor van deze man lopen. Daar waren ze tevreden met mijn polissen, ze veronderstelden dat ik mijn ziektekosten elders had geregeld, maar vroegen wel bijzondere aandacht voor mijn begrafenispolis. Er zou bij overlijden een bedrag van rond de 750 euro vrijkomen en dat was niet toereikend voor een uitvaart, bij lange na niet. Daarbij kom je vrij snel op de 10 mille. Ik kon de verzekeringsman in zoverre geruststellen dat ik daarvoor andere maatregelen had genomen.
Zojuist fietste ik langs het kerkhof bij Oud-Zuilen op het moment dat er pal boven mij een sluisdeur openschoot en het water in bakken van boven kwam. Ik spurtte het kerkhof op, met mijn regenkleding, die ik daar in een tamelijk droog hoekje kon aantrekken. Dat was nu al de derde keer deze week dat ik in een stortbui terechtkom, maar nu bleef ik droog, en ik had alle tijd om schuilend aan tante Jo te denken, en aan Keesje, het diakenhuismannetje, met wie het uiteindelijk nog goed kwam: hij is inderdaad begraven op de manier die hij had gewild. En ik wist me goed verzekerd. Die 750 euro zijn een meevallertje voor het nageslacht. Geld waar ik niet meer op had gerekend en dat ik nabestaanden van harte gun, maar voorlopig nog niet.

06 september 2019

Knalraket

Voor de lezers van het boek is het misschien aardig om te weten dat in mijn werkkamer de elektrisch aangedreven sta-opstoel staat die mijn schoonmoeder naliet en ook dat ik daarin zat te lezen toen op bladzij 329 van ‘De goede zoon’ van Rob van Essen uit het volstrekte niets en ook volstrekt onverwacht een knalraketje bij me neer plofte. Het was groen met een witte kop. Hij maakte geen geluid, was er ook niet echt maar ik zag het dingetje duidelijk voor me.
Waarom? Ik heb er later de bladzij nog eens even op nagelezen. De held van het verhaal staat ’s nachts in het duister en staart naar een onmetelijke sterrenzee van licht uit een verleden. Dat vond ik trouwens wel een aardige gedachte. Er zijn mensen die de toekomst in de sterren kunnen lezen, maar het licht uit de ruimte is licht van wat al lang voorbij is, al kunnen astrologen natuurlijk beweren dat de toekomst zich juist uit het verleden leert kennen. Nu hebben astrologen geen gelijk, maar in dit opzicht misschien wel.
Hoe dan ook, sinds, zeg maar, 1962 heb ik niet meer aan zo’n raketje gedacht. Ik denk zelfs dat er nog ergens zo’n raketje lag, in de schuur, in een kastje op mijn slaapkamer, toen ik er al niet meer aan dacht en ik denk ook dat mijn moeder het wel een keer zal hebben weggegooid, want zij hield van opruimen.
Je kon een raketje voorzien van een of meer klappertjes en dan gooide je het geval in de lucht. De kop was verzwaard. Als de raket op zijn hoogst was, draaide de kop omlaag en dan veel het dingetje tamelijk recht naar beneden en als het de grond raakte gaf dat een knal, een knalletje. Die dingen waren een tijdlang razend populair en ze waren goedkoop maar de rage heeft niet lang geduurd. De mensheid is het ding vergeten.
Ik heb de verdere tijd daar in die sta-opstoel gebruikt voor een beschrijving. Het raketje schat ik op acht centimeter. Zes daarvan zijn voor de staart die nog het meest lijkt op de dop van een vulpen, ik hoop maar dat je nog weet wat een vulpen is. De dop van een vulpen, zonder clip weliswaar, maar wel vier staartvleugels, als bij een dartpijltje. Op de staart klem je de kop. Beide zijn van halfhard plastic. De kop is een rondje met daarop een metalen plaatje, niet groter dan een dubbeltje (zie vulpen). Op de rand van het rondje staat een halve cirkel in een boog over dat rondje heen. In het midden van die boog zit een gat. Daar is een pinnetje doorheen gestoken. Het naar buiten stekende uiteinde is gewoon plat, het andere eindigt in een plat schijfje. Om de pin is een veertje geschoven, zoals bij een balpen, dat klem zit tussen het schijfje van de pin en het gaatje in de halve boog. Het pinnetje wordt daardoor tegen het metalen bodempje gedrukt. Ja?
Voor deze raketjes kon je klappertjes kopen. Die zaten in een klein rond doosje, twee in elkaar geschoven kroonkurken zou je kunnen zeggen, maar dan van karton. Ik denk dat ik het doosje eigenlijk leuker vond dan dat stomme raketje. Maar goed. Je klemde een of meer klappertjes tussen pinnetje en bodempje. Wierp… En even later dus een knal.
Internet vertelt me dat ze nog te koop zijn, voor €4,40 inclusief 100 klappertjes (maar niet in zo’n leuk doosje) of €1,95 exclusief. Ik zou het niet doen en begrijp nog steeds niet waarom ik er plots aan denken moet.

05 september 2019

Brexit

Een onderbroek en een paar schone sokken, daarmee eindigde ik de dag doorgaans. Daar is niets meer van over sinds ik niet meer dagelijks om half zeven opsta. De dag begint later, en als ik een pyjama heb, doe ik die uit en zo ga ik naar de badkamer. Ben ik daar klaar dan haal ik genoemde onderkleding van een stapel of uit een mandje in de garderobekast. En daarmee ga ik dan naar mijn werkkamer, want dat is gebleven. Ik kleed me aan in mijn werkkamer. Vroeger deed ik dat om mijn geliefde niet te storen. Die hoefde er pas om kwart over zeven uit. Nu doe ik het omdat ik het gewend ben.
Gisteravond legde ik toch alvast maar weer een onderbroek en een paar sokken klaar op mijn kamer en ik keek of ik niet ook wat moest veranderen aan de bovenkleding. Ik vond van niet. Het was niet de verstrooidheid van een man die op zekere leeftijd terugvalt in oude patronen; er was over nagedacht.
Op donderdag komen er twee kleintjes. De oudste van drie wil nog wel eens meteen naar boven schieten om te kijken wat opa aan het doen is. Doorgaans bevindt die zich in net of net niet aangeklede staat ergens in de omgeving van bad- en werkkamer. Die grenzen aan elkaar. Ik heb geen zin om mijn naaktheid in zijn aanwezigheid hoe dan ook voor te zijn, maar wel vind ik dat die dan nog maar zo vlug mogelijk voorbij moet wezen en daarom heb ik liever alles klaarliggen. Zoals vroeger.
Maar er is meer, zo begon ik gisteravond te vermoeden en ik ervoer vanmorgen daarvan de bevestiging toen, zo voelde het, de dag al voor me klaar lag. In dat voorbije verleden van een vroegmorgenlijke opstanding pakte ik ook mijn tas al van tevoren in en even verlangde ik er zelf naar om ook die weer klaar te zetten, maar daar hoefde niks meer in.
In de joodse traditie begint de nieuwe dag bij zonsondergang. Dat vind ik een aangenaam uitgangspunt. Je begint de dag met rust, maar in mijn geval dus ook met de rustige wetenschap dat als je straks weer aan de bak moet, alles al voor je klaar ligt. Er is een vast ritueel en je hoeft nog niets te bedenken rondom de kleding die je van plan bent aan te trekken. Omdat ook het ontbijt is geritualiseerd hoef je pas te gaan nadenken als je de krant doorneemt en als je dat niet doet, maakt dat helemaal niets uit.
Waarmee maar gezegd is: de onderbroek, de sokken en het eventuele overhemd, of liever: het klaarleggen ervan, het is een kleine proactieve scheppingsdaad. We beginnen de dag met orde, volgt de rust van de nacht en daarna de orde die je wacht, eerst in de badkamer en dan op een stoel in de werkkamer.

Liever zou ik hier verteld hebben hoe de brexitkwestie wél goed kan worden aangepakt, maar in dat verband schiet me even niets te binnen.

04 september 2019

Gaat ie goed, chef

Ik ging achter de kikker aan, de hoek om. Hij zat er nog. Met een fors geel boomblad op zijn rug. Dus terwijl over de schutting bij Annette oranje bloemen de zomer rondtoeterden, sjokte er al een kikker rond met de herfst op zijn rug.
Niet lang daarna verliet ik een huis op het moment dat er boven mij een schuif werd opengetrokken waardoor al het water van de hemel in één keer naar beneden stortte. Dat is te zeggen… Ik had nog tijd om een regenjas en een soort regenschortje voor te doen en mijn petje wat strakker over mijn hoofd te trekken. Wat moest ik doen? Wachten? Een paar minuten of een half uur of als een flinke vent op mijn fiets 200 meter door de stromende regen naar huis spurten. Ik koos voor het laatste, enthousiast nageroepen door de bezorger van Post.nl. ‘Gaat ie goed, chef? Veel succes!’ Hij zong het meer dan dat hij het riep. En daar ging ik. Die regenkleding hielp niks. Mijn sokken waren meteen doornat. In het poortje stond het water 5 cm hoog. Als de kikker zijn blaadje niet al eerder was kwijtgeraakt, zou dat nu vast en zeker gebeurd zijn.
Ik mikte de fiets in de schuur en rende naar de achterdeur. Toen ik binnen stond, werd mij verteld dat ik hartstikke gek was en dat ik toch wel een minuut had kunnen wachten.
´Herfst,´ mompelde ik. Toen ik omkeek, zag ik dat het droog was.

Er is in dit huis een laatje met droge sokken en ik heb gelukkig een tijdje terug ook een droge broek aangeschaft.
Als ik de kamer weer inloop, stopt er een witte bestelbus voor het huis. De chauffeur stapt uit en zingt voor het raam:
‘Gaat ie goed, chef? Weer lekker thuis?’/p>

03 september 2019

Ochtendzon bij Annie

Een automatisme kun je het al lang niet meer noemen. Als ik langs het huis van Annie loop, kijk ik niet uitdrukkelijk naar binnen omdat ik dat al jaren doe, maar omdat ze er niet meer is. De anthurium staat nog onberispelijk gelakt in het raam, de vitrage is wat verder dichtgeschoven, maar de vele fauteuils staan er nog.
Het meest verraderlijk is de ochtendzon. Alles is stilleven, achter het raam, maar het licht van de ochtendzon druppelt door het achterraam naar binnen alsof daarmee ook het koffiezetapparaat wordt aangezet en Annie de trap af komt gesloft. Ze begint gewoon opnieuw. Op de tafel, helemaal achterin staan verse chrysanten, zie ik. Iemand houdt dat blijkbaar bij.

Haar auto is weg. Ze is niet naar De Gaard om boodschappen te doen. Op de straat staan de littekens van het kruis waarmee haar parkeerplek werd gemarkeerd. Ze steken onder een vreemde auto uit. Het bordje op de stoep, waarop het kenteken van haar auto stond is verwijderd.
Er staat een container voor de deur, maar dat is misschien wel toeval. Er kan zomaar een kleine verbouwing zijn, links of rechts. Dat is lopende bandwerk hier. Annie zou het je precies kunnen vertellen. Op 43 isoleren ze de zolder, op 17 komt een uitbouw.

Ik zou willen zeggen dat het wel een beetje wennen is voor de straat, dat Annie er niet meer is. Ze kwam hier als heel klein meisje wonen toen de eerste huizen hier werden opgeleverd. Maar zo is het niet. Huizen, straten, ze weten van niets.

Er staat nog een naam op de deur. Die van haar man. Hij overleed tien jaar eerder.

Het is vooral die ochtendzon door het achterraam van Annie.

02 september 2019

Leerzaam

IJssalon Roberto kent de meest uiteenlopende smaken ijs en Koos had ze nog een ijsje beloofd. Daarom fietsten we niet lang na schooltijd naar de Poortstraat om er in de rij te gaan staan. Liesje kiest voor twee bolletjes chocola en Klaas voor twee mango. We kunnen op ons kop staan, ze op andere smaken wijzen en de meest verrukkelijke combinaties noemen, ze blijven bij hun keus. Er moeten wel spikkeltjes op, al vindt Koos dat natuurlijk vloeken in een Italiaans ijspaleis.
Kinderen zijn conservatief. Het is niet anders. Moeilijk moeten we er maar niet over doen, want deze twee hebben net hun eerste schooldag achter de rug. Liesje, groep 5, deed iets met lengtes schatten en Klaas had moeten tellen ‘met twee eruit’, dus 1, 4, 7. En zo zitten we met ons ijsje even later allerlei varianten te bedenken. Ik vind dat al wel een indrukwekkende opdracht voor een eerste dag in groep 3.

Als ik aan het eind van de middag de kinderen met de auto terugbreng, zit Liesje voorin; Klaas en Tommy, van ruim nul, zitten achterin. Plotseling zit Tommy te schateren en dat blijft zo. Mijn achteruitkijkspiegel biedt onvoldoende soelaas. Dus vertelt Liesje me dat Tommy zo moet lachen omdat Klaas gekke gezichten trekt, ze zegt geen bekken. Af en toe hoor ik Klaas grinniken. Even later begint Liesje ook te lachen, terwijl ze gewoon voor zich op de weg kijkt.
‘Waarom lach je?’
‘Omdat Tommy lacht.’
‘Dus jij lacht omdat Tommy lacht. Daar word je vrolijk van.’
‘Ja, als Tommy lacht word ik vrolijk.’
‘En waarom lacht Klaas af en toe?’
‘Ook omdat Tommy lacht.’
‘Maar Tommy lacht toch om Klaas, dus Klaas lacht eigenlijk om zichzelf.’
Liesje denkt even na en is het vervolgens niet met me eens: ‘Nee, Klaas lacht omdat Tommy lacht.’
Ze vertelt dat zij ook vaak om Tommy moet lachen, maar eigenlijk nog vaker om Klaas. ‘Als Klaas gaat lachen, ga ik ook meteen lachen.’
‘En dan word je vanzelf vrolijk.’ Inderdaad, zo was het.
Zo gaat het bij boos worden ook, constateren we even later. Als Klaas boos wordt, is Liesje het binnen de kortste keren ook. Dan kun je maar beter lachen, daar wordt een ander vrolijk van en je wordt zelf nog vrolijker. ‘Dus van Klaas zijn lach moet jij het meest lachen.’
‘Nee, om die van opa Henk.’ Daar hoeft ze blijkbaar niet over na denken.
‘Opa Henk? Waarom opa Henk?’
‘Als die lacht, knort ie ook een beetje en daar moeten we altijd zo om lachen.’

Bij het stoplicht moet ik niezen. Even is het stil, dan gaat de pret achterin weer door.
‘Dat valt me mee, vorige week begon Tommy te huilen toen ik nieste.’
‘O, dat doet ie altijd. Vooral als pappa niest, dan schrikt Tommy altijd heel erg en gaat hij huilen.’
‘Dus die niest nog harder dan ik.’
‘Veel harder. Maar weet je wie er hard kan niezen? Opa Henk. Daar schrikt iedereen van.’
‘Dus opa Henk is om te lachen en om te huilen.’
Als die kinderen iets hebben opgestoken van het mechanisme van de lach, bedenk ik op de terugweg, als ze de volgende keer bij Roberto in navolging van Koos en mij twee verschillende bolletjes nemen, en als ze zich realiseren dat zij bij opa Henk voor al hun emoties terecht kunnen, dan is dit een leerzame eerste schooldag geweest.

01 september 2019

NZeTA

Om Nieuw-Zeeland binnen te komen, heb je per 1 oktober een soort visum nodig dat geen visum is, want een visum heb je pas nodig voor een verblijf van langer dan drie maanden. Je hebt wel een NZeTA nodig. Het is zaak dat van tevoren te regelen. Afhankelijk van de wijze waarop je dat doet, betaal je 9 of 12 NZD’s, dat zijn Nieuw-Zeelandse dollars. Een NZeTA is een New Zealand Electronic Travel Authority. Wat dat is? Dat is een NZeTA en dat kost geld.

Maar vergeet de IVL niet, de International Conservation an Tourism Levy. Dat is een soort toeristenbelasting waarvoor je 35 NZD moet betalen.

Dus geen visum maar een soort visum en dat gaat gepaard met ronkende termen die vervolgens tranentrekkende afkortingen opleveren en daar moet je dus voor betalen.

Ik word hiervan op de hoogte gesteld via een mailtje van mijn Kiwizwager. Hij heeft daarover bericht ontvangen en dat berichtje heeft hij doorgestuurd. Maar waarom moet ik dit via hem te weten komen, waarom niet via de krant of via de maatschappij waarmee ik over enige tijd naar Auckland… uh, zwem?

‘Wat een rare toestand,’ mail ik terug. ‘Klopt dit wel? Ik vertrouw het voor geen cent. Zit hier niet een of andere Nigeriaanse club achter? Waarvoor dient dit? Wat is het?’

Zwager mailt terug dat het inderdaad niet te vertrouwen is. Er zit een louche club achter. In dit geval is dat de overheid van NZ en geen overheid, links of rechts gestuurd of bestuurd, is te vertrouwen. Het standpunt van mijn zwager als het over de rol van welke overheid dan ook gaat, ken ik, dus ik vermoed dat ik toch zal moeten betalen.

Ik probeer het via een Nieuw-Zeelandse site. Kom steeds weer bedragen tegen die bij elkaar opgeteld uiteindelijk hoger uitkomen dan ik zou vermoeden. Probeer het via de ANWB en daar vind ik dezelfde informatie maar dan in het Nederlands. Nergens wordt verteld waarom men tot die beslissing is overgegaan. Wat het is? Het wordt me niet verteld, niet in het Nederlands, niet in het Engels, niet in het Spaans, Frans, Duits of Arabisch. Als ik maar betaal.

Ik moet kortom geld in een willekeurige overheidsspot in Nieuw-Zeeland gooien om in Nieuw-Zeeland geld uit te gaan geven.

Om het maar zo snel mogelijk te kunnen vergeten, vul ik de boel digitaal in en geef een betaalopdracht. 47 maal twee maakt 94 Kiwidollars, dat zou 55 euro moeten worden. Er wordt 79,90 euro afgeschreven. En zie je nou wel: het heet E-visums. Dus toch.

Het is inderdaad beter om je op zondag niet met financieel gedoe in te laten. Het is niet goed voor de ziel.

31 augustus 2019

Het hoofd van Woes

Voor de lunch al begon het Hoofd van Woes me parten te spelen. Er is een indianensprookje dat ik bijna helemaal vergeten ben en ook niet meer kan terugvinden. Wat ik er nog van weet is dit. Over een nogal agressief kereltje wordt een toverspreuk uitgesproken waardoor hij moe wordt. Om de zware last van zijn lichaam te verlichten snijdt hij steeds ledematen af, maar de zwaarte blijft. Ook als hij alleen nog maar een hoofd heeft. Zijn kwaadaardigheid verliest hij weliswaar niet, maar omdat hij alleen nog maar een hoofd is zijn anderen in staat om aan zijn dwingelandij te ontkomen. Iemand stopt hem in een zweethut. Dat zal hem leren om onbehoorlijk met alleen maar een hoofd door het leven te gaan.

Ik ben niet erg onder de indruk van deze wel erg fragmentarische weergave. Het spijt me. Dat neemt niet weg dat er momenten zijn waarop er een zwaarte in me vaart en dan mompel ik dat je daar Woes weer hebt. Uiteindelijk is het hoofd het zwaarst. Dat wil zeggen dat de rest van mijn lijf er voor mijn gevoel al behoorlijk lamlendig bijhangt en alleen het zware hoofd het nog een beetje probeert vol te houden.
Na de lunch had ook het bezoek in de gaten dat ik tot weinig zinnigs meer in staat was en zo duurde het niet lang meer voordat ik me de trap op kon slepen, naar bed. Even nog was ik bang dat het massieve reuzenhoofd dat ik was geworden te zwaar zou zijn, maar toen was ik al weg.

Niet helemaal, want ik droomde van boulders. Dat zijn grote ronde stenen die ik ooit op een strand in Nieuw-Zeeland zag liggen. Moeraki schijnt er bekend om te zijn, maar de liefde en ik waren er diep van onder de indruk toen we ze op het strand van Wairere zagen. Ze lagen er zeer rustgevend te wezen toen wij daar waren. Ik weet nog dat het een zondag was dat we ze voor het eerst zagen, een zondagavond. Stel je een aangename, verstilde vroegzomerse avond voor waarvan je vervolgens weet dat dit wel een zondagavond. De Wairere Boulders zijn miljoenen jaren geleden gevormd. Het gaat om van oorsprong vulkanisch gesteente waaruit door een merkwaardig chemisch proces op de bodem van de zee gladde grijze bollen ontstaan. Ze kunnen enorme afmetingen hebben.
Daar droomde ik van en het hoofd van Woes was zo’n boulder en het mijne ook. Ik voelde de rondheid en de zwaarte. Het valt misschien helemaal niet mee om steen te zijn en dat nog vol te houden ook. Ik werd in elk geval wakker van mijn eigen zwaarte.

Vervolgens vroeg ik me af hoe dat sprookje van Woes ook al weer precies ging. En even later stond ik op een trapje op zoek naar een boekje waarin… Maar nee hoor. Er was zelfs nog een ander boekje waarin het… Onvindbaar. Ik weet zeker dat het sprookje in een bloemlezing stond van derde klassen. Die bloemlezing heette eerst Open Boek en later Boek Open. Maar het stond ook in een Brunapocketboek met indianensprookjes. Beide zijn onvindbaar. Jammer. Intussen weer helemaal fris. Ja, dank je. Maar hoe zat het nou precies met dat hoofd van Woes?

30 augustus 2019

83 en een week

Bij Otto kun je niet met het excuus aankomen dat je al eens eerder aanbelde, maar dat hij er toen niet was, want hij is er altijd. Wel is hij sinds mijn vorige bezoek verhuisd van de negende naar de tweede etage van het verpleeghuis en nog steeds is er sprake van dat hij te zijner tijd naar Friesland gaat, maar hij is altijd thuis. Of nee, dat is hij niet!

Hij kijkt nog pienter uit zijn ogen, maar hij is zo nerveus: dat zitten, weer opstaan, lopen, zitten, maar dat doet hij al jaren. Alleen dat praten. Nu zegt hij vrijwel niets meer. Het is uh… jaja en nog vaker uh…nee…nee.

Gisteren speelde ik met Marcus een jaja-neeneespel. Marcus is veertien maanden. Marcus heeft een duidelijke voorkeur voor neenee. Dat schudden met zijn koppie bevalt hem uitstekend. We hielden dat lang vol. Marcus en ik hadden dikke pret.

Bij Otto is het ook vaker neenee, maar daar wordt niemand vrolijker van, hij nog het minst. Ik vermoed woorden die geen vorm kunnen vinden achter het hulpeloze neenee, meer dan gedachten die er niet meer zouden zijn. Verder dan een regelmatig jaja en een veelvuldig neenee komt het gesprek niet vandaag. Op twee keer na.
‘Jij bent toch kort geleden 83 geworden?’
‘Jaja.’
‘De hoeveelste was dat dan?’
’23 Augustus.’
‘Dan ben je vandaag precies 83 jaar en één week.’
‘Ja. Jaja.’

‘Ze zijn hier wel lief voor je, geloof ik,’ zegt San. Zij en ik zijn samen op bezoek.
Otto mompelt iets. Omdat ik hem niet versta ga ik nog dichter bij hem zitten.
‘Wat zei je, Otto? Ik luisterde niet goed.’
Hij herhaalt: ‘Ik ben hier niet thuis.’

29 augustus 2019

Eitje

Vandaag werpt zijn schaduw op morgen. En dan te bedenken dat het begon met een verzoek dat mij een heel klein beetje vrolijker maakt. Mente vroeg me of ik haar band kon plakken, haar voorband. Nu vind ik van mezelf dat ik tamelijk bedreven ben in het plakken van banden. En van een gewone fiets is het altijd prettiger om een voorband te doen dan de achterband. De vorige confrontatie met een platte band was in juni, toen Henk en ik door Frankrijk reden. Hier thuis waren de omstandigheden optimaal. Eitje.
Er zijn twee momenten waar ik tegenop zie, drie. Het omkeren van de fiets (en dat moet twee keer) en het verzet dat een buitenband kan plegen als die weer terug moet in de velg. Daarom moest ik vooral niet proberen snel te doen, bijvoorbeeld door de fiets meteen om te keren met zitje en al. Dat deed ik dan ook niet. Het duurde niet lang of ik had het achterzitje gedemonteerd. Daarbij ontdekte ik opnieuw dat iets nog makkelijker zou worden als je er enige ervaring in hebt. Het mandje op de voorvork had ik kunnen laten zitten, maar dat was zo makkelijk te verwijderen dat ik het toch maar deed.
Het was een duidelijk lek. Toen ik de binnenband tevoorschijn had getrokken en weer oppompte liep hij even snel weer leeg. Ik schuurde de plek rondom het gaatje, bracht solutie aan, legde een plakkertje klaar en controleerde de buitenband. Het was een doorn die wel twee centimeter naar binnen stak. Toen kwam de eerste kink. In het zadeltasje onder mijn eigen fiets vind je plakspullen, een Engelse sleutel, een flesje olie, een washandje, een dun plastic handschoentje een inbussleutelset van de Hema en een tangetje. Dat tangetje was er nu niet! Ik probeerde de doorn omhoog te trekken met een naburige schaar. Lukte niet. Van binnenuit naar buiten te duwen zonder mezelf te prikken. Ging ook niet. Hier sloop de gejaagdheid binnen.
Ik had natuurlijk meteen naar zolder moeten lopen, eerste de lange tuin door, de kamer, de gang, de twee trappen en dan de hele weg terug met een tangetje. Nu had ik eerst staan rotzooien om alsnog die lange weg af te leggen. Lucas vond het wel prettig allemaal. Die had allang geen belangstelling meer voor het gedoe van zijn opa, maar hij vindt het wel gezellig als er iemand in de buurt is terwijl hij met een autootje in de grond zit te wroeten.
De doorn kon de greep van het tangetje niet weerstaan. Ik plakte de plakker enz. enz. En de buitenband liet zich makkelijk terugleggen in de velg. Draaien, pompen, mandje, zitje. Klaar. Niet klaar. De band was al weer zachter geworden.
Als gezegd: met enige ervaring gaat alles sneller en efficiënter. Daar had ik vooral profijt van bij het zitje. Maar wat had ik verkeerd gedaan? Er kwam lucht vrij naast het plakkertje. Waarschijnlijk toch niet goed geplakt en een te klein plakkertje gebruikt.

Een uurtje later was de band weer plat. Nu bleek dat er om het gat satellietgaatjes zaten. Ik merkte het toen ik er de derde keer ook maar een bak water bij haalde. Ik plakte er een nog grotere plakker overheen. Dit moest afdoende zijn. Even dacht ik nog dat het handig zou wezen als ik de hele binnenband door de bak met water zou halen. Ik deed het niet.

Vanavond zie ik Mente thuiskomen met haar andere fiets. Het is nu te laat. Het eerste wat ik doe morgen, is die band. Ik beloof het.

28 augustus 2019

Zwarte Schuur

Na de presentatie van Zwarte Schuur waren er hapjes en drankjes. Tuur nam het toastje met tomatenmousse en een garnering van zongedroogde tomaat. Een goede keuze, vertelde hij. Ik wilde die daarom later ook nog wel proberen, maar er kwam iets tussen. Een dame die onze kant uit liep met net zo’n toastje als dat van Tuur, hield het schuin, heel even. Maar dat was al genoeg. De overheerlijke mousse veranderde in een vieze, zeer bedenkelijke vlek op de binnenplaats van Atlas Contact. De dame versnelde haar pas versneld en verdween onmiddellijk uit beeld. Ze zou zo wel met een servetje terugkomen, dachten wij. Vreemd, dat eten dat op de grond terechtgekomen is, verandert in zijn tegendeel. We zouden een dergelijk verschijnsel van lucifoor kunnen noemen: de hemelse aartsengel Lucifer verandert in de duivel en zo leert de wereld hem kennen. Daar was de dame al weer.
Zonder servet.

Ze liep langs de plek die zij had bevuild alsof ze er nooit geweest was en ze keek er ook niet naar. Ons zou dat niet lukken, zo onbewogen direct na de misdaad de plaats delict te passeren. Tuur en ik keken en elkaar aan, geamuseerd, maar ook met het besef dat wij uit ander hout gesneden waren. En dat liet ik merken ook, want een dame van wie ik vermoedde dat zij een zuster van de schrijver was die hier deze middag zijn nieuwe boek presenteerde, zette een stap achteruit. Een kleine stapje weliswaar, maar nog een pasje, half zo groot maar, en in dezelfde richting zou een voltreffer worden. Ze zou een schoen vol in de mousse hebben gezet, die voor mij was die intussen een grote klodder vogelpoep geworden, vanwege de kleur houden we het maar even op flamingopoep. Ik schoot op haar af om haar voor onheil te behoeden. Eén forse stap van mij was genoeg. Ik dacht aan Steven Kruijswijk die gisteren om zoiets onnozels als een plas water van een kinderbadje de Vuelta had moeten verlaten omdat hij daarin met een smak onderuit was gegaan.

Stel je eens voor dat over de presentatie van de nieuwe roman van Oek de Jong, een boek waarin de afgelopen vijf, zes jaren zijn ziel en zaligheid was gaan zitten, de schaduw gekomen zijn van de gebroken heup van zijn zuster. En dat had ik dus in een opwelling weten te voorkomen.
Een paar toastjes en bitterballen en wat drankjes later zag ik dat aardig wat schoenen door de mousse waren gegaan.

Nog weer later bedachten Tuur en ik dat wij zelf ook even een servetje hadden kunnen pakken om de rotzooi op te ruimen. Gevalletje van niks, toch? Maar toen zaten we al in een restaurant elders.
Stilletjes en lichtelijk beschaamd hebben een Tibetaans gerecht genuttigd.

27 augustus 2019

In het groen

Nog even naar gisteren. In de luwte van de strijd om het bestaan waarin Klaas eventjes niet het idee hoefde te hebben dat hij zich moest verzetten tegen pogingen van zijn zus om hem te overvleugelen, en waarin ik me kon bevrijden van de vraag waar ik dat onvindbare bankpasje nou kon hebben gelegd omdat het geen zin had daarvoor bij de Maarssenveense Plassen te gaan zoeken, in die luwte dus gingen wij te water, Klaas en ik. Met de orka. Er was weinig voor nodig om aan het water te wennen. Ik hoefde me maar één keertje voorover te laten vallen en dan was het gepiept. Toen ik weer boven kwam zag ik nog net Klaas over de orka klimmen die vervolgens draaide zodat het jochie koppie onder ging. Die was nu in iedere geval ook door. Hij kwam lichtelijk ontdaan weer boven water. Het leek me handiger om het hele voorval te negeren. ‘Kom ik zet je even op de orka. Dan zal ik je duwen. Het is misschien wel handig om je even vast te houden.’ En zo voer hij door het water en ik werd gereduceerd tot stille hulpmotor.

Klaas zag een waterplant drijven. Daar moesten we naartoe. We gingen erheen. Toen hij hem wilde pakken, gleed hij bijna van de orka. Hij zag een tweede plant. Vreemd was dat: ik was hier een uur eerder ook al geweest, met Klaas en zonder orka en toen had ik nergens planten zien drijven. Ze vielen ook niet op, maar ze waren er wel en het waren er meer dan ik had kunnen denken. Die orkaruiter had wel ogen in zijn koppie. Behalve hulpmotor werd ik ook waterplantenwieder, al pakte Klaas, nu iets voorzichtiger, ook wel wat. Er ontstond een flinke berg groen op de kop van de orka.
We hadden alle tijd. Het jongetje had het best, op die rustig aangedreven orka, en de hulpmotor vond het ook allemaal prima. Er vloog een ambulancehelikopter over. Je kon hem pal over de bomen zien gaan en daar landde hij.

‘Kijk Klaas, die helikopter landt!’ Hij wees alleen maar naar een sliert groen die verderop in het water dreef. Via een speaker werd omgeroepen dat er een ambulance het terrein opgereden was, maar dat het om loos alarm ging. Ik zag de ambulance weer vertrekken, een auto dus, maar van de helikopter achter de bomen werd geen melding gedaan.
‘Loos alarm, opa.’
‘Ja, maar…’ Ik moest het er maar bij laten.
Klaas wees naar links, ik moest bijsturen om bij de volgende sliert te komen.

Toen we weer naar het strandje afbogen, veegde hij in één beweging al het groen van de orka het water in.
En dat was het.

26 augustus 2019

Jaloers

Afgelopen zaterdag bekent Peter Pannekoek In Trouw dat hij ‘nog wel eens jaloers’ is, ‘al zie ik inmiddels in hoe debiel dat is.’ Vervolgens telt hij zijn zegeningen om daarmee de bodem onder zijn gevoelens van afgunst vandaan te trekken. Al honderd jaar lees ik de gesprekken die Arjan Visser zeer regelmatig heeft met bekende Nederlanders, waarbij als leidraad de tien geboden van Mozes worden gebruikt. De rubriek heet dan ook zo: Tien Geboden. Warm aanbevolen.
Pannekoek lijkt me bij het laatste gebod wat eerlijker dan je doorgaans in de rubriek tegenkom. Meestal is er geen jaloezie, want er is geen reden voor. Maar jaloezie vraagt helemaal niet om een reden. Wat Pannekoek hier zegt, is veel zuiverder: hij gebruikt zijn zegeningen als argument om tegen zijn neiging tot jaloezie in te gaan.

In De Goede Zoon van Rob van Essen ontdekt de hoofdpersoon dat De Meester, zijn vroegere vriend, die hem toen al overvleugelde, na een aantal misstappen een nieuwe identiteit heeft gekregen, grotendeels ontleend aan de biografie van de hoofdpersoon, de ik in deze roman. Ook blijkt dat de vroegere vriend hem daarin heeft overvleugeld. De Meester wordt net als de ik kunsthistoricus, maar híj studeert wél af, zelfs cum laude. De ik zegt dat hij niet jaloers is, maar… Dus wel jaloers, denk ik dan. Verder ben ik nog niet gekomen in het boek.

Dat kon ook niet. Ik had het wel meegenomen naar de Maarsseveense Plassen maar daar werd het lezen me onmogelijk gemaakt door een orka.
We waren met zijn vijven. Een oma en opa en drie kinderen van ruim zeven, ruim vijf en ruim 0. Er gingen ook een opblaasstoeltje en een opblaasorka mee. Vooral de orka gaf gedoe. Liesje trof het: zij ontmoette er het meisje met wie ze twee weken geleden ergens op een Franse camping had gespeeld. De twee meiden sleepten onmiddellijk de orka mee het water in. Klaas stelde zich tevreden met het stoeltje en bleef bij ons.
Totdat tot hem doordrong dat die twee meiden daar in de verte wel erg veel plezier hadden met de orka. Dus claimde hij die. Claim werd niet gehonoreerd.
Later lag orka even uit te rusten naast het stoeltje en de meiden waren even de hort op geweest. Toen kwamen ze terug voor het monster. Dat kon natuurlijk niet: de stoel en de orka waren nu van hem. Klaas zag er ongelukkig uit.
Ik dacht aan Pannekoek. Jaloezie kan moeilijk omgaan met redelijkheid en al helemaal niet als die niet van jezelf komt. Pannekoek gaat zichzelf te lijf door te zeggen dat hij inmiddels inziet ‘hoe debiel dat is.’ Daar moet je bij een kind van vijf niet mee aankomen, ook niet als het ruim vijf is. Een ander woord voor ‘debiel’ is kinderachtig. Niet gebruiken als je een kind iets duidelijk wilt maken, lijkt me. Enfin, toen moest ik aan René Girard denken. In zijn denken is jaloezie niet iets kinderachtigs maar een zeer menselijke motor die wereld- en de persoonlijke geschiedenis op een bedenkelijke manier in beweging zet. Het begint met imiteren en eindigt met overmeesteren.

25 augustus 2019

Op eieren

Er ging vooral veel goed bij het bezoekje van Gerard afgelopen woensdag. Er ging alleen in zoverre iets fout dat ik in het Centraal Museum een verkeerde zaal koos en zo wel allerlei schilderijen van Moesman en een paar van Koch zag, en Wonder, en ook ongevraagd geconfronteerd werd met een onontkoombare kutbroek die de titel van Vaginabroek droeg. Maar ik had Gerard de nap met eieren van Verster willen laten zien en dan meteen nog wat Rietveldmeubels. Het kwam er niet van, maar op deze zondagmiddag ben ik toch maar weer even het museum ingelopen.
En nu zit ik dus in een heuse Rietveld stoel, waarvan er hier drie naast elkaar staan opgesteld. Terwijl ik dit schrijf zijn er ook mensen in de stoelen links en rechts van me gaan zitten. Ik zit in de middelste, die iets minder bekend is dan de rood-blauwe pendanten, maar ik vind deze ongelakte variant wel de mooiste.
Stoelen van Rietveld zijn niet om op te gaan zitten, heb ik geleerd van eerdere museumbezoeken. Altijd zijn er koorden of bordjes die je tegenhouden. En dan lijken in het bijzonder die van Rietveld er voor gemaakt om niet op te gaan zitten; bij hem zijn het bij uitstek gevallen van ‘separate parts flying together’ en dan vergt het toch een zekere mate van moed om daar je volle gewicht aan toe te vertrouwen. Maar intussen zit ik nu al meer dan tweehonderd woorden lang te schrijven op een Rietveldstoel. Jawel, ik schrijf op locatie.
Toen ik pontificaal – plechtig dus, met gevoel voor de sacrale betekenis die zitten kan hebben – plaats nam op de stoel, zaten er twee mensen op een bankje achter de stoelen, maar even later kozen zij voor de stoelen naast mij. Niet alleen volgden zij mijn goede voorbeeld, zij benadrukten het sacrale van dit grote zitten op een heuse Rietveld. Eerst ik, in het midden, dan zij, als paladijnen links en rechts van me.
‘Zitten is een werkwoord’ zei Rietveld zelf. En inderdaad, ik schrijf nu al driehonderd woorden lang aan dit stukje, maar aan het zitten zelf hoef ik geen bijzondere aandacht te besteden. Het zit wel goed en ik heb de indruk dat er aan mijn linker- en mijn rechterhand ook comfortabel gezeten wordt. Het bijzondere van het zitten zit meer in mijn kop dan elders. O, links en rechts verlaten de ruimte. Ik ben weer alleen.
Ik voel me ook een beetje Nils Holgersson op de gans. Dat komt door de lichtheid van de stoelen, daar ga je een beetje van zweven.
Daarom kan ik nu met een gerust hart op zoek gaan naar het schilderijtje van Verster. Na deze stoel mag het amper meer een uitdaging wezen om ook even op het napje met de eieren te gaan zitten.

24 augustus 2019

Het zomermannetje

Na een half rondje om de stad heb ik mijn fiets naast het toegangspoortje neergezet en ben ik neergestreken in de kloosterhof van de Domkerk en kan ik vertellen dat het hier goed toeven is. Er zijn veel mensen, maar de warme dag heeft ze rustig en kalm gemaakt en ze zijn blij hier even te kunnen genieten van wat schaduw. De oogst van mijn zoektocht leverde wel een vergelijkbaar hoedje op, maar daar liep niet de man onder die ik wilde zien. En zojuist, meende ik vanuit mijn verraderlijke ooghoek alweer, maar nee, hier droeg iemand een donkerrode broek. Het geeft ook niet. Vanmorgen liep de belofte van een mooie laat-zomerse dag door de straat en die belofte is ingelost.
Om negen uur deze morgen liep er een man aan de overkant door onze straat met een zandkleurige hoed op, een even lichte als luchtige hoed, en zijn schoenen hadden dezelfde kleur, die van warm strandzand. Verder was hij voorzien van een lichtbruin overhemd, waarvan de mouwen later die dag ongetwijfeld zouden worden opgestroopt, maar zover was het nu nog niet. Tussen de schoenen en het overhemd beende een lichtgrijze broek, lang maar zomers. Dat kan ook niet anders, want de man zelf, ik zag het meteen, wás de zomer, de late zomer.
Een negenuurse zaterdagmorgen die nog ruikt naar vakantie. En door de vitrage zag ik de man voorbij lopen. Ik kende hem niet. Waar hij heen ging? Waar hij vandaan kwam? Zomermannetjes zijn of ze zijn niet. Ze verschijnen en verdwijnen, maar waarvandaan en waarheen, dat weten wij van zomermannetjes niet. Al had deze man wel een boodschappentas bij zich, maar dan eentje die of leeg of bij lange na niet vol was. Een pakje gevulde koeken, meegenomen voor een visite, zou hebben volstaan. Of een vest. Een doosje met zacht papier dat hij voor alle zekerheid had meegenomen omdat hij op Marktplaats was ingegaan op het bod van een zestal porseleinen hondjes en die wilde hij zo veilig mogelijk mee kunnen nemen, straks, na de koop. Niet dat zomermannetjes een tas met gevulde koeken of een leeg doosje nodig hebben. Ze hebben helemaal geen tas nodig, maar ook willen ze niet per se onmiddellijk als zomermannetje herkend worden. Misschien wilde dit mij onbekende zomermannetje wel de indruk wekken dat hij van station Overvecht deze straat was ingelopen en nu op weg was naar de stad om ook daar een warme laat zomerse dag te brengen.
Daarom fietste ik een halve cirkel om de stad heen om die vervolgens recht in het hart te treffen en misschien opnieuw dat mannetje te zien.
Dat laatste is niet gelukt, maar hij is er geweest. Ik voelde het op het Ledig Erf, op de Oudegracht en nu in het Pandhof.

23 augustus 2019

De scheiding van oom Rien

Wij zaten in het ene zomerhuisje, Pondok, en de familie Haaring hield kwartier in Evaljato, maar er was meestal ook een derde huisje gehuurd, voor vrienden en familieleden die maar een deel van de volle twee weken zouden meemaken. Dat derde huis stond in het jaar van de IJsvogel, 1960 dus, aan hetzelfde veldje als het onze en omdat in vakanties ander wetten van tijd gelden, kon het gebeuren dat ik oom Rien op een vroege ochtend in de opening van de dubbele deuren van dat derde huisje zag staan. In pyjama, ongeschoren en met, dat was het summum, een paar dunne slierten haar waarvan er enkele wel tot zijn mond reikten.
Voor mijn ogen voltrok zich vervolgens in tien minuten tijd een wonder. Om te beginnen deed oom Rien zijn tanden in, daarna schoor hij zich (elektrisch), pleegde toen met een kletsnatte washand een zo’n heftige aanval op zichzelf dat tante Pie riep dat het wel een beetje minder kon, droogde zich af, spoot een welriekend goedje in zijn gezicht, waarvan ik zag dat het geen Old Spice was of Fresh Up, maar het rook lekker. Toen trok hij een hemd en bloes aan en daarna spoot hij wat crème uit een tube in zijn handen en daarmee masseerde hij zijn haar, waar zijn gebruinde schedel doorheen straalde.

Hiermee hebben we de eerste vijf minuten gehad. De andere vijf waren voor het kammen. Hij kamde zijn haren naar achteren en dan naar voren, trok vervolgens met zijn kammetje een scheiding links en legde zijn haren links en rechts van die scheidslijn. Vervolgens was hij blijkbaar niet tevreden met het resultaat. Of hoorde dit er allemaal bij? Hoe dan ook, hij kamde zijn haar opnieuw naar voren. Dat gebeurde met een beslistheid die me verbaasde van iemand met zo weinig haren op zijn hoofd. Toen, ja, de volgorde was anders dan de eerste keer, trok hij weer een scheiding, haalde links en rechts langs de scheiding de haren eerst recht naar achteren en daarna schuin, waardoor een asymmetrische maar strakke V op zijn schedel ontstond, gemarkeerd door een scheiding.
Eigenlijk kon je alleen door de scherpe, die ‘tadellose’ en absolute scheiding zien dat oom Rien nog haar had.

Toen hij een half uurtje later in een klapstoeltje een tijdschrift doorbladerde ben ik achter hem gaan staan met mijn neus op nog geen halve meter boven de perfectie die hij daar ook deze dag weer had weten te bereiken.
Het was adembenemend.

22 augustus 2019

Pony

Ik keek niet goed natuurlijk. Dacht in de krant van vanmorgen een foto te zien van een violiste die speelde als een vrouw die voor de spiegel afwezig maar doeltreffend haar haren borstelt. Dat was dus niet zo, het een niet en het ander evenmin, maar voor dat ik me dat realiseerde was ik al in een denkbeeldig gesprek geraakt met een violiste die ik een paar weken geleden meemaakte in real life.
Die had een pony en dat was jammer. Het steile haar viel vanaf het midden van haar hoofd recht naar voren tot net voorbij haar wenkbrauw. Het bungelde als een zakje over haar voorhoofd, maar als ze begon te spelen, werd de pony een kwastje, een kwispelende staart. Het leidde me zo af dat ik geen muziek meer hoorde. Het lukte me niet om met ogen dicht te luisteren: ik moest staan en kon nergens tegen leunen. In ons denkbeeldige gesprek na haar optreden vroeg ze me of ik nog tips had voor haar spel. Ik vertelde haar dat ze van die pony af moest. ‘Overal even lang, opsteken, spelden gebruiken, het kan me niet schelen, maar niet die pony. Je spel is misschien wel prachtig, maar ik kwam niet voorbij die kwispelende staart op je voorhoofd.’

Intussen klonk uit de krant vioolmuziek, zacht maar aangenaam. Vreemd dat de violiste speelde alsof ze haar haar borstelde. Dat was niet zo. Ze speelde viool.

Of nee, er was helemaal geen viool. Er was een hand waarmee ze een afwezige viool, een luchtviool, vasthield en een hand die de strijkstok… Het was geen strijkstok maar een baton. Omdat het denkbeeldige gesprek met de violiste van de pony intussen is afgerond, kan ik eindelijk de tekst eens lezen bij het fotootje van de vrouw die geen violiste is maar dirigent. Karina Canellanis heet ze en zij is de nieuwe dirigent van het Radio Filharmonisch Orkest.

‘Je mag vijf seconden naar die foto kijken, dan haal ik hem weg. Kijk!’ Dat zeg ik tegen Roelien die prompt even op de koffie komt. Ik haal de foto weg. ‘Het is een dirigent,’ zegt Roelien. Zij ziet dat dus wel meteen. Ik vertel dat ik dacht dat het een violiste zonder viool was. ‘Je speelt geen viool met een dirigeerstokje, maar,’ voegt ze eraan toe, om mij te troosten, ‘ze is vroeger vast en zeker violiste geweest. En dat vind je nog terug in haar muzikale houding.’
Als Roelien weer weg is, zoek ik het op en inderdaad: voor ze ging dirigeren, was Canellanis violist. Die constatering maakt mij er niet slimmer op, maar Roelien wel.

Dat alles neemt niet weg dat de pony van de violiste van een paar weken terug, van wie ik de naam niet noem, slecht is voor haar muziek, maar ook dat daar gelukkig vrij eenvoudig iets aan te doen is.

21 augustus 2019

Kissies papiere

Een mijn dierbare vriend had het een paar jaar geleden over kissies papieren, in de jaren vijftig. Kissies papieren is de Hoogwestlandse aanduiding voor een al even Westlands fenomeen. Kleine platte kistjes voor tomaten worden aan de binnenkant voorzien van dun ribbelkarton. De vriend had het over voorgevormde vellen ribbeltjeskarton. Maar zo was het niet. Die voorgevormde vellen kwamen later pas. Ik wilde niet moeilijk doen en liet het er daarom maar bij.

Zondag ben ik op bezoek bij een andere mij dierbare Westlander, een tuinderszoon, en ook van mijn leeftijd. Er staat een grote foto van rond 1960 in de kamer waarop de vriend, zijn vader en grootvader druk bezig zijn bij een tomatensorteermachine. De foto roept de geur op van tomaten en de herinnering aan het kissies papieren. Ik vraag hem wat voor papier er in de kistjes kwam. ‘Dubbele witte vellen geribbeld karton, een rechthoekig vel met vier flappen. Die bedekten de randen van een kist en de rechthoek was er voor de bodem. Het was zaak…’

Hij vergist zich, die kwam later. Pas in ’62 of zo zijn die bodems met flappen er gekomen, inderdaad, maar voor die tijd, in ieder geval in de hele jaren vijftig, maar ook daarna nog wel, had je losse bodems van ongebleekt golfkarton, en je had lange witte stroken ribbelpapier, de zogenaamde randen. Eerst zette je een rand aan de binnenkant van een kistje en daarna drukte je de bodem erin.

De tuinderszoon knikt en zegt dat je die ook wel had, ja, voor druiven misschien. Maar zij gebruikten die niet. Het kan niet. Een tuinderszoon, geboren in januari 1953 heeft natuurlijk kistjes gepapierd en dat heeft ie gedaan met een losse rand en een losse bodem. Wat zullen we nou meemaken!

Ik wil heus niet per se gelijk hebben, dus op dat moment laat ik het er maar bij, al valt het me wel een beetje tegen dat deze tuinderszoon zich zo vergist. Het gaat me ook helemaal niet om mijn gelijk; zo ben ik niet. Het gaat me om de juiste informatie omtrent een belangrijk element van de Westlandse historie, te weten de bedekking van tomatenkistjes. En dan te bedenken dat met de komst van de flapbodems misschien de snelheid van het kissies papieren weliswaar toenam, maar ook veel van de schoonheid van deze nobele bezigheid verloren ging. Nogmaals, ik laat het er bij.

Vanmiddag lunchten Aat en ik in de Hortus. Ook hij heeft als Westlander heel wat tijd doorgebracht op tuinen. Ik vertel hem van het gesprek over kissies papieren van afgelopen zondag, van de ontkenning van het bestaan van losse bodems en randen. Met die bodems met flappen heeft hij amper gewerkt, vertelt hij. Kissies papieren deed je tot je dertiende misschien, daarna waren er wel anderen kinderen om dat te doen. Het papieren van kistjes door er een losse rand in te zetten en daarna de bodem ertussen te drukken, daarentegen, ja, daar wist hij alles van.

Nou hoor je het ook eens van een ander. Ik ben toch niet gek. Kijk, mijn vrienden mogen me dierbaar zijn, maar ze moeten wel de waarheid weten. Daar hebben ze zelfs recht op. Nee en nee, het gaat er niet om dat ik koste wat het kost mijn gelijk wil halen. O nee, dat zij verre van mij. Ik wil slechts de waarheid dienen, de hoge waarheid van het kissies papieren, met losse randen en dito bodems.

20 augustus 2019

De overkant

Tot twee keer toe wordt me in Alles wat is van James Salter gezegd dat het hiernamaals eruitziet zoals je je dat voorstelt. Wat ik daarvan denken moet, weet ik niet eens zo goed, maar toen ik die opmerking voor de tweede keer tegenkwam, leek het me wel leuk om me over te geven aan het beeld dat spontaan bij me opkwam.
Ik sta voor het raam van ons vorige huis, aan de Singel, en kijk vanaf één hoog, dus zonder iets te hoeven zien van het verkeer, onder het blad van de platanen door, over het water van de stadsbuitengracht naar de overkant met zijn tientallen verschillende bomen. En de tientallen mensen die er op de helling naar het water staan. Ze hebben fleurige zomerse kleren aan, ze lachen me toe en zwaaien naar me. Weliswaar zwaai ik terug maar dat hoeft niet, want ik ben zo bij ze. Eigenlijk ben ik er al. Hoe dat zit weet ik niet, maar wel weet ik dat ik niet de trap af hoef, de straat op om via het Ledig Erf om te lopen tot ik bij ze ben.
Het lijkt wel een foto die ik zie, een grote foto van een reünie of wat dan ook, maar het is het tegenovergestelde van een foto. Een foto stolt de tijd. Maar wat ik hier voor me zie, komt juist tot leven. Het ontstaat.
Ik ken ze allemaal, al die mensen in het groen aan de overkant, en ze zijn me dierbaar, maar op één na herken ik ze niet zozeer persoonlijk; dat is omdat ik daar niet zo mee bezig ben.
Degene die ik herken is Ineke Maas die hier ooit langsgereden kwam, naar boven keek, mij zag staan, zwaaide, en vervolgens tegen de auto voor haar botste. Nu staat ze dus te zwaaien aan de overkant en ze heeft dezelfde glimlach als toen pal voor dat botsinkje.
Ik ben niet alleen in huis, maar wie er is, dat weet ik niet precies.
En er is nog iets. Ik maak een kleine sprong. Toen ik op een winterse dinsdagavond te horen kreeg dat ik voor mijn laatste tentamen geslaagd was en dat mijn scriptie gewogen en van voldoende gewicht bevonden werd, stond Mente me buiten op te wachten. We liepen samen naar huis. Mente belde aan, bij ons eigen huis. Dat was niet zo vreemd want wij bewoonden het huis toen met vrienden. De deur werd opengetrokken en bovenaan de trap stond Doppie.
‘En?’ riep hij.
‘Klaar,’ zei ik.
‘Hij is er!’ riep hij en op dat moment stormden enkele tientallen mensen de trap af. Bij de buren ging de deur open en ook daar kwamen bekenden naar buiten. Ik ben zelden zo beduusd geweest.
Van dat moment is dit een zomerse variant. En staan al die mensen dus aan de overkant van de singel.
Jawel, natuurlijk zijn het mensen van het hiernu- hethiervoor- en het hiernamaals. Kijk daar, de glunderende kop van mijn vader. Hij ziet er goed uit.
Het is vooral een vrolijke boel. Kleurrijk.
Het gotische regeltje dat zich gelukkig zo bij me thuis voelt, ruist door mijn kop:
‘Swe in himina jah ana airþai.’

Inderdaad, een verrassend moment.

19 augustus 2019

Een gave

Het is een hardnekkige afwijking van me waar ik niet trots op ben, maar ik meen aan iemands uiterlijk te kunnen zien of iemand van katholieke of protestantse huize is. Het is nog erger: ik kan het verschil zien tussen hervormd en gereformeerd, en dan bedoel ik van beiden de modale richting. Zoiets is namelijk genetisch bepaald. Het heeft daarom geen zin de kerk te verlaten. Je blijft wat je was.
Ik zeg niet dat ik me dit voortdurend bewust ben en al helemaal niet dat ik me er op laat voorstaan, op deze gave die geen gave is, maar een vorm van vooringenomenheid. Dat eerste dacht ik als jongen, dat laatste nu. De vrouw van de onderdirecteur van de Boerenleenbank die wij in het dorp op zondagmorgen naar hun katholieke kerk zagen fietsen terwijl wij naar de gereformeerde liepen en die we altijd uitbundig groetten, die vrouw was in al haar hartelijkheid het toonbeeld van een rooms-katholieke huismoeder. Toen ik veertien was, werden wij buren en toen ik daar een keertje op bezoek was, vertelde zij me dat ze vroeger gereformeerd was geweest, maar toen ze verkering kreeg met Ton (dat vond ik nogal wat, dat de buurvrouw het tegenover die snotneus van een buurjongen het over haar man had door Ton te zeggen), toen dus was ze overgestapt naar de katholieke kerk. Toen pas, toen zij dat vertelde werd ik me bewust van mijn gave én van de betrekkelijkheid ervan. Ik moest er daarom maar niet mee te koop lopen, met dat bijzondere talent.
Vandaag was er de uitvaartdienst van Annie, de buurvrouw van een paar huizen verderop. Alweer zo’n op en top katholieke vrouw, dacht ik indertijd. Maar een paar jaar geleden riep ze me binnen met de vraag of ik raad wist met de bijbeltjes en psalmboeken die ze boven had liggen. Ze kon het niet over haar hart verkrijgen om die zomaar weg te gooien en omdat ik wel met die dingen bezig was, wist ik er vast iets mee. ‘Misschien kunnen we er iets mee in de Tuindorpkerk of in de Pauluskerk.’ Dat laatste om haar tegemoet te komen.
‘Nee, niet voor de Pauluskerk. ’t Is allemaal protestants spul. Wist je niet dat ik gereformeerd was? Toen ik trouwde ben ik met Wout meegegaan naar de Paulus en ik heb me over laten schrijven.’ ‘Jij gereformeerd?’
‘En niet zo’n beetje ook. Maar sterker dan de kerk is de liefde.’
Nogmaals werd me duidelijk dat ik me maar niet voor moet laten staan op dat merkwaardige talent, waarmee ik onbewust toch blijk te woekeren. En dat realiseer ik me pas als het talent me zand in de ogen strooit.
Met die bijbeltjes op zolder is het nooit wat geworden. ‘Ach, laat ook maar zitten,’ zei ze later toen ik er een keer voor langs kwam. ‘Ik heb wel koffie voor je.’
Tijdens de uitvaartmis vandaag werd ook de eucharistie gevierd. Ik voelde me uitgenodigd om daaraan mee te doen.

18 augustus 2019

Sirop de menthe

Iets zegt mij dat de hoop ijdel is en dat ik misschien wel elf maanden moet wachten voordat de thermometer buitentemperatuur van rond de dertig of meer graden laat zien. En dat is jammer van de siroop. Alweer. Vorige maand deed ik in familiekring mijn beklag over het feit dat ik nergens muntlimonadesiroop kon vinden, gewone sirop de menthe. Van de gekste vruchten hebben ze een limonadesiroop gemaakt, maar de mintsmaak zijn ze vergeten. En ik vind die zo lekker. Een vingerdikke bodem en dan een citroengazeuse. Dat mag Spa of Raak citron zijn, 7 Up of Sprite, het maakt me niet uit. En je hebt er dus een bepaalde buitentemperatuur voor nodig en om er binnen van te genieten moet het ook daar al behoorlijk warm geworden zijn.
Vorige week nam Leidsche Rijn een fles voor me mee en meteen heb ik er zelf een fles citron bij gekocht. En ik moet zeggen: hij smaakt voortreffelijk. Maar als gezegd: echt lekker wordt hij pas bij hogere temperaturen.

In augustus 1970 liftte ik met een vriend, Simon, van Vianden naar Londen. Het begin vlotte amper. Urenlang stonden wij ergens, boven op een heuvel in de brandende zon, met veel te zware bepakking, want aan lichtgewicht deed ik toen nog niet. En het zou nog jaren duren voor ik op het idee kwam om op trektochten water voor onderweg mee te nemen. We wisselden lopen af met stilstaan en op een gegeven moment kwamen we langs een cafeetje annex winkeltje ergens in Nergenshuizen.
‘Avez-vous quelquechose à boire? Très frais et très froid s’il vous plait.’Even later gaf het vrouwtje – niet alleen de behuizing was klein, ook haar bewoonster – Simon en mij een glas citroenprik, mét een scheutje sirop de menthe.

Sindsdien verlang ik minstens één keer per jaar naar een glas met dat spul. Later heb ik tijdens een kampeervakantie nog wel eens een blik sirop de menthe gekocht, in Frankrijk natuurlijk. Ik maakte er thuis amper gebruik van en dat was ook te zien. In de loop van de maanden kwam er steeds meer kristalvorming rond de dop en ik vermoed dat het blik leeggekieperd is boven een wasbak.
Een paar jaar geleden probeerde ik het weer eens op een terrasje aan de Middellandse Zee. Het duurde even voor de serveerster mijn bestelling begreep, maar toen ik Schweppes Citron zei en sirop de menthe ging het goed. Ze proberen je vaak op te zadelen met een mintlikeur, maar dat moeten we niet hebben. En zelf dacht ik vroeger nog een tijdje dat je de siroop gewoon met water kon aanlengen. Dat is helemaal niks. Doe dat niet!

Bij het drinken is het ook belangrijk dat je intens denkt aan een zware rugzak die je even naast je hebt neergezet en een zon die met volle kracht op een asfaltweg schijnt die zich slingert door akkers waarvan het graan net is gemaaid. Die herinnering draagt enorm bij aan de vreugde van het drinken en de smaak van het drankje. En, o ja, aan petjes deden we toen ook nog niet.
Op dat terrasje aan de Middellandse Zee merkte ik dat het met pet en zonder rugzak ook goed smaakt.

Hier op mijn kamer schijnt een avondzon naar binnen. Omdat het wat fris was op de fiets heb ik onder mijn colbertje een giletje aan en dat is, merk ik, toch behoorlijk warm.
Het wordt de hoogste tijd voor een glas citroenprik met sirop de menthe.
Warmte aanbevolen.

17 augustus 2019

De dodo van Den Bosch

In de gauwigheid kom ik op zeven, dus dit zou wel eens de achtste keer kunnen zijn dat ik voor het eerst Den Bosch bezoek en er begint zich zowaar iets in me af te tekenen waardoor het al wat minder de eerste keer lijkt te worden, al blijft het gevoel overheersen dat ik de stad niet ken.
Vrijwel al die keren ben ik de St Jan in geweest, dat wel, en het valt me zelfs tegen dat er geen rij op de stoep staat bij de leverancier van Bossche bollen, maar de herkenning zit hem meer in een onopvallend steegje dat iets wakker roept, in de herinnering die niet is voorgeprogrammeerd. Het is zaterdagmiddag en er is kermis. Den Bosch produceert veel geluid. Dat was me al eens eerder opgevallen. Er is hier meer geluid dan in Utrecht.

‘Ik heb er geen idee van waar mijn moeder gewoond heeft,’ zegt Mente. Haar moeder groeide in deze stad op. Later logeerde Mente een enkele keer bij haar grootmoeder of ze bezocht er haar opa, die elders woonde. Ze weet geen adres.
Den Bosch ken ik van de verhalen van mijn schoonmoeder, van het gymnasium dat ze bezocht, de kerk waar ze heen ging en waar ze de man tegenkwam met wie ze zou trouwen. We hoorden telkens verhalen over de bevrijding van het Zuiden waarbij de granaten door de straat vlogen.
Maar we hebben geen idee van een adres en plotseling sluit Den Bosch zich weer. Net nu het er op begon te lijken dat we een volgende keer misschien niet het gevoel hadden voor het eerst een bezoek aan deze stad te brengen. Het toeristische ’s Hertogenbosch, met zijn kathedraal en kades, de Markt en de Parade, en zelfs de boekhandel die er niet meer is, ja, dat begint een beetje tot ons door te dringen, maar de stad waar de meest directe familie kind aan huis was en blind de weg wist, die straat, dat huis en daar die steeg en zo fietste je de stad uit, daar hebben we geen idee van.

‘Dat hebben onze kinderen met Den Haag,’ zegt Mente over de stad waar zij tot haar 21ste woonde. En zo is het. Ze kennen die stad niet, ja, we hebben ze wel eens meegenomen op een sentimental journey langs een paar plekken, maar het blijft toch vooral een vreemde stad, maar of ze daar nog van weten?
Op een of andere manier bevalt me dat niet. Ik vind het een geval van jammer, een beetje op het niveau van de dodo. Ik voel er niet veel voor om die vergelijking toe te lichten.
Wel weet ik dat mijn schoonouders een jaar of twintig geleden verrukt waren over een tochtje over de Dieze. Dat was nieuw voor ze. Zo hadden ze Den Bosch niet gekend.
Voor dat tochtje hebben we de kaartjes al op zak. Dus straks kunnen we toch nog een Bossche ervaring van ze nabeleven.

16 augustus 2019

Hovaardij

Mijn verre nicht stuurt me een overzichtje van een aantal succesvolle transacties van mijn betovergrootvader, een man die in zijn korte leven blijkbaar aardig heeft gewoekerd met zijn talenten. Even later betrap ik me erop dat ik psalm 138 neurie.

‘k Zal met mijn ganse hart Uw eer
Vermelden, Heer,
U dank bewijzen;
'k Zal U in 't midden van de goôn,
Op hogen toon,
Met psalmen prijzen;
Ik zal mij buigen, op Uw eis,
Naar Uw paleis,
Het hof der hoven,
En, om Uw gunst en waarheid saâm,
Uw groten naam
Eerbiedig loven.


Dat ik bij voorvader Hendrik psalm 138 begin te neuriën komt door Maarten ’t Hart. In zijn verhaal *Braakland stelt de zevenjarige Maarten zich voor hoe mensen schaatsend met een forse tegenwind ten hemel trekken. Ook gaat er het verhaal, maar dat is dan niet van ’t Hart, van een predikant die, als de weersomstandigheden het toelieten, als gastpredikant op de schaats naar de kerk ging waar hij die zondag de dienst zou verzorgen. De kerkenraad sprak daar zijn misnoegen over uit, waarop als kleine wraak de predikant de dienst vooraf liet gaan door de gemeente vers 1 te laten zingen van psalm 138.

Van mijn betovergrootvader Hendrik gaat het verhaal dat hij een fervent schaatser was. Het moet zich rond 1840 hebben afgespeeld op Flakkee, bij Stad. In een ijs gunstige winter had hij al enkele dagen aardig wat kilometers gereden toen hij zichzelf weerspiegeld zag in het strakke, harde zwarte ijs. Hij zag zijn verbeten kop, de kop van een man die wist dat hij de beste was en die dat ook nu weer even liet zien. Hij was de beste! Hij schrok van die kop, van die verbetenheid, van die hovaardij, van die zichzelf zoekende grootheid. Dit wilde hij niet. Hij stopte, kroop aan de kant omhoog, deed zijn schaatsen af en liep naar huis. Hij heeft nooit meer geschaatst.

* Het verhaal Braakland van Maarten ´t Hart staat in Het vrome volk (1978); de psalmberijming van psalm 138 is die van 1773.

15 augustus 2019

Nabuur

Toen we maandagmiddag langsfietsten zwaaide Annie naar ons. Ze zag er fleurig uit in haar bont gekleurde zomerse jurk. Of was het een overgooier? Dat wist ik niet, maar fleurig was het. Op hetzelfde moment zei Mente dat Annie er wel heel beroerd uitzag. ‘En ze had haar duster nog aan.’
Ik hou er niet van iemand tegen te spreken en ik geef mijn eigen ideeën niet graag prijs, dus ik zweeg. Wel had ik haar zaterdagmiddag half verscholen in haar stoel zien zitten. Ze sliep. ‘Annie is er niet, maar haar autootje staat er wel,’ zei Mente. ‘Ze is er wel. Ze slaapt. Haar hoofd hing ergens ter hoogte van haar gemoed.’
Bij iemand naar binnen gluren, doe je niet, of je doet het schielijk, of je doet het als je denkt dat niemand het merkt. Maar niet als het om Annie gaat. Dan doe je er verstandig aan om in blokletters naar binnen te spieden om vooral niet ongezwaaid en onbezwaaid je weg te vervolgen.

‘Ik ga toch even bij Annie kijken,’ zei Mente om vijf uur en een half uurtje later kwam ze terug. Annie was er beroerd aan toe. Vocht vasthouden, trillerig, zich beroerd voelen. ‘Ik ben maar niet lang gebleven.' Twee uur later staat er een andere buurvrouw voor de deur. ‘Annie is dood,’ zegt ze. ‘Nu net.’ Dat was maandag.

Op het ogenblik is Mente de hort op. Er moeten bloemen komen voor de uitvaart, namens ons deel van de straat. Ze heeft er een jaar of tachtig gewoond.

14 augustus 2019

Zaltbommel

Zaltbommel is beroemd om de brug die er niet meer is en om een dichter die er niet zelf heen ging maar het verhaal over de brug van een vriend kreeg aangereikt. Bovendien vraag ik me af of de ‘ik’ in het beroemde sonnet van Nijhoff wel aan de Bommelse kant ligt. Ik voor mezelf zie hem in gedachten altijd liggen aan de ander kant van de Waal. Daar heb je natuurlijk wel een mooi uitzicht op het stadje, maar ja, uitzicht op het ding is per definitie niet het ding. Denk daar maar eens over na.
In het beroemde sonnet wordt met geen woord aandacht besteed aan het stadje aan de Waal. Dat viel me heel lang geleden al op. Vandaar dat ik toen, het was in 1978, een kwatrijntje schreef dat me helaas is bijgebleven. Ik stel het nog even uit.

In de tijd van het gedichtje dat ik nu gelukkig nog even heb weten uit te stellen, werd de Sint-Maartenskerk van Zaltbommel gerestaureerd en de toren stond in de steigers, zoals we dat nu (alweer) met de Domtoren hebben. Groot verschil tussen toen en nu is dat ik steigers lang associeerde met bouwvalligheid. Dat heeft waarschijnlijk nog te maken met gestutte huizen die er in mijn kinderjaren in het dorp stonden. Als ik een straat doorgelopen was met een paar van die huizen, keek ik altijd even om, verbaasd ik dat nog niet werd ingehaald door donderend geraas.

Vandaag bezichtigden Mente en ik de kerk van Zaltbommel, eerst van binnen, toen van buiten. En tijdens die bezichtiging schoot dat mislukte kwatrijn me weer te binnen. Omdat het zwaar aanleunt tegen het begin van het sonnet van Nijhoff had ik natuurlijk omarmend rijm moeten gebruiken, maar niks hoor, ik was al tevreden met één geval van gepaard rijm, regel drie en vier uiteraard. En dan die rijmklank zelf! Borgdorff gebruikt ‘aan’ als rijmklank. Dat is wel het makkelijkste en luiste wat je in de Nederlandse poëzie kunt doen: aan, staan, gaan, maan, gedaan, vandaan… Maar goed het floepte er toen uit, in ’78, toen die toren dus in de steigers stond. En vanmiddag kwamen die regels terug terwijl ik in en om een prachtige kerk liep. En wat is die toren toch mooi, ook zonder spits.
Want dat hebben we ook nog: ‘en te midden van die rommel, rommel / drijft de torenspits van bimbam Bommel.’ Alweer zo’n lullige regel waarmee Zaltbommel in de schijnwerpers wordt gezet. Wat is dat nou toch? Hoe dan ook: in de kerk vind je afbeeldingen van een toren met spits en er is een maquette waar je de spits keurig naast de kerk geplaatst ziet.
Zou, denk ik dan, zou die spits niet alsnog teruggezet kunnen worden? Het zou recht doen aan het theoretisch geziene maar praktisch miskende Zaltbommel. Die stad zou dan een van de weinige steden in het land zijn met een goedgespitste, prachtige gotische toren die nog gewoon ordentelijk toegang verleent aan een al bijna even schitterende kerk, waar ze alleen maar, en niet eens onherstelbaar, de binnenzijde van het koor verprutst hebben.

En dan tot besluit, zonder commentaar, maar wel met nog één keer mijn excuses, het kwatrijn.

Ik ging naar Bommel om de brug te zien,
maar meer trof mij de toren in de steigers.
O Heer, bad, ik, laat deze toren staan.
Voor alle zekerheid ben ik maar weggegaan.

13 augustus 2019

Na de chips van Smith

Een snelle blik op de kaart laat zien dat De IJsvogel in Voorthuizen enorm is uitgebreid. Ik googelde overigens niet op IJsvogel, zoals het bungalowpark heette waar we in 1961 een huisje huurden, maar op Kieftveen, het openluchtzwembad dat je ook kon bereiken door de IJsvogel via de achterkant te verlaten en dan een lange onverharde laan af te lopen. Volgens mij is het daar nu één pot recreatief nat en lopen ook de namen er een beetje door elkaar. Een zwembad zie ik zo een-twee-drie niet. Misschien is het er niet meer en dan weet ik wel waarom.
Ons gezin toen vierde vakantie met de familie Haaring, er ging een wisselend aantal vriendjes en vriendinnetjes mee, en er werd ook een huisje gehuurd waarin steeds andere dierbaren onderdak vonden. Daarom zakte er regelmatig een hele tros Westlandertjes de laan af naar het zwembad. De leeftijden varieerden van zeven tot 18 jaar.
Mijn grote broer verslingerde zich aan de glijbaan in het bad, ik was vooral verrukt van de zakjes Smithchips die op een gegeven moment door een van de ouderen bij de kiosk werden gekocht en daarna werden uitgedeeld. Het zakje zout daarin had magische aspiraties. Ik at eerst een of twee chipjes die nog in hun ongezouten ware zelf verkeerden en daarna vouwde ik het blauwe zakje open, geen zakje, maar een tot buideltje gedraaid vierkant velletje cellofaan. Het zout strooide ik over de chips in het zakje en daarna schudde ik voorzichtig. Natuurlijk lukte het me niet om dat zout gelijkmatig te verdelen, maar dat was een van de charmes van het chips eten. Soms at je een chip met zout, soms zout met chip. Het was wel zaak om eerst een tijd in het water gezwommen of gespeeld te hebben, want daar werden de chips veel lekkerder van, vooral met wat zout. Als het zakje leeg was, was ook het hoogtepunt van mijn verblijf bij het zwembad voorbij. En zo kwam ik er een keer toe dat ik me weer aankleedde en terugliep naar de huisjes. Wij zaten in huisje Pondok, de familie Haaring in Evaljato en vanuit het zwembad kwam je daar het eerst langs. Daar liep ik naar binnen.
Na een kwartier kwam een delegatie van de Westlandertjes het huisje binnengestommeld.
Waar of ik nou toch was?
Wat ik nou toch hier deed?
Zij waren gekomen om de grote mensen iets ergs te vertellen en nu was ik hier!
Drie van de vijf gedelegeerden stoof weer weg. Twee bleven er achter.

Ik had nooit zomaar weg mogen gaan. Het hele zwembad was in rep en roer. Alle mensen liepen me te zoeken. Twee badmannen waadden en zwommen door het bad om te zien waar ik was. Men was al van plan om het hele bad leeg te laten lopen.
Het werd met zoveel emotie gebracht dat ik me begon af te vragen of ik niet inderdaad verdronken en wel ergens op de bodem van het zwembad lag te liggen.
De tijger Schuld sprong op me af: alweer had ik iets fout gedaan.
Maar diep in mij stak een klein addertje zijn kop op en het juichte. Wat een stunt! En dan al die mensen die naar mij op zoek waren. Wel een beetje jammer dat ik er nu niet bij was. Ik had het graag willen meemaken.
De grote mensen durfde ik niet aan te kijken, maar ik voelde hun blikken. Ongetwijfeld dachten ze allemaal ‘Onze Lenny had zomaar verdronken kunnen zijn.’
Daar moesten ze maar eens goed over nadenken.

12 augustus 2019

Modeshow

Het was sale in Frankrijk en het gevolg is dat er heel wat kleding is ingeslagen bij Leidsche Rijn. Vooral Klaas is in de prijzen gevallen en hij laat het allemaal zien. Hij verkleedt zich achter de deur voor het trapgat om even later met een tadaaah de catwalk op te lopen die langs de bank voert waarop wij zitten. Hij is nog niet voldoende ingevoerd om te weten dat je als model dezelfde weg terug moet lopen, en dat dan even gracieus en op het publiek gericht. In plaats daarvan holt hij achter de bank langs naar het trapgat om even later met een ander T-shirt maar met een even stevig tadaaah weer tevoorschijn te komen. Vanwege een bruiloft is er ook een giletje aangeschaft. Daarbij kijkt hij mij indringend aan want ik heb iets met giletjes, maar ik weet: voor mijn bruiloft zal het niet zijn.

Tommy heeft zelfs een colbertje gescoord, wat heel wat is voor iemand van tien maanden. Ook voor de bruiloft. Hij showt het niet uit zichzelf. Hij heeft eerst de kat even uit de boom gekeken, maar tijdens de modeshow zit hij keurig bij me op schoot en speelt hij heel zoet met een vrachtwagen van duplo die hij uiteindelijk op mijn grote, niet door leder, plastic of ander materiaal beschermde, maar gewoon blote, teen laat vallen; die ene, niet die andere. Het doet pijn en dat zeg ik. ‘Au, dat doet pijn.’ Dat vind Klaas een kostelijke grap. Zijn moeder roept de catwalker tot de orde, maar die lacht door. Ik geef Tommy de auto terug. Als Klaas is uitgelachen gaat de show weer verder.

’s Avonds bij het tandenpoetsen kijk ik omlaag. Er valt toch geen tandpasta op de grond? Ik zie niets wits. Wel zie ik een zwarte vlek bij de nagelriem van mijn grote teen, die ene, niet die andere.

11 augustus 2019

Camper

Zo moet het zijn gegaan. Terwijl ik lag te slapen heeft Mente even naar Leidsche Rijn gebeld. Begrijp me niet verkeerd. Leidsche Rijn is een metonymia: wij bedoelen er niet de wijk mee die de afgelopen decennia aan de westkant van de stad is gebouwd, maar het gezin van onze oudste zoon Sam. Wij hebben het in hun geval over Leidsche Rijn. Het is een totum pro parte, om nog wat specifieker te wezen, en er valt nog meer over te zeggen, maar daar gaat het nu niet om. Mente had naar Leidsche Rijn gebeld en dat was blijkbaar zonder succes geweest, want op een gegeven ogenblik werd ik wakker gebeld door Sam die me vertelt dat wij gebeld hebben. Daar weet ik niks van en dat zeg ik hem.
Hij vertelt me op zijn beurt dat hij de telefoon had gemist – let wel het gaat hier om hun ouderwetse huisaansluiting waarvan ik vermoed dat wij de enigen zijn die nog van dat medium daar in Leidsche Rijn gebruik maken. Hoe dan ook: hij had de telefoon niet kunnen opnemen, want moeder en de jongste telg waren aan het wandelen en hij was met de kinderen een ritje aan het maken met de camper.
‘Met de camper?’ zeg ik verbaasd en ik begrijp even later dat hij heel tevreden moet zijn geweest met die verbaasde reactie, een geval van ‘Bingo!’ Zo vreemd is mijn reactie niet. Leidsche Rijn is namelijk zojuist teruggekeerd uit Frankrijk waar ze met z’n vijven gebruik hebben gemaakt van een stacaravan. Er is helemaal geen sprake van een camper.
‘Ja, we hebben een camper. Liesje en Klaas zitten er nog in te spelen.’ Nu kan er zo hier en daar wel eens een grillig trekje door de familie sluipen en daar heeft Sam ook een tik van meegekregen, maar dan moet je denken aan de spontane aanschaf van een derde zakmes of zo, niet aan een camper.
En inderdaad, er is geen camper. Wel is er een stationcar en bij het uitpakken heeft Sam de leuning van de achterbank omlaag gedaan. De kinderen hebben er een plaid, wat kussens en een fles drinken in gezet. Terwijl Sam bezig was met de onttakeling van de zomerdoos bovenop het dak, speelden zij campertje.
Daarna is Sam ingestapt en is hij een rondje met de ‘camper’ gaan rijden, door Leidsche Rijn, waarmee ik in dit geval niet het gezin bedoel, maar de wijk.
Aan het rondje was nu een einde gekomen - waarbij je je kunt afvragen of dit niet een contradictio in terminis is: einde van een rondje. Op de display in de huiskamer knipperde ons nummer en dus belde hij maar even terug.
Ik reageer niet onmiddellijk.
‘Zo te horen bel ik je wakker.’
Dat was inderdaad zo, maar ik had mijn aandacht er even niet bij; zag hoe er door Leidsche Rijn een camper reed waarvan niemand wist, behalve een meisje van zeven en een jongetje van vijf en een kind van 37. En nu dus ook een zestiger in Tuindorp. Die zag ze rijden terwijl hij op de bank zat met een zoon aan zijn oor. Niet letterlijk natuurlijk, ook weer een metonymia.

10 augustus 2019

De verre nicht

Toen haar moeder overleden was, jaren geleden, werd zij benieuwd naar wat er aan de moeder vooraf was gegaan, naar haar grootouders, overgrootouders dus en nog meer. We hebben toen wel eens even emailcontact gehad. We leven jaren verder en nu blijkt deze verre nicht al een flinke duik in dat verleden genomen te hebben, wat weer het nodige materiaal en de bijbehorende kennis opleverde. Twee maanden geleden klopte ze weer op mijn digitale deur met de vraag of ik haar een foto van mijn ouders kon toesturen. Nu heb ik een foto waarop niet alleen haar oma staat, als meisje van veertien, maar waarop je ook haar overgrootvader en zelfs haar betovergrootouders tegenkomt, te midden van andere familiestukken. Die stuurde ik haar toe. Ze was er blij mee, al stipte ze nog wel aan dat ze alleen maar om een foto van mijn ouders vroeg. Haar oude tantes, vertelde ze, hadden nog goede herinneringen aan ze.
Dat mailtje is een tijdje blijven liggen, maar gisteren stuurde ik haar wat toe. Ze bedankte me per omgaande.
Een paar uur geleden plopte er weer een berichtje van de verre nicht in de box. Ik lees: ‘Ben ik nog even. Wat had jouw vader trouwens een vriendelijk gezicht!!’
Schuin achter mijn computerscherm hangt, in zeer vaag geworden staat, de foto waarvan ik haar een frisse digitale versie stuurde. Een man van voor in de veertig kijkt me recht in de ogen.
‘Die kun je in je zak steken, pa, ik krijg zojuist een berichtje van de kleindochter van Sjaan, dat je een vriendelijk gezicht hebt,’ zeg ik.
‘Had, bedoel ik.
Nee, toch hebt.’

09 augustus 2019

Territorium

Vanaf de Lange Nieuwstraat kom je via een poortje in de binnentuin van het Catharijne Convent, een museum waar ik zeer regelmatig naar binnen stap. Vraag me niet hoe het zo gekomen is, maar ik sleep mijn fiets altijd door dat poortje en parkeer die dan meteen rechts tegen het stukje muur tussen de eerste en tweede steunbeer. Ben ik in gezelschap, dan krijg ik daar altijd commentaar op. Er is op het pleintje vóór het poortje immers voldoende ruimte om mijn fiets te parkeren, maar dat doe ik dus niet. Alle commentaar overtuigt me er alleen maar van dat ik mijn fiets moet zetten op de plaats waar ik dat zonder die opmerkingen maar dan zonder er bij na te denken ook had gedaan. Kortom: ik zet mijn fiets daar dus neer omdat ik vind dat ik daar mijn fiets neer moet zetten. Als er nooit wat van was gezegd, had ik niet eens vreemd opgekeken als er al een fiets had gestaan tussen die eerste en tweede steunbeer. In dat geval zou ik doorgelopen zijn tot voorbij steunbeer nummer twee. Die drie, vier stappen kan ik namelijk wel aan. Maar er staat nooit een fiets.
Afgelopen zondag liep ik dus weer door het poortje met mijn fiets. Er bleek een concertje plaats te vinden in de binnentuin*. Sommige mensen keken op toen ze me zo bezig zagen met mijn fiets, terwijl ik toch heel rustig deed; ik gebruikte niet eens een ketting. Ik negeerde hun aandacht. Dat daar is de plek voor mijn fiets. Het houdt me niet bezig en ook hoeft niemand het te weten. Sterker nog: er is een tijd geweest dat het de plek was voor mijn fiets zonder dat ik dat zelf wist.
Ik eigen me die plek niet toe. Mijn fiets staat er veel en veel vaker niet dan wel. Ik denk vrijwel nooit aan die plek, vaak ook niet terwijl ik mijn fiets daar neerzet, al kan dat vanaf nu anders liggen.

Vandaag was ik er weer, nu alleen maar om even iets in het winkeltje te kopen. De fiets heb ik weer op de vertrouwde plek gezet. Blijft de vraag waarom ik dat nou toch doe, die fiets daar. Is het toch een vorm van annexatie, dierlijke territoriumdrift, een vorm van mentale aftakeling waarvan ik juist zo’n afkeer heb en die bij sommige mensen al vroeg optreedt: het ik-heb-het-altijd-zo-gedaansyndroom?
In de stromende regen dacht ik aan onze hond vroeger. Van mijn tiende tot mijn twintigste liet ik hem dagelijks uit. Hij besproeide bomen, palen en tuinmuurtjes links en rechts. Na een kilometer tilde hij nog wel steeds weer zijn poot op, maar zonder dat er nog maar een druppeltje vocht tevoorschijn kwam. Als je dan trok, zette hij zich schrap.
Ik heb hem wel eens gevraagd waarom hij ook zonder middelen nog bezig was zijn territorium af te bakenen. Hij gaf geen antwoord. Allereerst wist hij niet wat ‘territorium afbakenen’ betekende en als hij het had geweten, dan was hij zich nooit bewust geweest dat hij dat überhaupt had gedaan. Hij tilde gewoon zijn poot op op het moment dat zijn poot omhoog ging. Daar hoefde hij niet eens over na te denken en dat was hij ook niet van plan. Wel wist hij dat je hem er niet bij moest storen. Dat was vervelend.

*Het zomerconcert werd verzorgd door duo De Thuiskomst, dat bestaat uit Quirine van Hoek en Ellen Zijm.

08 augustus 2019

Het schuurt

Op 9 mei belde ik Onno om te zeggen dat ik onze afspraak om langs te komen niet na kan komen omdat ik plotseling in het ziekenhuis terechtgekomen ben. Hij vertelt me dat bij hem zojuist slokdarmkanker is geconstateerd. Een paar weken geleden hebben we Onno begraven.
Op 10 mei zit ik te wachten voor een extra onderzoek en komen we Marc tegen. Problemen, vermoedelijk de galblaas. Ik voel me nog een beetje dizzy, maar kan hem nog wel vertellen dat een galblaas een eitje is. Toen werd ik afgeroepen. Mente heeft nog een tijdje met Marc gepraat.
In de weken daarna vertelde ik hier en daar wel dat we Marc in het ziekenhuis waren tegengekomen. Daar bleef het bij. Marc hoort niet tot onze binnenkring. Vanwege zijn werk hadden we met hem te maken, maar dat wel altijd tot ons beider plezier. Toen dat werk ophield, stopte ook het geregelde contact.
Twee weken geleden hoorde ik dat Marc ernstig ziek was. Vorige week lag er een kaart in de bus. Straks is de crematie. Het vreet aan mijn gevoel voor rechtvaardigheid. Het schuurt.

07 augustus 2019

Hans Geluk*

Om ons zoveeljarig huwelijk te vieren, zouden we een paar dagen weggaan, heerlijk naar het strand. ‘Net als vorig jaar,’ zei ik toen Mente dat voorstelde. Dat was ze even vergeten, maar strand is altijd leuk en we konden naar een ander strand. Scheveningen leek me wel leuk, in de buurt van waar we trouwden. Ik vond een pension aan de Groot-Hertoginnenlaan. Dat was wel wat. Maar ik reserveerde niets, want vorige week liet mijn energiehuishouding het nog behoorlijk afweten. Gelukkig kwam Mente op het idee om dichter bij huis te blijven. Een rondje fietsen en dan een nachtje over in de buurt van Zaltbommel. Konden we daar meteen de kerk bekijken en in de buurt kon je er goed lunchen.
Gelukkig vroeg Mente zich een paar dagen later hardop af of een nachtje over wel een goed idee was. Zaltbommel was dichtbij. Rondje fietsen daar, lunchen, eventueel op weg naar huis nog ergens iets eten.
Een hele dag weg, moesten we, vonden we bij nader inzien maar niet doen. ‘We gaan aan het eind van de ochtend naar Zaltbommel, lunchen er, bezoeken die kerk. Eventueel fietsen we nog wat, maar dat zien we nog wel.’

‘Of nog beter,’ zeiden we gisteren. ‘We gaan even de stad in voor een koffie en gebak en dan ’s avonds uit eten.’
Nu is het zover, maar gelukkig hoeven we zelfs de stad niet in, want het begint te regenen. We mogen gewoon thuis blijven.
Als het straks weer regent, hoeven we niet eens uit eten, maar mogen we heel luxe een pizza of zo thuis laten bezorgen.

In de vitrinekast staan kleine houten sprookjesfiguren. Ook Hans Geluk is er, met een gans onder zijn linkerarm en een stok met knapzap over zijn rechterschouder. Ik blijf even naar hem staan kijken. ‘Dag Hans,’ zeg ik.
‘Dag broeder,’ zegt Hans.

* Voor wie het sprookje van Hans Geluk niet meer kent: Grimm_sprookjes.

06 augustus 2019

Hergebruik

Ik loop vanmorgen de Pieterskerk in met het voornemen eens te kijken naar de sarcofaag waarin bisschop Bernold ooit begraven werd. In 1048 kon de Pieterskerk gewijd worden en dat gebeurde door Bernold, die niet alleen deze kerk stichtte, maar ook de Jans- en de op één muur na verdwenen Pauluskerk. De Pieterskerk was hem het dierbaarst en daarin wilde hij ook begraven worden. Dat gebeurde in 1054. De sarcofaag staat pontificaal in de crypt van de kerk. Hij is al jaren leeg. Een enkele schamele rest van de bisschop bevindt zich in het Catharijne Convent. Ik veronderstel dat de sarcofaag van binnen goed schoon is en anders is er nog tijd genoeg om daarvoor te zorgen. In deze tijd van hergebruik is er toch veel voor te zeggen om dat ook te laten gelden voor de sarcofaag. En daarom wil ik even kijken. Misschien is het wel wat voor mij, al heeft het geen haast.
Ik word hartelijk welkom geheten door een dame met wie ik het binnen de kortste keren over onze tijdelijkheid heb. Dat ligt nogal voor de hand in een kerk die zijn millenniumfeest nadert. ‘Ja, het is dichtbij ,’ zegt de vrouw, ‘maar ik zal dat niet meemaken.’ Ik kijk haar even aan. Het zou al te onoprecht zijn als ik nu zou roepen dat dat nog best kan, ‘want u kunt nog jaren mee!’ Dat wel zo, maar 30 jaar is wat veel en afgezet tegen een bijna duizendjarige sarcofaag is het niks. Daarom zeg ik maar bescheiden dat ik het ook niet mee zal maken. We zijn even sterfelijk, de vrouw en ik, en dat brengt me op het idee dat ook zij gebruik zou moeten kunnen maken van de sarcofaag. Als gastvrouw van deze kerk heeft zij er zelfs iets meer recht op dan ik.
In de crypt probeer ik een beetje een indruk te krijgen van de afmetingen van de sarcofaag. Omdat er een zware deksel op ligt, heb ik geen goed beeld van de binnenmaten, maar wel is duidelijk dat ik er niet in pas, niet zonder postmortaal geweld in elk geval. Maar de dame van zojuist, die zou wel passen; dat zie je zo.
Later raken we weer met elkaar in gesprek. Over sterfelijkheid hebben we het dan niet meer, dus ook niet over mijn overwegingen. Het lijkt me een beetje ongepast. Een beetje jammer is het wel, want het is een goed idee.

05 augustus 2019

Texas

Een moeder en haar zoon zijn met de trein onderweg naar Texas om daar haar ouders te bezoeken. Ik ken ze niet de vrouw en de man. Ja, zij heet Dena en de jongen heet Leon. Hun vader, Eddins, heb ik wat beter leren kennen in het boek dat ik lees. Eddins is de collega, of liever de oud-collega van de hoofdpersoon in Alles wat is*, de laatste roman van James Salter. De personages in het boek blijven op afstand. Ik weet niet goed wat ik van het boek denken moet.
Volkomen onverwacht, ruim na het midden, volg ik opeens de treinreis van die moeder en haar zoon. Hoe ze wat moeizaam in slaap komen, hoe de trein ergens lang stilstaat. ‘Slaap je?’ vraagt de moeder aan haar zoon. Hij geeft geen antwoord. Het perspectief ligt op dat moment bij de moeder, we beleven dit stuk van de reis met haar mee. Dan is er rook, er is een bijtende geur. En een paar regels later lees ik: ‘Tegen de tijd dat de trein tot stilstand kwam en de ramen open waren gebroken, waren de zeven passagiers in de coupés het dichtst bij de brand overleden, gestikt. Onder hen waren Dena en haar zoon Leon.’
Dat is het moment waarop ik met lezen stop. Ik vroeg me nog af waarom Salter de lezer plotseling laat kennismaken met moeder en zoon, en dan is het al met ze afgelopen. Toen in De ontdekking van de hemel van Mulisch Max, tot dan een van de twee hoofdpersonen, plotseling getroffen werd door een meteoriet, schoot ik in de lach, want dat had ik niet zien aankomen, die meteorietsteen niet, en de wending in het verhaal al helemaal niet. Bij Salter is de passage verontrustend.

Een paar varianten:
… Verf, een paar rollertjes met bakjes en afplakband, al heeft hij dat vast nog wel ergens liggen thuis. Hij duwt het wagentje een schappenrij in waar hij niets te zoeken heeft. Hij ziet een bak met afgeprijsde laserwaterpassen. Je kunt bij Walmart aardige aanbiedingen tegenkomen.
Hij bekijkt er eentje. Legt hem terug en loopt weer verder. Aan het eind van het pad, laat hij zijn karretje staan en loopt terug. Dan klinken er harde knallen; er wordt geschoten. Hij moet iets doen.

- Iemand fietst plompverloren het talud af.

-
‘Ik geloof toch niet dat het alleen maar de galblaas is,’ zegt een arts.


* James Salter, Alles wat is. De bezige bij, Amsterdam 2013.

04 augustus 2019

Mevrouw Blankenstijn-Morée

Zo’n beetje aan het eind van de tentoonstelling over de Biblebelt in het Catharijne Convent staat een levensgrote holle rechthoek waar je via een laag poortje in kunt. Links heb je een smal gangetje… Ik had me een andere voorstelling gemaakt van de smalle poort en dito weg die naar het hemels paradijs voert, maar de toespeling is onmiskenbaar. Jammer alleen dat de weg op de tentoonstelling na vier of vijf meter al doodloopt en eindigt met een koptelefoon aan een haakje.
Er is aardig wat belangstelling voor de expositie, ook op deze naar buiten gekeerde zondagmiddag. Aan het eind van de doodgelopen smalle weg is het rustig. Ik ben er alleen, met de koptelefoon, die me in de tale Kanaäns vertelt dat velen geroepen zijn, doch weinigen uitverkoren, die me vertelt om weg te gaan, want ‘ik heb u niet gekend.’ Ik grijp al naar mijn blokje om de teksten te noteren, maar zie er met een zucht van af. Het zijn losse, voorspelbare, en op een gedragen toon uitgesproken tekstflarden, waarschijnlijk uit een preek gesneden.
Het kan de moeheid zijn, want ik blijf er niet gevoelloos onder, zie het ook niet in een breder, relativerend perspectief vandaag, ik kan er ook al niet om glimlachen, nee, ik erger me. Ik word er zelfs een beetje moedeloos van. Als gezegd, ik ben nogal moe de laatste dagen. Hoe heeft zo’n man op een kansel het recht om op de toon van een slechte acteur, zonder een sprankje eigenheid, in een taal die verworden is tot orakeltaal, doemtekst na doemtekst in mijn oren te druppelen.
Als ik de rechthoekige doemcel die niet naar de hemel voert maar naar een nare koptelefoon weer uitloop, zie ik een reformatorische ballenbak. Dan is het onheil van het zwartdenken al geschied. Beschouwen sommige mensen het als een door God gegeven verantwoordelijkheid om hun kinderen ongevaccineerd op te voeden, terwijl ze diezelfde kinderen wel onbekommerd in zo’n duivelse bak met geïnfecteerde ballen laten duiken? Botheid, kromheid en een kokervisie op Gods grootheid… Ik was al zo moe.
KORF*, denk ik. Waar is KORF? Misschien dat het dan toch nog goed komt. Ik ken enkele kunstenaars die het refoïsme zijn toegedaan en die ik graag zie. Waar is Martin de Heer? Ik zie wel iets van Liesbeth Labeur, maar zo weinig.
Dan valt mijn oog op een deel van de zaal waar gordijnen omheen getrokken zijn. Dus toch kunst? Van een oud-gereformeerde Christo misschien? Een bordje vertelt me dat dit gedeelte kunst bevat van hedendaagse reformatorische kunstenaars. Dit deel is vanwege de zondag aan het oog van het publiek onttrokken. Alsof God op zondag de zon niet laat schijnen.
Er staat een stoel tegenover de foto van mevrouw Blankenstijn-Morée, de vrouw die zich door heel Nederland op posters heeft gemanifesteerd als de Maria van de Biblebelt. Ik ga op de stoel zitten.
Ik was al zo moe, mevrouw Blankenstijn, en van uw geloofsgenoten ben ik vandaag zelfs een beetje moedeloos geworden, maar wat fijn, mevrouw Blankenstijn, wat fijn dat u er bent. Dankuwel, hoor.
Ze glimlacht me bemoedigend toe.

* KORF is Kunstenaars Op Reformatorisch Fundament.

03 augustus 2019

Dicht

De oude kerk van Maarssen heb ik drie keer van binnen gezien. Telkens vanwege een uitvaartdienst. En bij zo’n gelegenheid ga je niet uitgebreid en rustig een kerk bezichtigen. Mijn fototoestel ging mee. Natuurlijk was de kans groot dat ik voor een gesloten deur zou komen te staan, maar dan kon ik in elk geval een keer op mijn gemak om het gebouw heen lopen. Want ook daar was het nooit van gekomen, en dan te bedenken dat ik jaren in Maarssen heb gewerkt, vandaar die drie begrafenissen.
De deur was inderdaad op slot. Ik maakte m’n ommetje om de kerk. Er is een begraafplaats onmiddellijk naast het gebouw. Dat had ik eerder niet tot me door laten dringen. Voor de drie genoemde begrafenissen liepen of fietsten we van deze kerk naar een begraafplaats aan de Straatweg, ruim een kilometer verderop. Maar er wordt nog steeds begraven, naast de oude kerk.

Bij de katholieke kerk gaf een eenvoudige lichtreclame aan dat je binnen een kaarsje kon branden of tot bezinning kon komen. Nu had ik me niet zo erg misdragen en ik had geen zin om een kaarsje aan te steken, ook al had er vanmorgen een rouwkaart op de mat gelegen van Marc die maar 54 mocht worden; dat kaarsje deed ik liever thuis. Nieuwsgierig was ik wel, wat stelde deze neo-gotische kerk van Tepe nu eigenlijk voor?
De deuren naar de kerkzaal waren op slot. Een gangetje rechts voerde naar een zijkapel en daar kon je een waxinelichtje aansteken. De kerk zelf kan je wel zien, maar alleen door door de tralies van een onverbiddelijk hek te kijken. Je had wel zicht op een altaar aan het eind van de zijbeuk, maar dikke pilaren benamen me het zicht op het hoogaltaar en ze gingen niet voor me aan de kant.

Onderweg was ik al even afgestapt bij het kerkje van Oud-Zuilen. Dicht. Bij de oude kerk van Maarssen had ik er eigenlijk al op gerekend. Maar door die uitnodiging bij de katholieke kerk om vooral naar binnen te gaan om me vervolgens na drie vergeefse pogingen en zes stappen met een hekwerk… Ik voelde me buitengesloten.

02 augustus 2019

Blue friday

Ik had al sandalen aangetrokken om een stukje te gaan fietsen toen het opnieuw begon te regenen. Dat was nu al de derde keer deze dag: dat het regende op het moment dat ik wilde fietsen. En vervolgens moest ik even nadenken. Welke dag hadden we ook al weer? Het was een schokkende ervaring. Elke dag in de week brengt zijn eigen geur mee, al moet je dat geur niet letterlijk nemen. Je weet immers vanzelf wat voor dag het is. Dat voel je, proef je, dat ruik je. Het is de essence die voortkomt uit de optelsom van gebeurtenissen van de tijden achter ons en anderen, van de eigen en overgeleverde ervaringen, gevoelens, gebruiken en andere gewaarwordingen, en wel zo dat je kunt zeggen dat een dag naar donderdag ruikt of naar maandag. En dat het dan ook een donderdag of maandag is. Dus vraag me niet om een aantal specifieke kenmerken van deze dag in de week die hem tot een vrijdag maken. Zo eenvoudig ligt het nu eenmaal niet. En toch had er deze dag een vrijdagse geur moeten doorbreken. Als iemand zou zeggen dat het vrijdag is, had ik zonder welke waarheid dan ook maar enig geweld aan te doen, moeten kunnen zeggen dat mijn neus dat ook weet.
Maar niets daarvan dus vandaag. Het had net zo goed een donderdag kunnen zijn, al zou de schrik van vandaag in dat geval naar wanhoop tenderen omdat ik dan behalve de geur van de vrijdag blijkbaar ook die van de donderdag niet meer paraat had.
Natuurlijk wist ik na enig nadenken heus wel dat het vrijdag was. Ik ben niet gek, hoor. Een van de eerste daden van deze dag, om maar iets te noemen, was het appen van een verjaarsfelicitatie aan een vanwege haar vakantie verre vriendin.
Mijn moeder vroeg het me de laatste jaren van haar leven wel eens: wat voor dag is het eigenlijk vandaag? Verschrikkelijk leek me dat, zo onbestemd in een grijze zee van tijd te moeten liggen dobberen. Maar ja, ik heb nog meer dan een kwart eeuw te gaan voor ik de leeftijd heb waarop mijn moeder de vraag begon te stellen, af en toe.
Ik heb deze dag grotendeels onzintuigelijk doorgebracht achter de computer, waar ik overigens wel erg opschiet met de ordening van de administratie van de kerk. Ik heb ook wel naar buiten gekeken, maar alleen om te zien dat het geen fietsweer was, niet om onder de indruk te raken van de prachtige hibiscus in de voortuin, met momenteel veertien volle paarse bloemen. Daar keek ik pas naar toen ik me realiseerde dat het getuigde van afstomping nu ik niet onmiddellijk rook dat het vrijdag was. Ik keek er pas naar toen ik mezelf even flink heb toegesproken. Die hibiscus zag ik pas toen ik eerst toch even op de fiets was gestapt en weer terugkwam. Toen zag ik ook dat er heel wat knoppen aan de hibiscus op springen staan.
De geur van vrijdag is daarmee niet teruggekomen en ik moet eerlijk zijn en dus ook niet doen alsof. In essentie is deze vrijdag er niet geweest, wat extra vreemd is als je bedenkt dat het gisteren stevig naar donderdag rook.
Misschien gaat het morgen weer goed en ruikt het dan wel naar vrijdag.

01 augustus 2019

Zindelijkheid

Zindelijkheid is een gevecht. Lucas gaat intussen zonder luier door het leven. Vanmorgen wilde hij in de tuin spelen, zonder broek, het onderbroekje mocht wel. En zo zaten we even later gezellig bij het zandbakje achter in de tuin waar hij zich bezig hield met graafwerkzaamheden en ik met koffie en krant. Je moet immers vooral doen waar je sterk in bent.
Toen hij opstond om ook wat te vroeg van de boom gevallen walnoten bij zijn spel te betrekken, zag ik dat zijn onderbroek wat laag hing en even later was ik druk bezig met het wegwerken van poep, het ontbruinen van een peuterlijf en het wassen van een onderbroekje. Intussen liep Lucas door de tuin, zonder luier, zonder broek. ‘Ik heb geplast, opa,’ kwam hij me vertellen.
‘Dat kan niet, Lucas, want het potje staat daar en het potje is nog leeg.’
‘Ik heb in de tuin geplast.’
‘Het gras houdt niet van plas, wel van regen.’
‘Ik heb niet op het gras geplast.’
‘Je hebt toch niet op de bloemetjes geplast, Lucas.’
Hij lacht. ‘Je moet niet op bloemetjes plassen, gekke opa!’ Hij trekt me mee en op de tegels een paar stappen van de keukendeur is het nat.
Als de onderbroek eindelijk schoon is en over een tuinstoel kan drogen, rol ik de tuinslang uit. Ik doe alles erg omslachtig met het nodige gemopper, zonder onvriendelijk te worden. ‘O, o, die Lucas toch, heeft niet op de pot gepoept en nou moet opa…’ Eerst dit, dan dat.
En nu moet opa dus ook nog de tegels schoon spuiten.
‘Nee, opa, dat wil ik doen.’ Dat was afgelopen zondag ook maar toen spoot hij mij in een keer helemaal nat. Jongetjes van drie zijn op dat punt niet te vertrouwen.
‘Als je mij natspuit, leg ik je op een plank in de schuur en daar moet je dan blijven liggen tot het sneeuwt.’ Dan pas geef ik hem de slang.
‘Vies, hè, dat plasje van Lucas,’ probeer ik nog.
Maar plotseling realiseert hij zich dat hij daar ook geplast heeft en daar en daar en rent hij vrolijk de hele tuin door met de slang. Ik vrees dat mijn pogingen om hem door mijn reacties dichter bij de zindelijkheid te brengen hebben gefaald.
Al doet hij zijn volgende plasje wel op een potje. Dan is oma er weer.

31 juli 2019

Frihet

… toen hij weer uit het water opgedoken was en om zich heen keek, hij het groen van de oever zag, de bomen, de hellingen overzichtelijk bestrooid met falunrode huizen, de lucht die blauw was en, en, zo leek het, een beetje knisperende, vriendelijk fris, toen was er alleen nog maar dit: het meer, de oever, de helling, het rood van de huizen. En dat hield niet op. Dit was de vrijheid.
Al voor hij het water uit kwam, was zijn besluit al genomen en nog geen week later was hij eigenaar van een prachtig huis in het wijde Zweedse land.

Weer een week later, thuis nu, vertelde hij het ons op een verjaardag. Als onze vriendschap niet had bestaan, dan zou ik hem op dat moment gevraagd worden mijn vriend te zijn. Niet om het huis waar we later inderdaad verschillende keren zijn geweest, maar om de kordate manier waarop hij een moment van euforie, de smaak van vrijheid, een droom notarieel had laten vastleggen.

Met een grote motormaaier, zo’n geval waar je op moet zitten, heeft hij later jaar in jaar uit het gras van de vrijheid beheersbaar gehouden. ’s Zomers moesten de overvloed aan fruit en vrucht van de vrijheid worden geplukt en verwerkt en ramen moesten gelapt om het zicht op de vrijheid helder te houden. En zo verder. Dan was er de reis, telkens die lange reis naar de vrijheid.

Zodat vandaag de vrijheid in de verkoop komt, een kloek huis met veel grond, aan de Klaräven, wat een prachtige naam voor een rivier.
De kist met dromen en frisse lucht uit Zweden krijg je er gratis bij. Heerlijk voor thuis, wanneer een doordeweeks dag naar dorheid dreigt te zwemen en naar dwang.

30 juli 2019

In orde

Het huis aan de singel is te koop en dat houdt me bezig. Ik heb besloten daar aan toe te geven. Omdat het nu nog wat vroeg is om weer lange wandelingen te gaan maken samen, dreutelen Aat en ik een enkele keer wat rond in de directe omgeving of, en dat is natuurlijk veel nuttiger, Aat werkt wat onvolkomenheden in mijn computer weg. Dat is niet heel erg nodig, maar opschonen kan geen kwaad. Wat we in feite doen is: ruimte scheppen. Voor alle zekerheid heb ik vorige week een extra externe harde schijf gekocht, maar nu lijkt het er op dat dat helemaal niet had gehoeven. Er is ruimte genoeg in de computer.
Daar zie je niks van als je de kamer in komt. Je ziet het zelfs niet als je het apparaat aanzet. Ik heb het over een computer, maar in werkelijkheid heb ik er vier, maar met externe harde schijven zijn dat tot op zekere hoogte vier deuren voor dezelfde kast.
Maar het is geen kast! Dat is het hem nou juist. Als je een kast opruimt en je doet daar vervolgens de deur van dicht, dan zie je niets van al je ijver. Maar dan! Als je de kast weer open doet. O vreugde. Daar komt nog bij, het is namelijk niet waar dat je er niets van ziet als je de kast nog dicht hebt, want bij het opruimen is ook de nodige ongerechtigheid óf definitief verdwenen óf keurig geordend, in een zinrijk verband, in die opgeruimde kast terechtgekomen.
Goed dat gebeurt nu dus digitaal en dat doet Aat dus. Maar je ziet het niet, en je krijgt geen vieze handen of een kriebelende neus.

Ik begon met dat huis aan de singel. Daar hadden we aanvankelijk zelfs gebrek aan een kast om op te ruimen. Daarom zaagden, boorden, schroefden en timmerden Aat en ik ons ooit het habbiewabbie om een diepe kast te maken, van muur tot muur en van vloer tot plafond. Aparte bovenkasten. En soepele schuifdeuren, met wieltjes bovenaan en vernuftige glijders in een rail op de vloer. Onder en boven drie deuren. We werkten er een complete wastafel in weg.
Het was onvoorstelbaar hoeveel toch noodzakelijk maar al te opdringerig spul er in die kast terecht kwam. Onvoorstelbaar ook hoeveel vreugde dat gaf. Wat een genade. Het resultaat allereerst, maar ook het feit dat iemand dat voor je regelde.
Er is niets veranderd. Aat creëert ruimte. Dat deed hij toen, dat deed hij nu.

O ja, die kast aan de singel is er niet meer. De muur waar we hem tegenaan bouwden, is er niet meer.

Psalm 103, vers 15 en 16:
De sterveling – zijn dagen zijn als het gras,
als een bloem des velds, zo bloeit hij;
wanneer de wind daarover is gegaan, is zij niet meer,
en haar plaats kent haar niet meer.


Dat geldt ook voor kasten en met externe harde schijven zal het ook wel niet goed aflopen.

29 juli 2019

De rechtvaardigheid Gods

Vandaag een beetje voor God gespeeld. Te Bilthoven. Ik was juist vanaf de Soestdijkseweg het fietspad van de Groenekanseweg op gereden toen ik zag hoe aan de overkant, over het fietspad aldaar, dus in tegengestelde richting niet bijzonder snel maar vooral niet langzaam een fietser de kruising bij de Akker naderde en die bereikte op het zelfde moment dat er vanuit de Akker, als een kogel een kleine middenklasser op vier wielen op een punt afschoot dat in een fractie van een seconde zou kunnen veranderen in een ernstig raakpunt. De fietser trok onmiddellijk zijn remmen in en stond stil. Dat was maar goed ook. Ook de bestuurder van 64-??-1* stond onmiddellijk op zijn rem, maar dat had alleen maar tot gevolg dat zijn auto vol op het fietspad stilstond. Als hij niet zo abrupt had geremd en de fietser wat minder alert geweest was, dan zou er niets gebeurd zijn. Nu trouwens ook niet. Toeval? De hand van God? Ik heb daar geen inzicht in. Maar zoals het nu was, was het goed.
Vergeet nog te zeggen dat het ‘klootzak’ van de fietser de piepende remmen van de auto ruim overstemde. Het was een eenmalige kreet, die ik wel kon billijken, maar daar dachten ze in de auto anders over, zag ik. Dat was het moment waarop ik keek wat het kenteken was.

De auto stoof rechtsaf in de richting van de al genoemde Soestdijkseweg, dus in dezelfde richting als de fietser. Weer gepiep van remmen. Ik keek om. De auto was de kant in gereden en de bijrijder sprong uit de auto om de fietser tegen te houden. Ik fietste terug om op een paar meter afstand te gaan staan kijken. Keek nogmaals naar het kenteken, in de hoop dat de chauffeur zag wat ik deed. Hij zag het.
Er was niets gebeurd zojuist. Nu moesten die mannen dat niet verprutsen. Ze mochten dan honderd keer van rechts komen, die fietser reed op een voorrangsweg. Dat wist ik op dat moment niet helemaal zeker, maar dat heb ik daar nog even geverifieerd, weer in de hoop dat de automobilist zou zien dat ik naar het verkeersbord keek waaruit dat zou blijken. Dat zag hij ook. Ik was me daar op stille wijze toch behoorlijk vernuftig bezig. Er kwamen nu ook twee vrouwen aanlopen die het allemaal wel interessant vonden. Het ging goed.

Gelukkig stapte de passagier zonder slag of stoot verkocht te hebben weer in de auto. Ik keerde, om mijn weg te vervolgen. De auto stak achteruit en schoot vervolgens vooruit om de rotonde van de Soestdijkseweg te ronden en dezelfde kant uit te gaan als ik. De passagier keek me door het open raam vernietigend aan. Het zou kunnen zijn dat de auto honderd of tweehonderd meter verderop een parkeerhaventje in zou schieten om me op te wachten, bedacht ik. Dat geloofde ik niet en ik was dapper, dus ik reed gewoon door. En dat was het.

Blijft staan dat ik erop heb toegezien dat er rechtvaardigheid zou geschieden. En zulks is geschied. Ik zag daar niet vanuit den hoge op toe, maar gewoon vanaf mijn fiets, met beide voeten op de grond. In korte broek.


*Ik denk dat door ingreep van hogerhand de letters van het kenteken geen stand hebben gehouden in mijn geheugen.

28 juli 2019

Bordje met Letteren

Via Funda heb ik tijdelijk een ruim zicht op wat ooit mijn werkkamer was. Als ik rondkijk in wat nu, al heel veel langer, als zodanig dienst doet, valt me op dat er nog maar bar weinig over is van het interieur dat we aan het eind van de jaren tachtig van de singel naar Tuindorp verhuisden. Het een is verdwenen, het ander staat nu elders in huis. Bijna drie wanden van mijn kamer nu zijn boekenkast. Aan de singel waren dat er nog geen twee, maar die waren wel langer. De volste boekenwand, ik moet telkens even omkijken nu ik dit schrijf, herinnert onmiddellijk aan de singel. Ook toen zat ik met mijn rug naar die kast. Ook toen ging het om een op maat gemaakte kast. Die kast is afgebroken en hier opnieuw op maat gezaagd zodat hij de wand helemaal in beslag neemt. De planken hebben niet allemaal dezelfde herkomst. Een deel kreeg ik in ’74 via Aat van een aannemer uit Naaldwijk.
Maar een groot deel van de planken heb ik datzelfde jaar weggehaald bij boekhandel Broese aan de Nachtegaalstraat. Broese fuseerde met Kemink en samen openden zij een winkel aan de Stadhuisbrug. Daar zit de winkel nog steeds (nog wel), maar nu onder de naam Broese, inmiddels de oudste boekhandel van Nederland. Het pand aan de Nachtegaalstraat werd boekhandel in 1930 en ik vermoed daarom dat de tien boekenplanken die ik toen voor tien gulden kocht uit dat jaar zijn. Het waren, nee, het zijn stevige planken, twee centimeter dik, grotendeels van roodbruin gebeitst vurenhout maar daaraan verlijmd een brede strook eikenhout van vier centimeter. Hier en daar heb ik een plank een beetje ingekort na de verhuizing in ’88, maar op één na hebben ze nu nog een lengte van 1,20 meter. De enige plank die een beetje krom is, was dat al toen hij van de Nachtegaalstraat naar de singel verhuisde. Prima planken dus. Om even sentimentele als praktische redenen koos ik voor planken uit de hoek waar in de winkel literatuur te vinden was, oftewel, zo viel te lezen op het bordje dat op een van de planken was geschroefd: LETTEREN. Die plank koos ik natuurlijk ook. Het bordje siert nog steeds mijn boekenkast.
Na Broese kwam er in het pand aan de Nachtegaalstraat een winkel voor kantoormachines. Ik zou er klant worden en er mijn eerste computer kopen. Ik vertelde toen van de boekenplanken en zei dat ik er spijt van had er niet veel meer gekocht te hebben. ‘Nou meneer, die zitten hier nog steeds achter de wanden die u nu ziet.’
Hun voorzetwandjes slopen om mij alsnog aan wat planken te helpen, deden ze niet. Er zit nu een Kruidvat. Zouden er achter de schappen met shampoo en tandpasta van die prachtige boekenplanken verborgen zitten? Ik ga het toch eens vragen. Ik wil ze wel kopen ook, desnoods voor twee gulden per stuk. En dat niet omdat ik ze nodig heb maar omdat ze zo mooi zijn.

27 juli 2019

De sonate van Vinteuil

In Een liefde van Swann, de tweede roman uit de cyclus A la recherche du temps perdu van Marcel Proust, is het een droeve boel. De heer Swann, een man in zeer goeden doen, gevoelig, kunstzinnig en intelligent raakt in de ban van een vrouw die er geraffineerd voor zorgt dat hij haar voor een goed deel onderhoudt, zonder dat ze daar veel meer tegenover stelt dan onwil, bedrog en minachting. Aan het begin van hun relatie wordt een sonate van Vinteuil gespeeld die een verpletterende indruk maakt op de twee, maar vooral op Charles Swann. Het stuk wordt nadien nog vaak gespeeld, op zijn verzoek of om hem ter wille te zijn, maar ook die tijd gaat voorbij. De heer Swann vereenzaamt en heeft er weinig behoefte aan bezoekjes af te leggen zonder Odette, maar met haar heeft hij amper meer contact.
De jaren slepen zich voort en Swann blijft ongelukkig in zijn liefde zonder die op te kunnen geven. Op een avond dat hij bij wijze van uitzondering toch gehoor heeft gegeven aan een uitnodiging en juist op het punt staat om te vertrekken, wordt de sonate voor piano en viool van Vinteuil weer uitgevoerd. Swann raakt bevangen door de muziek. Hij beleeft opnieuw hoe zijn liefde voor Odette kon ontluiken (dat is het woord), en zijns ondanks kon perverteren zonder dat er een einde aan kwam. Intussen ziet Proust er niet tegenop om de muziek te beschrijven en te vertellen wat zij teweeg brengt bij Swann. We worden gevoerd door een rijk van als-vergelijkingen, beelden, personificaties en synesthesieën, waarbij de muziek bijna letterlijk incarneert.
‘Met lichte tred, geruststellend en gefluisterd als een parfum kwam ze voorbij en zei wat ze hem te zeggen had, en hij peilde alle woorden, betreurde dat ze zo snel vervlogen, tuitte toen onwillekeurig zijn lippen om het vluchtige, harmonieuze lichaam terloops te kussen. Hij voelde zich niet meer alleen en verbannen, omdat zij hem aansprak en het met gedempte stem over Odette had. […]
Toegegeven, [de muziek] had hem ook vaak voorgehouden hoe broos [blije momenten] waren. Maar al onderscheidde hij destijds iets smartelijks in haar glimlach, in haar kristalheldere, ontnuchterende toon, inmiddels zag hij er eerder de gratie van een haast blijmoedige berusting in. […]’

Ik begrijp niet dat ooit een uitgever het aandurfde om het werk van Proust uit te geven, zoals ik ook niet begrijp dat het zoveel gelezen werd en wordt. Zelf raak ik vaak de draad kwijt. Er gebeurt niks, zinnen zijn te lang, er gebeurt iets om me heen of, meestal, omdat ik op sleeptouw word genomen door eigen gedachten. En dan herlees ik maar weer een halve bladzijde. En vraag ik me af hoe Proust het flikt om te flikken wat hij flikt. Het is subliem.

Op YouTube kun je Swann zien opgaan in de muziek, waarbij gezegd moet worden dat Swann daar als twee druppels water op zijn schepper Proust lijkt. Swann gaat daar op in de sonate van Vinteuil. Dat is een sonate die niet bestaat. Maria en Nathalia Milstein claimen dat de sonate in kwestie in werkelijkheid van Pierné zou zijn, dat beweerden zij tenminste toen ze in 2017 hun cd uitbrachten met de titel La Sonate de Venteuil. Daarop vind je ook muziek van Debussy (aan wie ik moet denken als ik Proust lees), Saint Saëns (die Proust zelf eens genoemd schijnt te hebben als inspirerende componist). Ik denk dat dat een publiciteitsstunt was en dat de sonate niet bestaat. Maar die heeft wel schitterende literatuur opgeleverd (en ook een cd voor mijn verlanglijstje).

26 juli 2019

Catharijnesingel 129 te Utrecht

De hele familie is in rep en roer. Ons vorige huis staat opnieuw te koop. Voor een gezin als het onze bleek het aan het eind van de jaren tachtig niet erg geschikt meer en zo vertrokken we met enig leedwezen van de singel. We hadden er een bovenhuis, dat overigens wel wat groter was dan het huis waar we naartoe gingen en met een fraai uitzicht. 160 m2 zegt de advertentie op Funda, maar voor wie een stukje eigen grond wil bezitten schiet het niet op: het gangetje achter de voordeur is uitermate smal en omdat de voorgevel schuin op het huis zelf staat hield je maar een lullig trapeziumvormig stukje grond over van niet meer dan een vierkante meter. Volgde een steile trap. Toen wij er woonden bestond de gevel uit flinterdun enkel glas en er was een halte voor de deur. Bussen stopten er om de tien minuten om even later op te trekken. En dan waren er de rijen auto’s die langzaam van het ene naar het andere rode stoplicht kropen, van links naar rechts en van rechts naar links. En als het er een keer niet druk was, vloog er wel een auto uit de bocht. De muren zijn enkelsteens. Voor een toiletbezoek moest je staand met je knie de bril omhoog houden en zittend je oren tussen je knieën en met je hoofd tegen de deur leunen. Volgens mij is het nog steeds zo, al heb ik wel eigenhandig tegen alle muren extra isolatiemateriaal aangebracht. Dat deed ik toen nog allemaal zelf en of dat een aanbeveling is. ‘Energielabel G’ zegt de advertentie.
Maar het was ons droomhuis.
Er wordt ondertussen het twintigvoudige gevraagd van wat wij er in 1979 voor moesten opbrengen. We kochten het huis weliswaar als huurders en we woonden er al zes jaar, maar twintig keer blijft veel.
Toen we in 1988 verhuisden, vroegen we de koper om ons als eerste te benaderen als hij het huis weer zou verlaten. Dat deed hij, op de kop af twintig jaar later, net toen we bezig waren met een ingrijpende verbouwing in het huis waarvoor we ooit de singel verlieten en waar we nu al heel lang wonen.
Wie weet dat we zonder die verbouwing allang weer op de Catharijnesingel gezeten zouden hebben, want soms leggen honderd praktische bezwaren het af tegen één latente droom.

Nu staat het dus opnieuw te koop en we zijn niet aan het verbouwen . Ik speur op Funda. Wat jammer dat het trappenhuis zo vertruttigd is en kijk eens naar de ellende waarmee de vloeren zijn bedekt. Moet je zien hoe de badkamer nog steeds de onze van ’84 is. Het dakterras heeft de jaren overleefd.
Op de familie-app is het ineens opmerkelijk druk geworden. Door de kinderen wordt overlegd over een vorm van samenwonen om een koop mogelijk te maken.

Wat moet ik met een smalle, steile trap direct achter de voordeur terwijl ik niet graag een trap afloop? Waarvoor een dakterras waarop je wegbrandt als je niet wegwaait? Energielabel G. Dat moeten je toch niet willen in 2019? En dan die badkamer. We leven in het huidige huis al twee badkamers verder. Het huis aan de singel heeft geen tuin van 80 m2, er is geen ruimte om je fiets te stallen, geen parkeergelegenheid. Mijn vader zou zeggen: droom niet langer, jongen, het is de verkeerde vrouw.
Als Mente en ik samen kijken naar de foto’s op Funda, zien we ook weer de koperen deurknoppen die we kochten. Wat deden ze het goed in onze mengeling van antiek en modern, daar in dat huis. We moeten terug. We willen naar de knoppen. Onze knoppen.
Ons wacht een barre nacht, met verkeerde dromen. De telefoon gaat. De display meldt één van de kinderen.



catharijnesingel-129

25 juli 2019

Op de overloop

Voor anderen was het mogelijk een late avond, voor mij was het al diep in de nacht toen ik met even fluwelen als besliste handen uit de diepte van een andere wereld werd teruggeduwd naar de oppervlakte van het matras waarop ik enkele uren daarvoor in slaap viel. Ik moest naar de wc en wel nu. 0.32 Uur meldde het klokje terwijl ik naar de overloop stommelde. Vanwege tegen elkaar openstaande ramen en deuren, maar ook omdat mijn blote lijf bezweet was, voelde ik hoe er iets zachts langs mijn benen gleed.
Op de ‘plaats rust’ hoorde ik buiten een jonge vrouw roepen. Poekie, riep ze, Poekie. Ongetwijfeld riep ze om een poes, niet om een man, vriendin of een hond. Dat bedacht ik niet omdat ze Poekie zei, van de eerste lettergreep van de naam was ik niet eens helemaal zeker. Het zat meer in de toon waarop ze riep. Ze had een prettige stem en mocht van mij best nog een keertje roepen. Toch deed ik het raam van de badkamer maar dicht: dat ik haar hoorde, mocht dan geen punt zijn; het omgekeerde had ik liever niet.

We maken een sprong naar gisteravond, van 0.32 naar 20.45 uur, het moment waarop Pip vanuit de tuin de kamer in liep. Dat doet ze wel eens. Pip is de kat van de buren. Nadat ze de slinger van de klok had stil gezet en zich vervolgens aan haar nagels langs de kap van het mahoniehouten cilinderbureau omhoog getrokken had, zette Mente haar buiten. Even later was ze er weer en sprong op een vanwege vazen en schaaltjes gevoelige vensterbank.
Na een paar minuten was ze er voor de derde keer. We zagen haar pas toen ze door de gang liep. ‘Niet naar boven, hoor. Dat beest.’ We hebben namelijk ervaring met katten die zich op zolder verschansen. En daarom ging de achterdeur dicht toen ik Pip op de nieuwe schutting had gezet. Weliswaar zaten de baasjes in Frankrijk, maar daar hoort de kat thuis, aan de andere kant van de schutting.
Toen ik de kamer in liep, zag ik door de ruit in de kamerdeur dat Pip in de gang zat. Terwijl ik de kat weer naar buiten bracht - ze vindt al die aandacht erg leuk, zag Mente in de slaapkamer dat de hor opzij geduwd was.
Wat ik weet: de nacht ervoor was er niet om Pip geroepen en ook niet om haar broertje Bob, want de buren vieren de vrijheid in Frankrijk. Dus wie Poekie is, en of Poekie Poekie heet, het is mij onbekend. En wie het baasje is van Poekie? Geen idee.
Minder duidelijk is wat er in de vroege nacht van woensdag de 24ste, om 0.33 uur om precies te zijn, langs mijn benen streek.

24 juli 2019

Tour

Elders is men druk bezig om hier records te breken en in mijn huiskamer een tourzege te behalen. En ik doe niks. Om er iets tegenover te stellen leek het een goed plan om de stad in te fietsen en ergens op een terras of in een café te kijken naar de Tour.
In de kamer thuis doe ik dat vrijwel nooit, kijken naar de Tour. Waarom weet ik niet. Er valt genoeg aan mee te beleven. Ik weet een beetje hoe Frankrijk in je benen voelt als je op trappers staat en iedere Frankrijkganger heeft het land voor een groot deel vanaf het asfalt leren kennen en weet dat het een mooi land is en de beelden die je via tv worden aangeboden vang je nooit in je eigen camera. Allemaal redenen om op oververhitte dagen in de schaduw een plek voor de tv te zoeken. En ik doe dat dus niet. In plaats daarvan hang ik boven, lees ik wat, schrijf ik dit stukje, zoek ik uit wat een externe harde schijf kost en waar die het voordeligst is en besluit ik er vandaag toch maar niet naartoe te fietsen. Van die dingen.
Vroeger was dat anders. Het tweede deel van de Tour viel doorgaans in de tijd dat we met vakantie waren en dat betekende dat ik zo tussen half vier en vier uur naar de plek op de camping scharrelde waar een tv aan stond. Soms was dat in een op dat moment redelijk bezochte kantine, maar ik herinner me ook een camping aan de Dordogne waren ergens een hok te vinden was, met twee of drie stoelen en een tv boven de deur. En daar ging ik dan zitten kijken. Alleen.
Op de radio hoor ik dat Trentin op kop ligt, maar ik begrijp dat er voor het algemeen klassement niks zal gebeuren vandaag. Dit schijnt de spannendste Tour in jaren te zijn, maar vandaag dus niet. Wat zitten mijn vingers nu te tikken? Ben ik nou helemaal gek! Die Trentin fietst zich het schompes en beleeft de dag van zijn leven en ik zit op een digitaal schoothondje wat te lullen over een niet zo boeiende Tourdag! Hup, naar beneden. TV aan en juichen voor die man. Trentin! Trentin! Trentin!

23 juli 2019

Snoeisel

Mente is de witte regen in de tuin zo heftig te lijf gegaan dat er al twee volle kliko’s met ook nog eens fijngeknipt snoeisel zijn afgevoerd en ondertussen ligt het terras achterin de tuin nog vol. Dat is de plek waar je bij warm weer zo heerlijk op een bankje in de schaduw kunt zitten.
Haar ijver beloonde ik vorige week door te beloven dat ik de rest zou wegwerken zodra de vuilnisdienst de bakken had geleegd. Dat schoot me vanmorgen allemaal onmiddellijk te binnen toen ik met een krant en glaasje water sjokte om me op het achterterras met nieuws en lafenis bezig te houden.

Even later was ik druk bezig om met de groene berg waaronder een bankje verstopt stond, korte metten te maken. Dat deed ik met een snoeischaar. Als je de boel kort maakt, kan er veel meer in een kliko. Gelukkig mocht ik ook die van Annette weer gebruiken. En in iets meer dan een half uur was de klus geklaard. Ondertussen was het water weliswaar warm geworden en het nieuws oud, maar het terras was schoon. En toen ging de bel.

Ik heb het niet gemerkt, maar er is bij het snoeien toch iets in mijn duim gekomen en dat krijg ik er maar niet uit, ook niet met een pincet. Als je drie keer kijkt, zie je ook één keertje een kleine beschadiging, wat het wat makkelijker maakt om er met een pincet op af te gaan, zonder dat het hielp overigens.
En ik heb ook weer in Proust gelezen. Intussen ontdekte ik dat ik van het tweede deel, niet alleen een Franse editie kocht, héél lang geleden, maar ook een Nederlandse vertaling, ook van ver terug, zodat ik af en toe met drie edities zit te goochelen. Je kunt ook zeggen: met veel gelijktijdigheid op schoot zit. En dat nog wel bij een boek dat deel uitmaakt van een reeks die A la recherche du temps perdu heet en waarin Proust probeert een tijd te doen herleven die voorbij is.

Toen ik wat later weer de tuin in liep en bij het achterterras zag dat het nu niet meer in de schaduw lag maar wel keurig netjes was opgeruimd, zonder herinnering aan het overtollige groen dat daar vanmorgen nog lag, voelde ik mijn duim een beetje kloppen. Weer keek ik drie keer en opnieuw zag ik één keer een veelzeggend zwart puntje. En het deed me goed. Want al het voorbije van het snoeisel, van het verknippen ervan en het opruimen en ook het uitnodigend wachten van een bankje, dat had zich allemaal geconcentreerd in dit ene zwarte puntje, niet als een dorre en doodse gedenkwaardigheid maar als een dasein dat voortleefde in het zachte kloppen van de duim. Het uitbottende groen, het snoeien, het verknippen, het was nog daar in een kloppende duim.
Het verleden, ik was het niet kwijt. Het leefde, in mij leefde het voort. En ik hoef er niet naar te zoeken: ik voel het.

22 juli 2019

De denker

Ontbijt op bed vandaag, met de krant en een glas sinaasappelsap. Dom genoeg nam ik daarvan een slok sap toen ik de column van Ouriachi las, op pagina 2 van Trouw. Halverwege komt deze denker met een theorie die erop neer komt dat ouders hun kind naar een school met een denominatie sturen omdat ze bang zijn dat anders de fictie waarmee zij die kinderen opzadelen wordt doorgeprikt. Waaruit niet alleen blijkt dat die ouders zelf hun opvattingen niet vertrouwen maar ook hun kinderen niet. Als de heer Ouriachi dat niet zelf heeft onderzocht, moet het wel gaan om een opvatting die voortkomt uit een even zuivere als doordachte redenering. Want je zegt dit niet om niet langer serieus genomen te worden door je lezers, veronderstel ik.
Ergo: vrijheid van onderwijs, ik parafraseer alleen maar, is gelijk aan inperking van de vrijheid van kinderen. Nog erger: weg met de vrijheid van onderwijs. Er moet, inhoudelijk, één waarheid(sopvatting) figureren in het onderwijs. Welke? Dat wordt niet gezegd. Natuurlijk is er een moraal. Welke? Dat wordt niet gezegd. Daar moet de heer Ouariachi nog even over nadenken, mag ik aannemen. Wél moge duidelijk zijn dat er geen zweem van religiositeit in het onderwijs te vinden mag zijn, want daarvan heeft de wereld alleen maar wrange vruchten geplukt.
De wereld, ziet ook onze denker, is complex en daarom moet de religiositeit de wereld uit. Om te beginnen uit het onderwijs. Wat een denker, deze meneer Ouariachi, wat een zuiverheid in redenering.
Wat jammer dat ik me in de sinaasappelsap verslikte.

21 juli 2019

Ongeluid

De tuinstoel zet ik op het achterste stukje van het grasveld, onder de walnoot. Daar hebben schaduw en luwte elkaar ontmoet. Het is de eerste keer in alle jaren dat we hier wonen dat ik mijn stoel op die plek zet..
‘Wel lekker, hè, die schutting.’ Mente zegt wat ik bedenk. Nu we die verrekte schutting hebben neergezet, is er zowaar een prettige plek bijgekomen om een stoel neer te zetten. Ondertussen schuift Mente niet alleen een bankje onder mijn benen, ze legt er ook een kussen op.
Ik verdeel mijn aandacht tussen Proust en de tuin. Een paar maanden geleden heeft Nico een verloren stukje van de tuin flink opgeschoond en Mente heeft er een doosje met zomers bloemenzaad op leeggegooid dat nu in bloei staat. Op de doos stond dat er onder andere veel bijen op af zouden komen. Dat hebben die beestjes gehoord, of ze kunnen lezen, ik weet het niet, maar er komen hoe dan ook nogal wat bijen op het perkje af en daar kijk ik naar.
Bommenwerpers ken ik met name alleen maar van oude verontrustende zwart-witfilms. Aan deze bijen is niets verontrustends, maar ze roepen wel het beeld op van die trage vliegtuigen. Ze lijken veel te zwaar voor de lucht. Aarzelend vliegen ze rond bij de bloemen; hun landingsgestel hangt als een te zware bepakking onder hun lijf. Koeien, denk ik, die hoognodig gemolken moeten worden, maar die vliegen niet. Dat neemt niet weg dat ‘zwaar’ het sleutelwoord is. Het is een wonder dat de bijen in de lucht blijven, zonder het geluid van een ronkende motor of amechtig gezucht, en ook dat een bloem niet onmiddellijk loodrecht omlaag klapt als er een bij op landt. Er is rust. En stilte, nu het meisje van twee huizen verderop niet meer zingt. Met de bijen voor mijn neus staat de volumeknop in deze tuin niet meer op 0, maar zelfs op – 3 of -4. Er komt zoveel ongeluid uit de tuin dat zelfs de auto’s op de ringweg verderop waarschijnlijk niet meer te horen zijn.
Ik lees verder in Proust, een stem uit verloren tijd.

20 juli 2019

Tunnel (6 – Fly me to the moon)

Mijn eerste ruimtevlucht maakte ik in de winter van ’63. Niet veel later zou ik ook mijn laatste maken. Vanaf Kerst ’62 had het zo onstuimig en langdurig gesneeuwd dat een sneeuwpop geen uitdaging meer vormde. Daarvan stonden er al een paar in de tuin. Intussen lagen er nog wel drie stevige ballen, bijna zo hoog als een tafel, te wachten op een bestemming.
Daar moest maar een tunnel van gemaakt worden. Met een kolenschep vlakte ik ze wat af, schoof of rolde met enige moeite de drie bollen zo strak mogelijk tegen elkaar en vulde de oneffenheden op. De afvoer van de sneeuw die vrijkwam bij het uithollen, kostte nog de meeste tijd, maar na een tijdje kon ik van de ene naar de andere kant kruipen. Als je zoiets drie of vier keer hebt gedaan, heb je dat drie of vier keer gedaan. Wat doe je dan? Vraag me niet wat me op het idee bracht, maar ik besloot om van de tunnel een raket te maken. Aan één kant maakte ik van sneeuw een dashboard, zonder stuur uiteraard, want een raket heeft geen stuur, maar wel met kroonkurken als knoppen en drie schroevendraaiers als handles. Een eerste keer proefliggen maakte duidelijk dat de bodem wel wat stukken karton kon gebruiken. Zo kon ik tamelijk riant languit liggen.
Een hardboardplaatje dat gelukkig wit geschilderd was diende als deurtje.
Als raam boven het dashboard kon een oud deurtje van een keukenkastje dienstdoen. Het had een vieze gele kleur, helaas, maar het gebobbelde glas was juist weer een uitkomst. Er kwam licht doorheen, maar je zag eigenlijk niks. Dat was beter. Een heldere ruit zou uitzicht geboden hebben op de tuinmuur die zich op een meter afstand van de neus van de raket bevond, geen overtuigend uitzicht voor een astronaut. Die zag in de ruimte niet meer dan licht of duisternis en wat geschitter her en der van grotendeels nog onontdekte hemellichamen, en dat was precies wat het keukenruitje te bieden had.
Toen ik naar binnen kroop wierp ik nog een laatste blik op een deel van de lanceerinstallatie, die in warme tijden als schommel dienst deed. Ik sloot het luik achter me en ging languit liggen.
Ik heb verschillende vluchten gemaakt, zowel van de aarde naar de maan, als terug. Eén keertje werd er halverwege de vlucht een bordje met boterhammen naar binnen geschoven. Dat was interessant. Het brood zweefde niet. Enfin, de rest is geschiedenis. Iedereen zal er wel over gelezen hebben, die winter, hoe een jongen van tien als eerste de maan bereikte, en dat met een raket die hij zelf bouwde. Dat ik de eerste zou zijn, heeft mij toen niet verbaasd. Ik had in die tijd een echte astronautenkop, met stekeltjeshaar, tenminste, zolang het haar nat was. Droog viel het als zacht dons naar voren.

Dit is de laatste tunnelervaring. Hier moet je het mee doen.

19 juli 2019

Bloesje

Het jongetje is even weg, maar over de kleine stoel bij het raam hangt nog zijn bloesje. Misschien is hij in de tuin, al hoor ik hem niet, hoewel de deur wijd open staat. Omdat de zon in het oosten opkomt, omdat de tuin op het oosten ligt, omdat de zon schijnt, omdat er veel groen te zien is dat zacht zucht van hooguit windkracht 2, hangt er aangenaam licht dat een zweem van groen uit de tuin meenam de kamer in. Omdat ik op de bank zit, omdat de bank ver van de kleine stoel staat met het bloesje, kan ik zien hoe zacht het licht naar binnen komt, hoe prettig het langs het groen van de tuin glijdt voor het binnen komt en hoe vriendelijk de zomerbries. Binnen tikt de klok. Nu zegt hij tik, dan weer zegt hij tak, de klok. Meer is er niet. Als alle bewoners van de wijk dood zijn, dan stierven zij een zachte, aangename dood. Ik heb het niet gemerkt. Ik hoor ze niet. Ik hoor alleen de klok. Van tik.
Geen vogels ook. Zacht wiegt in de tuin het groen, ik hoor het niet. Ik hoor alleen de klok. Van tak. En over de kleine stoel hangt een theedoek als het niet een theedoek maar een bloesje is. Een jongensbloesje, wit, een blauwe ruit en korte mouwen.
Een theedoek, waarvan een kleine jongen die de theedoek zag, zou kunnen denken dat hij van die stof heel graag een bloesje had. En dat er dan een oma is die heel toevallig hoort hoe de kleine jongen mompelt dat hij van die stof wel graag een bloesje hebben wou, en die dat doet. Een oma die wanneer de kleine jongen naar zijn eigen huis toe is, de theedoek pakt, en nog een tweede uit de kast. Daarvan een bloesje maakt, een witte bloes met blauwe ruit en korte mouwen, en dat over het stoeltje hangt waar eerst een theedoek hing.
En dat dat bloesje daar dan hangt wanneer het jongetje weer komt en plotseling ontdekt dat daar geen theedoek hangt. Het is een bloesje, nog wel eentje dat hem prachtig past. Een je-zult-maar-zo’n-bloes-hebben bloes. Zo’n bloes.
Het jongetje is er alleen nog niet. Het komt misschien een keer. Misschien dat dan over de kleine stoel nog steeds die theedoek hangt, die geen bloes is maar heel erg goed een bloes zou kunnen zijn. Een witte bloes met blauwe ruit en korte mouwen. De bloes van een jongetje dat er nu even niet is. Ik kan niet zeggen waar. De tuin misschien.
Leuk bloesje zou het wezen. Zonder meer.

18 juli 2019

Tunnel (5)

‘Doe maar een pianoconcert van Grieg.’
‘Peer Gynt?’
‘Kan me niet schelen.’
Het blijkt een te nonchalant begin van mijn laatste tunnelreis. Ik kan de muziek nauwelijks horen en de herbeleving van de tunnels die we ooit in Noorwegen namen, blijft uit.
Negentien waren we toen we met mijn ouders, mijn jongere en mijn oudere broer en met Oom Kees en Tante Trees een reis door Noorwegen maakten. We verdeelden ons over twee auto’s. In de ene auto zat mijn broer doorgaans achter het stuur, in de andere Oom Kees. Mente en ik zaten meestal achterin. Mente vond die kleine, in de rotsen uitgehouwen, maar soms ook behoorlijk lange tunneltjes maar niets. Een mooie oplossing was elkaar te zoenen als we door een tunnel gingen, met de ogen dicht. Dat leidde af. En zo ging het.
‘Daar komt weer een tunnel!’ riep iemand. Het was zaak om dan niet onmiddellijk in elkaar te happen maar om dat pas te doen op het punt waar de tunnel daadwerkelijk begon. ‘Klaar,’ riep meestal dezelfde persoon aan het einde van de tunnel.
Weliswaar kan ik wel iets zeggen over de Noorse tunnels, ze waren matig verlicht en de wanden waren van ruwe, uitgehouwen rots, maar in werkelijkheid heb ik ze in ’71 vooral met gesloten ogen en een paar aantrekkelijk lippen op de mijne leren kennen.
Daarom leek een stukje over Noorse ‘tunnels of love’ me wel een mooie afsluiting van de reeks bestralingen in een MRI-scanner. Vandaar ook Grieg, maar die was amper te horen.
Om dat te vieren was Mente deze keer meegegaan, niet de scanner in, die was veel te smal, maar wel naar het UMC en toen we naar buiten liepen gaf ze me een tunnelzoen. En daarna moesten we vlug naar huis omdat de reparateur van de diepvriezer langs zou komen.
Blijf ik toch nog zitten met een tunnelervaring, die ik nog kwijt wil. Morgen misschien, overmorgen desnoods.

17 juli 2019

MH17

Mijn schoonvader belde in paniek op. Zaten Pieter en Martine ook in dat vliegtuig? Daarna belde Harlingen, een vroegere vriend van Pieter, en twee keer Auckland. Ze waren een uur eerder vertrokken en wij hadden ze weggebracht. Met hen was niets aan de hand. Ze hadden er daar hoog in de lucht geen idee van er zoveel paniek om hen over de wereld ging.
Maar er was wel met opzet een ander vliegtuig neergehaald en er waren 298 doden. Daar hoorde ook Robert bij. Ik had hem een jaar in de klas, van 2009 tot 2010, in Havo 4, en ik had geen contact met hem. Dat had niemand. Hij leefde een teruggetrokken bestaan en deed niets. Negen keer moest hij iets inleveren, een leesverslag of een documentatiemap, drie keer heeft hij dat gedaan, daarvan was het werk één keer niet in orde.
De veertien toetsen die hij dat jaar moest doen voor Nederlands, maakte hij allemaal, twee keer haalde hij een cijfer tussen de 5,5 en een zes, de rest was lager. Hij kwam van het VMBO en was er geslaagd. Een van zijn zussen zat een paar klassen lager. Ook had ik nog een neef en een nicht van hem in de klas. En dan was er nog zijn oom. Die had dertig jaar eerder bij me in de klas gezeten. Er was zelfs sprake van dat ik zijn vader in de klas had gehad, maar diens naam kwam ik niet tegen in de zorgvuldig bewaarde schoolagenda’s.
Robert leefde, zo leek het, op een andere planeet. Ik maakte me zorgen over hem. Niet eens over de cijfers, dat werd toch niks, maar je heil hangt er niet van af. Voor zover ik kon nagaan werd hij niet gepest door de klas, een bak met 31 leerlingen, en dat terwijl er in die klas wel gepest werd. Maar zelfs daar stond hij buiten. Een paar meisjes waren aardig voor hem, maar dat kwam voort uit zorgzaamheid. Bij het debat heeft hij geen enkele bijdrage geleverd. Van de dertig leerlingen haalde er eentje een onvoldoende. En dat was het gemiddelde van een groepscijfer en een individueel cijfer. Het gemiddelde van een 7 en een 1.
Hij deed helemaal niks, maar luisterde wel en hij kon lachen, niet uitbundig maar hij knikte dan stilletjes met een grijns wanneer een opmerking hem beviel.
Dat van die vrolijke zusjes, neef, nicht en oom, want die waren vrolijk, ontdekte ik pas toen hij al van school was. Toen zijn zus me vertelde wie van haar familie ik in de klas had gehad kwam dus ook dit nachtdier tevoorschijn dat zich ook thuis in een hoek op zolder had verschanst achter een computer. Maar op het MBO voltrok zich een wonder, vertelde ze ook. Daar volgde hij een opleiding die hem triggerde. Daar leek hij wakker te worden. Daar kreeg hij vrienden.
Ik heb me in 2010 regelmatig somber afgevraagd wat voor leven zo’n jongen als Robert in godsnaam te wachten stond. De vrolijke zus stelde me een paar jaar later gerust.
Op internet zie ik een interview met zijn twee zussen die vijf jaar geleden hun ouders en hun broer Robert verloren. Uit de lucht geplukt en kapot gegooid. Die jongen met de voorzichtige lach.

16 juli 2019

Tunnel (4)

Het liep allemaal een beetje door elkaar. We zouden met de auto in Rotterdam onder het water door rijden. Dan werden we kletsnat volgens mijn broer en zijn vrienden, maar volgens mijn moeder was dat helemaal niet waar. Mijn vader zei dat zijn auto goede ruitenwissers had en dat ik dus nergens bang voor hoefde zijn: we zouden ons er vast wel doorheen slaan. Nu had mijn moeder al vaker bewezen de meest betrouwbare van deze informanten te zijn, maar helemaal gerust op wat me te wachten stond, was ik niet. Er was meer waarvan ik in de war raakte.
Het woord tunnel was nieuw voor me. Het kwam mijn leven in niet lang nadat de grote meiden bij de buren, Ria en Marga, begonnen waren om iedere avond na het eten, als ik al naar bed gestuurd was, een potje badminton te spelen in hun tuin. Dat was tussen zeven en half acht. Ik hoefde niet eens heel geheimzinnig te doen om hun spel te volgen. Gordijnen gingen bij ons nooit dicht en als ik me maar rustig hield, kon ik onbelemmerd uit het raam kijken. Mijn moeder vond het vaak beter om niet altijd te zien wat ik deed, maar daar had ik toen bij dat raam nog geen idee van.
Badminton, ik vond het een heel raar woord, en dan werd er nog een ander raar woord bij gebruikt om mee te slaan en daardoor vloog er een hoedje door de lucht dat geen hoedje was, maar een shuttle. Vanaf het moment dat het woord tunnel in mijn leven kwam, haalde ik die twee telkens door elkaar, shuttle en tunnel. Dat leverde dan weer allerlei gelach op waarbij ik me hoogst ongemakkelijk voelde. Ik hield me groot natuurlijk, maar die shuttle waardoor we onder een rivier door moesten trok me niet aan.
Enfin, we zijn inderdaad die tunnel doorgegaan en ik was onder de indruk van de pisgele tegeltjes links en rechts en boven. Dat herinner ik me vooral, die kleur van pis. En dat was ook de associatie die ik er bij had, dat we in de pis reden. Ik vond het een vervelende kleur.
Het regende niet in de tunnel. We werden niet nat en de ruitenwissers hoefden niet aan. Maar in mijn herinnering wolkt er een vieze geelheid achter bobbelige autoruiten, alsof het toch regende toen. En het stonk. Logisch natuurlijk: alle auto’s stonken, naar benzine, leer en banaan. Walgelijk.
Achterin de schuur thuis stond een deurtje van een afgedankt keukenkastje, een houten raamwerk in dezelfde ontmoedigende kleur als die tegels van die shuttle in Rotterdam, waarin twee stevige bobbelruitjes waren gevat. Zo kreeg de Maastunnel zijn plek in mijn herinnering. Hij heette shuttle was pisgeel en de autoruiten leken van bobbeltjesglas van alle regen die er, hoewel het droog was, op de auto viel.

Dat oude afgedankte keukenraampje brengt me naar een heel andere tunnelherinnering, maar daar is nu geen tijd meer voor.

15 juli 2019

Tunnel (3)

Halverwege mijn verblijf in de tunnel vandaag kom ik mezelf tegen in een nieuwe tunnelervaring die ook wel herinnering mag heten en die ik niet had voorzien. Ik heb dan al vastgesteld dat er meer herinneringen zijn aan tunnels dan uurtjes dat ik in een MRI-Linac mag liggen, zoals deze MRI-scanner officieel heeft. Ik weet nu even niet hoe ik dat moet oplossen. Ik zal kort zijn over de nieuwste herinnering en daarna een andere pakken. Dit even vooraf; daar gaan we nog een keer.
Halverwege mijn verblijf in de tunnel vandaag kom ik mezelf tegen op het strand. Het zal komen door de geluiden om me heen, door de kleine ruimte om mijn gezicht heen en door de lichte pijn in mijn rug. Zo kan ik ook op het strand liggen. Net als hier zijn er geluiden om me heen, maar dan van de branding, van meeuwen, van schreeuwende kinderen. Die geluiden, hard en zacht, dichtbij en ver weg, waar ik niet op hoef te reageren, raken langzaam op afstand. Het zal niet lang meer duren en dan val ik in slaap. Mijn petje of hoedje heb ik omlaag geschoven. Dat ligt nu op mijn gezicht, maar ook iets anders had mijn ogen kunnen beschermen tegen te fel licht, een boek of een tijdschrift. Mijn rug speelt een beetje op. Zonder die rug zou ik veel eerder ongemerkt weg sukkelen. Het is niet de rug alleen, het is het hele lijf van hoofd tot voeten dat niet optimaal ondersteund wordt door het matras dat ik thuis gewend ben. Thuis kun je in zo’n geval trouwens op je zij gaan liggen. In de zon doe je dat niet. In een MRI-scanner al helemaal niet. Kijk, en dat is het moment waarop ik me realiseer beland te zijn in een zeer onverwachte tunnelervaring. Vreemd genoeg ruik ik nog wel even de binnenkant van mijn petje. Zo ruikt het als ik het los over mijn gezicht heb gelegd terwijl van de buitenkant de zon er vol op staat te schijnen. Fijn, zo’n petje. Ik ben er dol op.
Maar dit was dus niet de tunnelherinnering die ik voor vandaag in petto had. Intussen, zie ik, laat het aantal woorden tot nu toe (367) een tweede herinnering niet toe.
Ik kan dan nog wel even vertellen dat me herhaaldelijk iets gevraagd of gezegd wordt door de verpleegster, bijna altijd door Lieke. Of het goed gaat, hoe lang de volgende MRI gaat duren, wanner de eigenlijke bestraling begint. Telkens zegt ze eerst: ‘Meneer Borgdorff…’ En dan volgt dus wat ze te zeggen heeft.
In mijn stukje van 11 juli laat ik haar zeggen: ‘We zijn klaar, meneer Borgdorff, en we komen u ophalen.’ Dat is onjuist. Zo kan ze dat niet gezegd hebben. Ze heeft ongetwijfeld eerst mijn naam genoemd, als een soort wake upcall. Ik hoef nog niet te verstaan wat ze zegt, ik moet me openstellen voor de mededeling die volgt. Ze zal gezegd hebben: ‘Meneer Borgdorff, we zijn klaar.’ Enzovoort. Ik wil dit toch even gezegd hebben om de verpleegster in kwestie niet ten onrechte met mijn stukje in verlegenheid te brengen.
Verder werd kort na het begin gevraagd of de muziek me beviel. Ik had om iets van Dylan gevraagd, maar omdat Lieke toch terugkwam op mijn keuze, heb ik gezegd dat ik bij nader inzien liever iets van Bach hoorde.
Mogelijk zou ik zonder Bach vandaag niet aan zee gelegen hebben. Mogelijk, ik weet het niet zeker.

14 juli 2019

De bloemen uit de kerk

Deze keer is de wekelijkse bos bloemen van de kerk mijn kant uit gekomen. Daar zijn wat medische redenen voor te bedenken en ook een paar emotionele, vermoed ik. Ik heb ze in dank aanvaard. Het is een prachtig boeket. Mente heeft ze in een vaas gezet, op een laag kastje.
‘Met de groeten van Onno,’ zei ze toen zij ze neerzette.

Dat is nog waar ook. Gisteren namen we afscheid van Onno en dat gebeurde in de Tuindorpkerk, de kerk waar zowel Onno als ik lid van zijn. We hebben dus niet alleen heel lang dezelfde school gedeeld, maar ook de kerk. En in die kerk (maar veel en veel meer nog op school) hebben we allerlei activiteiten gedeeld door samen liederen te maken, bijvoorbeeld, musicals en andere avondvullende programma’s te organiseren. We deelden veel.
Gisteren stonden de bloemen die nu op het lage kastje hier in de kamer te zien zijn dus pontificaal voor in de kerk. Ik heb er niet op gelet. Ik zeg het met schaamte. En zonder die opmerking van Mente, mijn vanzelfsprekende wederhelft, zou ik er niet aan gedacht hebben. Toen ik in 2000 van school veranderde, ontstond daar al gauw het plan om er een net zo breed opgezette musical op de planken te brengen als op mijn vorige school. Dat leek me leuk. Ik zou de boel regisseren. Om het mezelf niet moeilijk te maken, moesten we maar beginnen met een musical die ik nog niet zo lang daarvoor had gedaan.
Er is nooit een uitvoering gekomen. Dat zat hem niet in een gebrek aan wil tot samenwerking, maar in gebrek aan de vanzelfsprekendheid ervan. Het waren niet de talloze activiteiten die Onno en ik deelden, waardoor we iets voor elkaar kregen, maar vooral de vanzelfsprekendheid om het samen te doen. Het ontbrak Onno en mij aan ‘jamaar’. En dan krijg je een vanzelfsprekendheid waar anderen vervolgens moeiteloos in meegaan. De aangename vanzelfsprekendheid van een gedeelde gekte. Dat was het. Maar die vanzelfsprekendheid, bleek later, was dus zo vanzelfsprekend niet.

En nu staan hier dus die bloemen. De onverdiende bloemen die eigenlijk van Onno zijn. Laat ik eerlijk zijn: het is de helft van het oorspronkelijke boeket. De andere helft ging naar iemand anders, ik weet even niet meer naar wie.
Ook dat is goed, dat het een halve bos is, al ziet die er op een laag kastje in een huiskamer niet erg half uit.

13 juli 2019

Ilja, de kleine ganzenridder

Het pakje was iets dunner dan ik had verwacht maar het kon niet anders of de DeeHaEl bracht het boek dat ik bij Boekwinkeltjes punt en el bestelde.
Jammer genoeg belde niet de vrolijke bezorger van Post punt en el aan. ´Hallo, chef! Alles goed? Ik heb weer een mooi boek voor je meegenomen.’ Dat zou hij zeggen. Die van de DeeHaEl zei niks, maar vanwege de omvang twijfelde ik toch even of dit het boek was waarnaar ik al jaren op zoek was en dat hield de spanning er bij het openen nog een beetje in. Eenmaal uit de bubbeltjesenvelop lag het boek zijn vertrouwde zelf te zijn.
Ik kreeg een eerder exemplaar in 1961, vraag me niet voor welke gelegenheid, maar ik weet zeker dat het van mijn zus Ineke kwam. Die had iets met boeken en zij gaf me, heel vaak een boek. Sinds zij dood is, ben ik me steeds meer gaan realiseren dat zij me aan het lezen heeft gebracht of dat in iedere geval heeft gestimuleerd door regelmatig een boek voor me te kopen. Waarvoor nogmaals mijn dank.
Het omslag van Ilja, de kleine ganzenridder zag er toen fris uit en zo oogt het nu nog. Het is een gaaf bewaard gebleven exemplaar. Van het verhaal weet ik niet bijzonder veel meer. Een vondeling is van zeer hoge komaf en hij ontvlucht zijn ruwe pleegvader die hem alleen maar verder kan en wil helpen. Er komen sprookjesachtige elementen in voor en het loopt goed af. Kortom een onderwerp waarover veel jeugdboeken gingen en gaan, zoals het afgelopen jaar verschenen De lepelsnijder van Marjolijn Hof, warm aanbevolen.
Ik herken heel veel illustraties. Ze zijn van de hand van Frans van Noorden. Ik noem hem even omdat er een paar heel mooie tussen zitten. De hernieuwde kennismaking bevalt me uitstekend.

Ik denk dat ik een jaar of tien op zoek ben naar het boek. Zoiets begint met een verloren moment, als je griep hebt bijvoorbeeld. Hoe mijn eerste exemplaar ooit kon verdwijnen, is me een raadsel, maar meer verbaasde het me dat het tweedehands niet te krijgen was. Misschien is dat wel de reden waarom ik regelmatig op zoek ging naar een exemplaar. Een restje van een afgestorven gewaand jachtinstinct. Eén keer trof ik het boek bij iemand die er 65 euro voor vroeg. Dat werd een geval van ‘ja dahag.’ Nu was het 18.
Met de komst van het boek heb, ben ik ook een kleine tijdverdrijfje kwijt, maar voorlopig ben ik vooral tevreden. Ik ben intussen halverwege.
Wel is het jammer dat de bladzijden niet meer dezelfde witheid hebben als het exemplaar dat ik in 1961 opensloeg. Wat erger is: het stinkt. Dus niet alleen voor het eten maar ook na het lezen, was ik mijn handen.

12 juli 2019

De wereld om

In De Zwemmer, een verhaal van Anna Blaman, zitten twee vrouwen ergens aan zee. Ze spreken met elkaar over de liefde, of liever over het onvermogen daartoe. Tijdens hun gesprek ziet de ik van het verhaal, een van die vrouwen, een man die door de golven zwemt. Het gesprek gaat verder: liefde is teveel gevraagd, mensen zijn er niet toe in staat. Af en toe kijkt de ik naar de zwemmer daar in het water.
Een beetje aandacht, misschien zou een beetje aandacht voor de ander nog op te brengen zijn, oppert ze in het gesprek. De andere vrouw is het daar niet mee eens. En ze raken zo verdiept in hun onderwerp dat ze niet meer op de zwemmer letten.
Die krijgt pas weer aandacht als ze contact hebben me de politie aan wie ze moeten vertellen dat het moment waarop de man in de golven verdween om niet meer boven te komen spijtig genoeg aan hun aandacht is ontsnapt.

Zo verschrikkelijk was het bij mij niet, maar lichtelijk verontrustend en in ieder geval teleurstellend was het wel, toen mijn rode fiets (niet mijn zwarte; die heeft geen tellertje) de 40.000 km naderde, wat betekent dat ik op die fiets bij wijze van spreken de wereld rond gefietst ben. Bij de 39.998 maakte ik alvast even een proeffotootje om dat straks bij de 40.000 te doen, ik ben en blijf een kind. Dan kon ik een plaatje van mijn teller aan fietsmaat Henk sturen. Die zou dat wel leuk vinden want ook hij raakte het kind in zichzelf nooit kwijt.
Maar mijn gedachten dreven vervolgens een richting uit die ik niet meer kan reconstrueren, al weet ik zeker dat het met liefde en aandacht niets te maken had.

Bij de 40.006,7 zag ik op de teller dat die op 40.006,7 stond en niet op 40.000. Nu weet ik heus wel dat een rondje evenaar iets meer is dan 40.000, zelfs een rondje pool, hoewel korter, is iets meer, maar daar gaat het niet om. Ik had me gericht op die 40.000 en dat moment had ik gemist.
Nee, dat is niet erg. Dat weet ik ook wel. Het is helemaal niet erg. Ik heb die kilometers immers wel allemaal gefietst en het is natuurlijk ook niet zo dat ik bij wijze van spreken dat nu voor niets gedaan heb, maar het is wel een geval van jammer. Natuurlijk kan ik opgewekt zeggen dat ik ben begonnen aan de tweede ronde, en dat zeg ik ook: ‘Ik ben alvast begonnen aan de tweede ronde.’ En nogmaals, het staat allemaal al in geen verhouding tot het verschrikkelijke dat die twee vrouwen uit De Zwemmer is overkomen door hun gebrek aan aandacht (en die man), maar het is toch jammer, in ieder geval een beetje jammer. En stom.

11 juli 2019

Tunnel (2)

Het verblijf in de mri-scanner ging vandaag gepaard met een uitvoering van de Petite Messe Solennelle van Rossini. Toen ik uit de tunnel werd getrokken, zat ik juist midden in het Gloria, maar niet alleen daarom kwam ik zo vrolijk voor de dag. Dankzij het Gloria, maar ook omdat ik mijn huiswerk van vandaag zo goed had gedaan: bij iedere mri-scan een tunnelherinnering opdiepen.

Bij de bouw van huizenblokken in de omgeving van het schooltje dat ik als kleuter bezocht, werden grote betonnen buizen gebruikt waar ik graag doorheen kroop of even in ging zitten. Dat vertelde ik afgelopen maandag al. Het kruip- en sluipwerk door deze betonnen tunneltjes vond plaats op een morgen tussen half twaalf en twaalf uur, in het half uur dat ik moest wachten tot mijn zus of broer uit de grote school werden vrijgelaten.
En het was koud. Niet voor niks had ik een dik geruit jasje aan, met een kraag van bruin nepbont, een kek jasje, zonder meer. Minstens even kek was mijn wollen petje. Ook al donkerbruin, met bovenop een knoop, twee brede banden die over mijn oren smal uitliepen om onder de kin samengeknoopt te worden. Dan was er nog een klep waar je, als je goed keek, het mica dat ter versteviging was aangebracht, doorheen zag glinsteren. Ik neem aan dat het mica was. Het was van hetzelfde spul als de ruitjes van onze oude kachel.
En dan werd het mutsje ook nog eens charmant verlevendigd door drie gele cirkels die concentrisch over de bol liepen. Nogmaals: een kek mutsje, dat ik die winter niet voor het eerst droeg en waaraan ik zeer gehecht was. Het zou zomaar kunnen zijn dat ik het in een rioolbuis zittend even heb afgedaan om te kijken naar het wonder van het mica dat door de mazen van de strak om het klepje gespannen wol glinsterde. Hoe dan ook, op een bepaald moment was ik het petje kwijt. Ik ben weer teruggelopen naar de kleuterschool, heb gedwaald over het bouwterrein, maar nergens vond ik mijn mutsje. Toen ik huilend bij de grote school kwam, stond mijn zus al bij het hek.
‘Ik ben mijn muts kwijt. Mijn muts is weg.’
‘Dan gaan we toch naar het politiebureau,’ zei Elly. Dat was een goed en makkelijk uit te voeren idee. Het bureau was vlakbij, en stond recht tegenover het bouwterrein met de buizen.
In de hal van het bureau was een loket. Om te zien wie er achter stond, moest ik een stap achteruit doen. Het loketraampje ging open en er boog zich een agent naar voren die blijkbaar in de gaten had dat daar behalve een grote meid van twaalf een kleuter stond.
‘Lenny is zijn petje kwijtgeraakt,’ vertelde Elly.
‘Dat is me toch wat, joh, ben jij je muts kwijt? Vertel, hoe zag die er dan uit?’
Ik vertelde van de kleur, de klep, en de markante gele strepen.
‘Dan moet ik dat maar opschrijven in het boek van de verloren voorwerpen, hè.’ Hij keek me uitdrukkelijk aan, maar erg begaan met mijn verlies leek hij niet.
‘Ik kan natuurlijk ook,’ en toen verdween hij om even later weer tevoorschijn te komen, ‘eerst vragen of dit je mutsje is.’ Toen zwaaide daar zomaar mijn petje tussen zijn vingers.

‘We zijn klaar, meneer Borgdorff, en we komen u ophalen.’ Onder een klaterend gloria van Rossini werd ik weer tevoorschijn getrokken. Net toen ik het petje van de agent had teruggekregen.
Thuis heb ik natuurlijk wel meteen mijn zus gebeld om te zeggen dat het weer terecht is.

10 juli 2019

Doodliggen

Mijn vader overleed thuis. Dat gebeurde, 38 jaar geleden, toen mijn zus en haar gezin daar logeerden. Het was onverwacht. De kinderen werden op dat moment juist naar bed gebracht. Ze hadden met elkaar naar Zo vader zo zoon gekeken, waarbij een panel de juiste ouder aan een kind moest koppelen, of omgekeerd. Mijn vader had verkeerd gegokt en raakte dus een gulden kwijt aan zijn kleinzoon.
Toen pa eenmaal netjes op de grond was neergelegd mochten de kinderen de kamer weer in. Daar viel niet aan te ontkomen en zo zagen Marco en Sandra even later hun dode opa.
Twee dagen later wilde ik de kamer in lopen. Er was niemand, behalve Sandra. Zij lag op de plaats waar kort daarvoor opa had gelegen. Zonder de plaid over haar onderlijf die voor mijn vader gebruikt was, maar wel met haar handjes eerbiedig gevouwen over haar borst. Haar ogen hield ze stijf dicht. Ik had alle tijd om het tafereeltje rustig te bekijken en te zien dat het voor een levend kind van net negen onmogelijk is om te doen alsof je dood bent. Haar hele lijf lag daar ontzettend levend te wezen.
Afgelopen vrijdag namen we afscheid van Onno. Hij overleed in de nacht van zaterdag op zondag. Christien vertelde dat we donderdagavond nog maar even langs moesten komen om hem voor het laatst te zien.
‘Ik heb al afscheid genomen toch.’
‘Ja, maar hij is nu wel ontzettend dood, hoor.’

In deze weken oefen ik mezelf in doodliggen, dan moet ik een uurtje in een mri-scanner. Je moet goed liggen en niet bewegen, absoluut niet. Ik kan goed stilliggen, dat mag ik hier rustig verklappen, maar soms zucht ik opeens wat dieper of ik blijk mijn rug toch iets te hebben aangespannen, wat pas blijkt als mijn spieren zich spontaan ontspannen. Gelukkig klonk tot nog toe geen stem die vermanend zei dat ik stil moest liggen of dat de scan over moest.
‘Onno is ontzettend dood.’ Dat is iets kunnen nalaten wat je bij leven met geen mogelijkheid lukt. Daarvoor moet je volstrekt buiten jezelf raken.
In mijn hoofd is Onno daar nog niet aan toe. Volgens Christien zal ik het morgen met eigen ogen zien.

09 juli 2019

Bij

Met een beklepte pet op en ook nog een bril ben je als fietser toch redelijk beschermd tegen wat er aan klein spul door de lucht vliegt. Even voorbij het tunneltje onder de Utrechtseweg door, bij De Bilt,vlak voordat je een knik naar links en rechts moet maken, kriebelt er iets onder mijn brilpoot bij mijn rechterslaap. In plaats van me te beschermen, zitten bril en pet me juist in de weg en ik krijg het harde knobbeltje niet weg. Een vlieg is het niet en plotseling kriebelt het ook niet meer. Een stekende pijn trekt om mijn oog en slaap . Nu geef ik veel minder subtiel mezelf een klap voor mijn kop waarbij bril en pet op de grond terechtkomen. De bij die me stak misschien ook; die zit in elk geval niet meer op mijn gezicht.
Ik moet opschieten. Om half twee bij Oostbroek, zo heb ik met Aat afgesproken en het is al kwart voor. Ik rijd snel verder. Maar zonder de knik naar rechts te nemen die meteen volgt op de bocht naar links. Het stoplicht bij de oversteek verbaast me. Dat was er een maand geleden nog niet. En het grote hek dat het onmogelijk maakt om verder te rijden langs het weggetje dat ik in sla ken ik al helemaal niet. Pas dan dringt het tot me door, dat van die gemiste knik.
Zou de bij al dood zijn? vraag ik me af. Onbedoeld en ongewild weliswaar heb ik een bijdrage geleverd aan de verdere afname van een toch al verontrustend lage bijenstand. De pijn rond mijn oog is een straf voor mijn daad, zoals de bij een steekpartij met de dood moest bekopen. Onbewust deelden wij een bestaan in zondigheid, de bij en ik, waarbij ik er ten opzichte van die ander nog genadig afkom.
Bij Oostbroek haalt Aat de angel eruit. Hij vertelt dat ook hij te laat was voor de afspraak.
Op de terugweg vraag ik me af of je wel te laat kunt zijn voor een afspraak als de ander er ook niet is en je niet van iets anders afhankelijk bent, een vertrekkende trein bijvoorbeeld. En dan die bij en ik, waren wij nou op tijd door elkaar te treffen of juist niet?

08 juli 2019

Tunnel 1

Vanmorgen schoof men mij weer in de tunnel. Ik begon me af te vragen wat mijn vroegste tunnelervaring was. Ik kwam terecht bij mijn kleuterschooltijd. Dat schooltje lag op de hoek van een gebied waar huizen werden gebouwd. Voor wie het precies wil weten: het ging om de Rembrandstraat, de Frans Halsstraat en een aanzienlijk deel van de Kampschoërstraat te Monster en ik denk dat we het hebben over 1956 – 57.
Het was niet moeilijk om op dat bouwterrein te komen, maar wel aantrekkelijk, in ieder geval voor mij. Ik kwam graag thuis met stukjes elektriciteitspijp waarmee je papieren pijltjes kon wegblazen bijvoorbeeld. Het was ook leuk om in de huizen omhoog te klauteren waar nog geen trap in zat, maar voordat er überhaupt iets gebouwd werd, moest er gegraven worden. In diepe geulen kwamen dan grote betonnen kokers te liggen, voor de riolering of wat dan ook. In ieder geval voor iets dat mij niet bezighield. Die buizen, daar kroop ik graag in, als ze waren aangevoerd om binnen niet al te lange tijd in de grond te verdwijnen. Je had twee soorten: ronde waar je alleen maar in kon liggen en ovale waar je ook in kon zitten. De ronde waren geschikt voor avontuurlijk tijgeren, de ovale leenden zich beter om in te zitten dromen. De kleuter die ik was, hield van allebei.
Omdat mijn school om half twaalf uitging en de honderd meter verderop gelegen lagere school van mijn zus en broer om twaalf uur gunde ik me altijd een half uur bouwterrein. Ik was er meestal alleen, behalve die keer dat er ineens het hoofd van een jongen voor de opening van de rioolbuis tevoorschijn kwam waarin ik zat. Hij riep hard boe en daarna: ‘Jou pak ik.’ Ik wist niet hoe gauw ik weg moest komen en stootte bij mijn vlucht mijn hoofd.
Het was een jongen van een andere school, een jaar of vijf ouder. Ik heb hem later nog wel vaker gezien, met die grote moedervlek op zijn wang, die me aan een kastanje deed denken.
Iets in mij zei me toen dat het eigenlijk helemaal geen vervelende knul was, maar de paniek was als een grote golf over me heen geslagen en sleurde me mee.
Bob Dylan verdwijnt naar de achtergrond en in zijn plaats hoor ik de Brabantse tongval van de verpleegster die zich een paar weken geleden al voorstelde als Lieke. Daar schrik ik dan weer niet van.
‘Het is klaar, meneer Borgdorff, we komen eraan en halen u uit de tunnel.’
Jammer, er schoot me nog iets te binnen over die rioolbuizen.

07 juli 2019

Wieringa

Helemaal verbazen doet het mij niet, al heb ik er zelf doorgaans weinig moeite mee om Tommy Wieringa en mezelf uit elkaar te houden. Om te beginnen werkt onze verbondenheid aan Liter - hij als gastauteur en ik als hoofdredacteur van dat blad -, al wat verwarring in de hand, waar nog bijkomt dat die verbondenheid zowel in zijn geval als in het mijne in formele zin onlangs tot het verleden is gaan behoren. Wel vaker denken mensen dat Tommy Wieringa de schrijver is van al het moois dat ik lezers voorschotel. Omgekeerd trouwens ook. En dan dat stoere afgetrainde lichaam van ons waarmee zowel hij als ik zich onderscheiden van een groot deel van de mannelijke bevolking van Nederland. Ik begrijp het dus wel, die verwarring, maar heb er zelf als gezegd weinig last van. Toch raakte ik gisteren even in de war.
In de metro schalde plotseling op juichende toon door de smalle, maar oneindige ruimte – het was de noord-zuidlijn in Amsterdam - Len!
Even, heel even maar, sloeg de vrieskou van de irritatie toe. Ik vind het namelijk doorgaans heel vervelend om in de metro herkend te worden. Maar in een reflex had ik me al omgedraaid en zag ik, zo leek, mezelf op me af lopen. Het was Tommy Wieringa, met een uitgestoken hand en zijn bekende brede glimlach.
Hoewel ik er niet bijzonder op lette, merkte ik dat heel de metro stil viel en met open mond zag hoe twee druppels water elkaar naderden om over een paar tellen, samen te vloeien tot de ene druppel die zij ten diepste waren.
Het kan niet anders of iedereen in lijn 52 dacht dat, maar zo was het niet. En wij wisten wel beter.
Toch vroeg ik me af, terwijl we elkaars rechterhand al stevig vasthielden, dat zelfs ik… En toen zag ik het: we droegen hetzelfde petje, een vaalgroene armycap. En juist onder die identieke petjes zat het subtiele verschil tussen hem en mij verborgen.
Zo kwam het dat ook ik heel even, het was maar een fractie van een fractie van een seconde, hoor, meende met mezelf oog in oog te staan.

06 juli 2019

Stille zaterdag

Vanwege de presentatie van het Tangernummer van Liter stap ik café Eijlders binnen. Het zal de eerste Literaflevering zijn in ruim tien jaar waar ik me niet mee heb bemoeid. Ik krijg straks het eerste nummer uitgereikt.
Als ik het prachtige blad in handen heb, laat ik de speech die ik had voorbereid in mijn zak zitten. Ik wil hier niet staan en ik hoor het wel dat ergens in het café een paar keer een telefoon rinkelt. Mijn geluid. Mijn jasje hangt een eindje verderop, aan een haakje.
Onno, denk ik.
Een kwartiertje later, ik sta ergens anders, hoor ik weer een telefoon. Het zou de mijne inderdaad kunnen zijn, maar ook hiervandaan kan ik er niet snel bij komen.
Als Steven en ik Eijlders uit lopen, zie ik twee gemiste oproepen. Dus toch mijn mobieltje.
‘Onno slaapt,’ zegt Mente als ik haar bel.

‘Grote vriend,’ zei Steven vanmiddag. Wat jammer, bedenk ik, de ene grote vriend de andere niet.
We eten bij een uitbundige Italiaan, met tv-schermen waarop Zweden wint van Engeland en waar Mike Teunissen in het geel gehesen wordt, terwijl Onno slaapt.
Gisteren was een dag met veel Onno. Binnenkort, morgen?, komt de eerste dag zonder hem. Vandaag, zo lijkt het, is geen dag.

05 juli 2019

Dit liedje is voor jou

We zouden, zeiden we, bij onze volgende ontmoeting, samen een lied zingen. De volgende ontmoeting was vandaag en zingen kon hij natuurlijk niet. Dat wist ik wel. Voor we naar Onno en Christien fietsen heb ik toch de moed om de map met onze liederen van ooit tevoorschijn te halen, maar in plaats van erin te lezen, krabbel ik een tekstje op een melodie van Onno.
Drie kwartier later zing ik het voor hem.

Dit liedje is voor jou.
Wij zouden het ooit samen zingen.
Het lijkt er nu niet van te komen
en toch en toch blijf ik het dromen
dat wij ooit samen zullen zingen.
Nu zing ik het voor jou.

‘We stonden samen heel vaak op de springplank,’ zegt hij naderhand. ‘Twee maanden geleden onverwacht weer… We maken onze eigen sprong.’ Ik knik. Ik kom terug in helder water, ik weet het. Hij niet.

Bij het vertrek geef ik hem een zoen. Daarna keert hij de andere wang naar me toe en wijst.
‘Ik ook van jou,’ zegt hij nog.

04 juli 2019

One of us

Als je zoals ik tot vorige week Joan Osborne niet kent, dan ken je waarschijnlijk nog wel haar nummer One of us. Ik heb er nooit aandacht aan besteed. Niet aan het nummer en al helemaal niet aan de zangeres. Omdat Steven vorige week naar Mavis Staples ging, in Paradiso, en ik wel een beetje nieuwsgierig was, heb ik even gekeken naar wat Youtube van haar liet zien en toen kwam ik Joan Osborne tegen. Ze heeft met Staples samen op het podium gestaan. Ze blijkt niet lang geleden een cd met nummers van Dylan te hebben uitgebracht. Ja, kijk, dan wil ik wel wat meer weten. Om een lang verhaal kort te maken: vanochtend verdween ik met Joan Osborne in de tunnel. Toen de verpleegsters me alleen hadden gelaten in de ruimte met het MRI-apparaat, was het eerste wat ze me vroeg hoe het zou zijn als God een van ons was. En zo hield ook hij me gezelschap in het apparaat. Helemaal verbaasd was ik niet, want het zit al in zijn naam. En Osborne was tamelijk enthousiast, nog steeds. Ze zong ‘God is great… God is good’ en ze beaamde dat door een beetje Beatle-achtig yeah yeah yeah te roepen. En zo werd het toch nog gezellig daar in die MRI-koker. Met Mente koffie en taart gevierd in de stad en in de bibliotheek trof ik zowaar de cd van Joan Osborne aan met de nummers van Dylan. Een cd dus met vertrouwde nummers en met een heldere titel Songs of Bob Dylan.

03 juli 2019

Zoiets

Ik mag heus wel een lap over mijn fiets halen en het is niet verboden om wat langer naar mijn tandenborstel te kijken. Het kan ook helemaal geen kwaad dat ik eindelijk die deurkrukken boven eens vervang. Als ik vandaag niet naar Otto ga, dan geeft dat niets. Dat kan morgen of overmorgen ook. Ik ga namelijk niet weg.
Toch zit het zo wel een beetje in mijn kop: tas pakken en nog wat dingetjes regelen voor ik morgen wegga. Maar dat hoeft dus niet. Wel handig om een boek mee te nemen voor onderweg en geld voor een kop koffie. En als ik daar appelgebak bij wil, moet ik dat vooral doen. Zo niet, dan niet.
Nou, dat is het wel zo’n beetje.
Dan geloof ik dat ik alles voor morgen wel zo’n beetje klaar heb.
Zoiets.

02 juli 2019

Kip en ei

Ik moest voor Annette maar een ei meenemen uit de Efteling. Ze vroeg het eergisteravond. Er is daar een kip en als je daar maar geld in gooit, legt het beest kakelend een ei. Een half in de muur gemetselde kip van steen kan dat. Als ze het vraagt, doemt er vaag een beeld op en meen ik me die kip te herinneren. Maar dat is zo lang geleden dat die kip best wel eens dood zou kunnen zijn, ook al was die van steen.
Koos bezweert me dat ik niet naar die kip moet gaan lopen zoeken morgen. Koos heeft mensenkennis en hij heeft gelijk. Ik zou de hele dag door dat reuzepark kunnen lopen met de vraag waar ik nou toch eens die verdomde kip kon vinden.
Daarom zoek ik thuis allereerst op of die kip er nog wel is. Blijkbaar wel, want twee jaar geleden is de kip in het nieuws gekomen toen de prijs van de eieren in één klap met 100% procent omhoog ging, van 50 cent naar een euro. Digitaal was ook een plattegrond beschikbaar, daar kon ik die kip helaas niet op vinden.
En zo vroeg ik me gisteren onmiddellijk na het betreden van het park af waar ik die kip kon vinden. Koos had gelijk. Het was maar goed dat hij me gewaarschuwd had. Daarom parkeerde ik de kip en het ei als agendapunt in mijn hoofd, te weten na een bezoek aan het sprookjesbos. Dat leek me de handigste plek.
Ik raakte even van de leg toen ik een ezel zag staan die muntjes poepte. Ook die moet er al jaren zijn geweest, maar ik herinnerde me die alleen uit Drievliet. Wat allemaal niet wegneemt dat een ezel geen kip is en een muntje geen ei. Na het sprookjesbos schoot ik, slim vond ik dat zelf, even een winkel in om te vragen naar de kip-van-de-eieren. Dat werd een geval van een pleintje en dan nog een pleintje en een zweefmolen en daar nog maar eens vragen. ‘Maar u kunt ze hier ook kopen.’ Ik begreep dat het gezelschap me zo langzamerhand wel zou missen, maar mijn zoon houdt altijd alles in de gaten, dus die zou de schrik van de plotseling verdwenen opa wel temperen. Verdwijnen doe je, heb ik intussen begrepen, alleen bij de rode schoentjes, maar dat is een heel ander verhaal. Bij de kassa hadden ze wel eieren en die kostten maar 50 cent, maar dat waren níet de eieren van de kip-van-de-eieren, al waren het wel eieren, dat wil zeggen: geen eieren, maar plastic gevalletjes waarin een prulletje zat, een verrassingsei. Ik kocht het, dan was ik ervan af.
Maar buiten knaagde het aan me. Vrouw, kinderen en kleinkinderen misten me toch al en Annette kon ik best trakteren op een ei dat niet van de kip-van-de-eieren was, maar zelf wist ik beter. O, dat geweten. Ik vroeg het aan een serveerster en terwijl ze bezig was met haar antwoord, alsof alle gebouwtjes en mensen en bomen speciaal voor mij even aan de kant waren gegaan, viel mijn blik vol op de kip. ‘Ik zie hem,’ onderbrak ik de serveersters (er was er eentje bij komen staan), ‘en ik dank jullie voor het heldere inzicht dat jullie me gegeven hebben.
Zojuist heb ik twee eieren afgeleverd. De grote voor Annette en de kleine voor Koos.

01 juli 2019

Droomvlucht

De achtbaan met de bobslee vindt hij maar niks. Liesje wil nog een keer, wat natuurlijk niet gebeurt; hij moet er niet aan denken. In de Fata Morgana ziet hij dingen die hem helemaal niet bevallen en het geluid daar komt teveel op hem af. In het Sprookjesbos komt alles goed. Dat vindt hij prachtig. Hij drukt telkens met zijn vinger tegen het raam om nu eens deze dan weer gene op een detail te wijzen. Een muisje dat verdwijnt en weer verschijnt. Het kleine geitje in de klok. Soms vraagt hij toch weer of het echt is. En is Sneeuwwitje nou dood of slaapt ze, met dat stukje appel in haar keel.

Via de muntjes poepende ezel komen we bij de Droomvlucht. De wachttijd is er een half uur. Die tijd komt Klaas door door af en toe zijn hand in mijn broekzak te steken en er een frutellaatje uit te halen. De lege papiertjes krijg ik terug.
We vliegen nog maar door de sterren aan het begin van de tocht of Klaas zegt enthousiast dat hij dit morgen op school gaat vertellen. Dit is zo mooi. Aanvankelijk vraagt hij me nog of ik dít wel zie.
Of dát. Maar dat houdt op.

‘Ik zou hier wel willen wonen.’
En ik zou het hem zo gunnen, die kleine Klaas.
Als we uitstappen, zegt hij dat hij nog een keer wil. ‘Nee,’ roept Liesje, ‘ik moet nog naar de Python.’ Zij leeft wel vaker liever in morgen dan in vandaag.
Terwijl haar vader en zij een half uur in de rij staan om met de Python mee te kunnen, laten wij ons in een treintje door de Efteling rijden en even later zitten we aan de poffertjes, waarbij Klaas aan zijn broertje van negen maanden vraagt of hij de Droomvlucht ook het mooist vond. Die schreeuwt enthousiast iets terug wat ik niet versta, maar waarop Klaas instemmend terugknikt.
Om kwart over zeven komt er een appje binnen van hun moeder met de mededeling dat Liesje en Klaas de droomvlucht hebben genomen.
Heeft Klaas toch zijn zin gekregen.

30 juni 2019

Buik

Het gaat slecht met Onno. Vannacht heb ik weer van hem gedroomd: hij ligt op bed en hij ziet er slecht uit, verwezen kop waar vellen los omheen hangen en een enorme buik die aan één kant uitstulpt. ‘Laat dit voorbij gaan,’ zeg ik. In die droom.

Toen ik hem een maand geleden belde, nam hij nog zelf de telefoon op. Ik wilde een afspraak afzeggen omdat ik plotsklaps in het ziekenhuis verzeild was geraakt. Hij was er intussen veel beroerder aan toe. Ik stelde voor dat we bij de eerste de beste ontmoeting niet over ziekte zouden praten, maar een lied zouden zingen, hij en ik. Wij zongen nooit samen, maar samen liederen maken, deden we wel. Ik de tekst, Onno de melodie. En musicals deden we samen: hij de muziek, ik het spel.
‘Wij samen een lied zingen? Goed, dat doen we.’ Hij begon vervolgens zo te hoesten dat ik me afvroeg of dat er ooit nog van komen zou.

Ik heb steeds de neiging om de map met liederen die we schreven uit de kast te pakken, maar kan er niet toe komen om dat ook echt te doen.

Het is zondagochtend. De kinderen zijn in een vrolijke app-bui, merk ik, terwijl ik dit schrijf. Sam doet ook mee.
Toen Onno en Christien op kraambezoek kwamen, na Sams geboorte – we hebben het over 1981 – kwam die prinsheerlijk op de zachte berenbuik van Onno te liggen. Die buik leek ervoor gemaakt. ‘Ik wou dat ik zo’n buik had,’ zei ik jaloers. Christien stak haar tong naar me uit: ‘Die krijg je lekker niet.’

29 juni 2019

Nummer 37c

Ik kom nog even terug op dat jongetje dat net als gisteren 59 jaar geleden op een glijbaan stond, met in mijn linkerhand een matje. Houten glijbanen konden stroef zijn. Mijn rechterhand zat in het verband. Ik moest eigenlijk zelfs een mitella dragen, maar ik was niet gek. Per slot van rekening ging het alleen maar om het topje van mijn rechterwijsvinger.
Dat kwam zo: de dag ervoor, thuis nog, in Monster, stond voor vertrek een auto voor de deur, zo volgeladen dat mijn vader de klep van de kofferbak niet in het slot kreeg. Daarom besloot ik hem te helpen. Ik sprong omhoog, sloeg mijn handen om de hoek van de klep en dankzij de combinatie van Pa’s inzet en mijn volle gewicht klikte de koffer dicht. Maar toen zat mijn vinger vast. Ik keek naar het slotje voor me van onze Vauxhall, een nikkelen knopje met vleugels waarmee je het een kwartslag kon draaien. Ik heb ongetwijfeld geschreeuwd, maar herinner me alleen dat knopje en mijn vaders hand die daarmee de bak weer laat openspringen. Daarna was er de paniek. Moeder, aanrecht, keuken, koude kraan. Bloed. Het ellendige koude water.
Wie of wat en hoe weet ik niet, maar uiteindelijk kwamen we toch in Voorthuizen. Mijn vinger zat in dik verband. Maar in huisje Pondok stootte ik natuurlijk die raar uitstekende vinger een paar keer. Dan kleurde het verband rood en moest het vervangen worden. Vandaar die mitella, een onding, maar ik was wel gecharmeerd van het woord.
Omdat mijn vader zondagavond vertrok voor een week werk reed ik maandagochtend met mijn moeder en Oom Kees naar de dokter. Hij ging iets proberen met trekzalf en zette de vinger strak in het verband. Dinsdag ging ik er weer heen, nu alleen met Oom Kees, ik zat naast hem in zijn 2cv wiens profiel ik onderweg aandachtig bestudeerd heb. Woensdag idem, maar toen moest ik later op de dag terugkomen van de dokter, want de nagel moest eraf.
Daar was mijn moeder ook bij. Ik ben acht en de dokter zegt: ‘We gaan je nagel eruit trekken.’
Het vervelendste gevoel was het koude witte spul waarmee hij mijn vinger leek te bevriezen. Al die grote mensen daar in dat spreekkamertje deden aardig tegen me. Ik herinner me nog de witheid van de kamer en dat hij draaide en dat al die mensen in de kamer (drie) heel dichtbij waren en groeiden en ze gonsden. Vreemd genoeg deed het geen pijn toen die dokter de zwart-rode scherf van mijn vinger trok, maar akelig was het wel.
Op de terugweg gingen we nog naar binnen bij een winkeltje dat meer op een volgestouwd magazijn leek. Ik kwam terecht in een smal, ondiep gangetje (een WC-bibliotheek) tussen hoge boekenkasten en daar mocht ik een boekje uitkiezen.
Het werd Winkie en Robijntje Roodborst, een deel uit een serie die ik verder niet kende, maar ik viel voor het liefelijke omslag van een elfachtig jongetje dat fluit speelt voor luid zingende roodborstjes. Mijn moeder vond het maar niks, dat begreep ik meteen. ‘Waarom geen boek van Barendje?’ vroeg ze. Dat vond ik leuke boeken, die van Barendje, maar vandaag zocht ik troost bij elfjes en roodborstjes.
In de weken daarna zag ik een nieuwe nagel groeien, het werd de stevigste van al mijn vingernagels.
Het boek van Winkie, zie ik nu, heeft twee keer een nummer van me gekregen. Aanvankelijk was het boek 31, later het werd het 37c. Die c intrigeert me.

28 juni 2019

Erop en eronder

Na het schommelen is Lucas nog een beetje van de wereld. Hij is wit, staat wat wankel op zijn beentjes en hij verkeert elders. ‘Je moet maar even rustig op de grond gaan zitten, maar wel in de schaduw. Dat is wel fijn.’ Hij zegt niets, maar loopt als een robotje naar het torentje dat drie glijbanen en een trap de vier windstreken laat aanwijzen. Daar gaat hij onder zitten. In het hoge gras.
Ik kies een schommel, twintig meter verderop, en verdiep me in Tanger, want dat is het thema van het blad dat ik meenam naar de speeltuin (Liter, warm aanbevolen). Regelmatig kijk ik naar het driejarige jongetje onder de glijbaan. Aanvankelijk staart hij nog verwezen voor zich uit, dan verandert hij in een leeuwenwelpje dat in het hoge gras liggend rustig om zich heen kijkt. Soms kijkt hij naar me. Hij reageert niet, als ik terugkijk.
Wanneer ik een artikeltje uit heb, loop ik naar de glijbaan toe. Hij maakt geen aanstalten. Ik doe of ik hem niet zie en beklim de trap. Daar, bovenop de glijbaan, word ik weer eventjes acht jaar en sta ik bovenaan het trapje van de glijbaan van vakantiepark De IJsvogel in Voorthuizen. Mijn rechterhand zit in het verband en in mijn linker heb ik het matje dat ik zometeen voor me neer zal leggen. Dan zal ik voorzichtig, dat moet wel met die rechterhand, op dat matje gaan zitten en naar beneden roetsjen. Maar ik wacht nog even. Meestal zijn er ook anderen in de speeltuin en klauteren kinderen in kluitjes het trapje van de glijbaan op. Nu ben ik er alleen. Ik heb alle tijd. Als ik straks naar beneden gegleden ben, kan ik op mijn dooie gemak mijn matje pakken en naar de andere kant lopen om weer het trapje opgaan, bedenk ik. Ook bedenk ik dat ik straks in de kantine een spekkie mag kopen, ook al is het zondag. Want het is vakantie en ik heb een pijnlijke vinger, al voel ik die op het ogenblik alleen maar kloppen, veilig onder het verband, en ik heb een stuiver in mijn zak. Als ik weer van de glijbaan af ben, laat ik het matje liggen en loop naar de kantine.
Dan sta ik ineens niet meer in Voorthuizen, maar weer in De Pan, in Utrecht, naast de school waar ik bijna mijn hele leven mijn brood verdiende.
Nee, ik doe het niet, vandaag hoeft het niet. Ik ga niet over de glijbaan naar beneden maar neem gewoon het trapje. Lucas staat me onderaan op te wachten.
‘Opa,’ zegt Lucas. ‘Ik wil naar huis, maar ik wil eerst een cornetto.’ Na drie uur speeltuin vind ik dat dat alletwee wel kan.
Als ik hem zijn uitgepakte ijsje geef, komt Saartje de speeltuin in, samen met haar opa en oma. Nog weer drie uur later lopen we alsnog de speeltuin uit omdat die gaat sluiten. Als Saartje al lang uit beeld is, roept Lucas vanaf het voorzitje op mijn fiets heel hard ‘Dag Saartje.’ ‘Saar is al tien straten verder, joh, helemaal aan de andere kant van de huizen,’ vertel ik hem. Daarom roept hij nog harder: ‘Dag Saartje!!

27 juni 2019

Vlag uit

Er is veel bloei in de wijk waarin ik woon. Ook als het om het aantal jongeren gaat dat dit jaar een diploma heeft behaald. Dat zie je meteen aan de vlaggen die worden uitgestoken. In de meeste straten waren dat er meer dan op 27 april of op 4 en 5 mei.
De oranjewimpel heeft de hobbel van koninginne- naar koningsdag niet helemaal kunnen nemen, maar de tassen die ter ere van een geslaagde puber boven een vlag aan de stok worden gebonden, leveren geen enkel probleem op.
Het voorjaar zet hier pas echt, maar dan ook onstuimig, in met de bloeiende Japanse kers. Dat houdt na een paar weken echt op, maar dan volgen er andere struiken, bomen en planten. Vlaggen doen daaraan mee alsof ze ook te vinden zijn in Nederlandse floraboekjes. De examenvlag gaat al enkele tientallen jaren mee, maar is toch nog een betrekkelijke nieuwkomer, maar zijn succes is ongeëvenaard. Niet alleen kwantitatief, ook de bloeitijd is opvallend lang. Te lang, vonden Koos en ik, tijdens onze wijkschouw deze morgen.
Het kon toch niet anders of na zoveel uithangerigheid moet een stok die gemaakt is om een vlag te dragen en niet om ook nog een tas in top mee te voeren een keertje uitgeput raken. Het zou kunnen zijn dat tassen na vier weken, drie dagen, zeven uur en vijftien minuten spontaan hun stok loslaten. De ravage is straks niet te overzien. Maar dat vinden we niet eens zo erg.
Met lede ogen zien we hoe de magnolia na korte tijd al blad verliest, hoe de prunus haar roze bloesem aan het asfalt kwijtraakt waar het verschrompelt. ‘Voorbij, voorbij, o, en voorgoed voorbij,’ zeggen we dan met ons fijn ontwikkelde gevoel voor melancholie. Maar die droefgeestigheid is vele malen aantrekkelijker dan na drie of vier weken te moeten constateren dat een betaste vlag nog steeds in volle bloei lijkt te staan. Alle dagen feest, om ook nog even te refereren aan een dichter die over een maand negentig wordt en die na onze wijkschouw, tijdens de koffie, nog even ter sprake kwam, ik herhaal: Alle dagen feest is geen feest.
‘Kijk,’ probeerde ik nog, ‘die vlag hangt er vanaf het moment van de examenuitslag tot het moment van de diploma-uitreiking. En,’ ging ik verder, ‘vgoegah was er voor herkansers niet alleen een apart moment van uitslag, ze kregen hun diploma ook later. Dat is een beetje naar voren gehaald allemaal en de uitreiking voor de knakkers die meteen al sloegen, is iets naar achter geschoven. En dat maakt...’ Toen stopte ik, want al dat vergoelijkende geleuter wast niet weg dat die vlaggen er veel te lang hangen.
We hebben daarom besloten om op een moment dat we nu nog geheim houden met een geavanceerd, draadloos, fluisterzacht decoupeerzaagje de wijk door zullen gaan om een einde te maken aan een vreugde die intussen in exhibitionisme is ontaard. En we zeggen natuurlijk naderhand ook niet dat wij dat waren. We zijn niet gek.

26 juni 2019

Warme wolk van genade

Een even zware als massieve maar vooral bijzonder warme wolk van genade daalde bijna adembenemend op mij neer toen ik gistermiddag het kruispunt hierachter overstak om vier kaarten op de post te doen. Van alle kanten, van de straat links van me, van rechts, van voren en van achter wolkte een windstilte op mij aan alsof het een levende kudde van warmbloedige wezens was die blij waren om mij hier op deze verlaten plek te mogen begroeten. Ook van boven kwamen ze en opvallend veel ook van beneden naar boven. Dit is allemaal beeld, hè, een amper geslaagde poging om iets anders duidelijk te maken.
Ik stak het kruispunt diagonaal over toen het over mij kwam, die staat van genade. Want hier liep ik op een hete dinsdagmiddag met geen andere opdracht dan vier kaarten op de post te doen voor vier jarigen. Het was niet een hete dinsdagmiddag waarop ik lamlendige leerlingen van mavo 3 of havo 4 of wegkwijnende brugklussers een uur door moest jagen in een schoollokaal dat per definitie volstrekt niet geschikt is om bij een buitentemperatuur van 35 graden ook nog eens 28 tot dertig dampende jongeren ingeblikt te houden. Een docent in zo’n kookpot is een slavendrijver met reumatiek die met een wollen draad het obstinate vee in beweging moet houden: voort, voort, voort, ontwikkel je, word slim en wijs! Je moet!
Ik stak traag, heupwiegend als een reggaezanger, en diagonaal een zonovergoten kruispunt over. Ik hoefde straks ook niet naar een rapportvergadering of teamoverleg voor een andere aanpak volgend jaar. Aan de overkant stond een brievenbus op me te wachten, meer niet. Daarna zou ik nog even naar Bever fietsen omdat er een mooi T-shirt voor me was binnengekomen. Dat stond me nog te doen. Ik hoefde niet nog 68 samenvattingen van VWO 5 na te kijken en de vergeefse strijd aan te gaan tegen mijn neiging om na zeven blaadjes al wel te lezen wat er niet stond en niet wat wèl was opgeschreven. Dat hoefde allemaal niet. Nu niet.
Er zijn momenten dat ik denk: ach, misschien… Nu had ik dat niet, helemaal niet.

Langzaam liet ik de kaarten in de bus glijden, de warme wolk van genade hing rustig over me heen te wachten tot ik klaar was, sukkelde vervolgens met me mee naar huis en even later fietste hij mee naar de stad. Bij Bever bleef hij keurig bij de deur staan wachten: ze hebben daar airconditioning. Maar zodra ik naar buiten kwam, sprong hij kwispelend tegen me op en likte me in een paar tellen helemaal nat.

25 juni 2019

Tijd

Elf jaar geleden viel mijn oog op een zakhorloge. Het was een nieuw exemplaar met een titanium coating en het liep op een batterijtje. Het zag er leuk uit en ik droeg al jaren geen horloge meer. Dat was niet nodig, want ik had alle tijd om me heen: mensen liepen vaak rond met horloges die zo groot waren dat je op een halve straatlengte afstand aan iemands pols kon zien hoe laat het was.
Toen werd ik ziek en even meende de mensheid dat ik er zomaar tussenuit zou glippen. Ik zelf dacht dat ook, al kon ik me daar niet zo druk om maken op dat moment. Het ging anders. De energie kwam weer terug en samen met Mente maakte ik een uitstapje naar de stad waar ik in een etalage in de Schoutenstraat dat horloge zag liggen. ‘Mooi ding,’ zei ik. ‘Mooi verjaardagscadeau,’ vond Mente en even later liepen we weer verder, zij met een mooi verpakt horloge in haar tas. Een week later was ik jarig.
Weliswaar heb ik sindsdien de tijd aan de ketting (al kun je dat ook omkeren), maar om te weten hoe laat het is, moet ik dat horloge uit mijn zak halen, het ding goed in mijn handen houden, zodanig dat ik het knopje kan indrukken waarmee het dekseltje open springt en ik meteen daarop de tijd kan zien. Daarna wordt het klepje weer met een klikje dichtgedrukt en verdwijnt het uurwerk weer in een broekzak. Veel broeken hebben trouwens een klein zakje pal onder de band, dat gemaakt lijkt voor mijn horloge. Al met al kost het wat moeite en tijd om te weten hoe laat het is. Alsof ik niet langer alle tijd om me heen heb en tijd iets kostbaars is geworden. En dat is ook zo.
Mijn kinderen hadden jaren de gewoonte om me regelmatig te vragen: ‘Vader, hoe laat is het?’ Dan haalde ik omstandig het horloge tevoorschijn, positioneerde het op de juiste manier in mijn handen, drukte op het knopje waardoor het dekseltje opensprong en dan vertelde ik dat het over dertien seconden zeven voor half elf zou zijn… ‘Nu!’
Na een maand of elf laat het horloge me in de steek. Het loopt nog wel maar de tijd klopt niet. Dan is het tijd voor een nieuw batterijtje. Daarvoor ging ik tot voor kort terug naar de intussen verhuisde juwelier bij wie het horloge ooit gekocht werd. Voor een tientje kon ik weer een klein jaar verder.
Vorig jaar raadpleegde ik mijn horloge terwijl ik toevallig bij de fotograaf was. Blijkbaar waren er weer elf maanden voorbij. De fotograaf zette er een nieuw batterijtje in en berekende vijf euro. Vandaag was ik weer in de buurt van de fotograaf en daarom liep ik daar naar binnen voor verversing van tijd. Hij vroeg 7,50. Volgend jaar, nam ik me voor, doe ik het zelf.
Daar kom ik op terug. Een volgende keer fiets ik er weer speciaal voor naar de stad, naar de juwelier die het horloge verkocht.
‘Nos sumus tempora: quales sumus, talia sunt tempora,’ zoals wij zijn, zo zijn de tijden, beweert Augustinus. Sinds mijn merkwaardige ziekte kent tijd een rituele kant. Tijd van leven is minder vanzelfsprekend geworden, kostbaarder, zei ik al. Een jaar kan zomaar elf maanden duren. Of minder. De coating van het horloge slijt behoorlijk, het dekseltje springt niet meer onstuimig open en de klik bij het sluiten klinkt harder. Soms denk ik dat ik mijn eigen horloge ben. Als er iets mee is, kan ik dat maar beter even uit handen geven.

23 juni 2019

De koning van het Glansrijk

Hoe ik het me moet voorstellen, weet ik niet meer zo goed, maar duidelijk is dat Marcus nog leeft in een permanent nu. Dat hij vandaag één jaar geworden is, zegt hem niets. Dat hij daarom vanochtend vroeg al gekroond en wel op de foto werd gezet om grootouders, ooms, tantes en misschien nog wel meer mensen hiervan via een appje op de hoogte te stellen, hij heeft er volop aan meegewerkt door ontzettend te glanzen, maar hij weet van niets. Ja, hij had iets op zijn hoofd gekregen en zijn moeder maakte van achter dat platte plankje allerlei leuke geluidjes tegen hem. Hij stak zelfs nog zijn hand omhoog waardoor het leek of hij zijn duim opstak. Dat hij daarmee zijn leeftijd aangaf en de indruk wekte dat hij dat wel tof vond, we zeggen het allemaal, maar iedereen weet dat het toeval is.
Hij kreeg cadeautjes, maar dat dat bij herhaling gebeurde (die gelukkig meeviel), heeft hij niet gemerkt. Wel was hij bijzonder tevreden met een rammelaar die vrolijke geluidjes maakte. En met zijn boterham met kaas was hij ook tevreden en met zijn flesje water ook. En dat wij samen met de rammelaar speelden ook. Hij was met iedereen tevreden en hij glansde.
Marcus heeft een talent voor glanzen. Er zijn momenten dat hij huilt maar meestal glanst hij en ik maak me sterk dat hij tijdens het glanzen er geen idee van heeft wat huilen is en waarom een mens zou moeten huilen. Er is alleen maar heden.
Toch weet hij hoe hij een boterham moet verorberen en hij heeft er geen enkele moeite mee om zijn fles te pakken en iets te drinken. Hij herkent de ene bezoeker meteen en bij de ander glanst hij wat voorzichtiger. De tijd slaat toe. Dat is maar goed ook. Toch ben ik ook wel een beetje bang dat de tijd meer vat op hem gaat krijgen, dat er een morgen komt waar je nu al mee bezig moet zijn, een gisteren waar je vandaag nog van schrikt.
Ik gun hem nog zo de blijmoedige glans van het voortdurende nu. Maar goed, voorlopig werkt het voortdurend heden nog behoorlijk in zijn voordeel. Als hij nog maar twee wordt, is hij al twee keer zo oud als nu. Dus dat duurt nog wel even.
Van ons kreeg hij iets van Duplo, maar dat heeft hij niet onder ogen gekregen. Het liefst gaf ik het behoud van die blijmoedige glans. Marcus, koning van het Glansrijk. Daar moeten we ons best maar voor doen.

22 juni 2019

Ketting gebroken

Ik zal niet zeggen dat de zeven door mij uitverkoren boekomslagen in volgorde van belangrijkheid langskomen, maar Habitus van Radna Fabius was wel het boek waar ik het eerst aan dacht. Van Rik kwam via Facebook het verzoek binnen om de komende week dagelijks een boekomslag uit te kiezen en op Facebook te zetten. Bij het spel hoorde ook dat ik iemand anders zou uitnodigen om mijn voorbeeld te volgen.
Radna Fabius, dacht ik meteen. Die dichtbundel viel op alle mogelijke manieren in de prijzen, gelukkig, maar dat had ook wel gemogen voor het ontwerp. En toen wist ik dat het omslag van Archaïsch de dieren van Hester Knibbe niet mocht ontbreken. Dat is dan weliswaar twee keer een ontwerp van Steven van der Gaauw, maar alleen met hem kom ik moeiteloos ruim over de zeven.
Via de bundel van Knibbe kom ik op Wim Hofman die de illustratie voor het omslag verzorgde. En wat heeft die man een mooie omslagen om zijn boeken zitten. Neem alleen al Zwart als inkt, met in en ook op het boek illustraties van den auteur, terwijl het omslag zelf verzorgd is door Brigitte Slangen.
Dierbare boekjes, veel en veel ouder, zijn de andere dichtbundels van P.C. Boutens, met een slap linnen kaft met ronde hoeken en sobere typografie. Een rust voor de ogen en een weldaad voor de handen. Allemaal uit de jaren twintig en dertig. We gaan verder. Kouwenaar. Natuurlijk. Zijn latere bundels zijn ook fraai vormgegeven. Zal ik Volledig volmaakte oneetbare perzik kiezen? Dan valt mijn oog op Een geur van verbrande veren, of nee, De tijd staat open. Ik kan niet kiezen. Gelukkig zijn die beide van Kees Nieuwenhuijzen. Die prominente ‘g’ van Een geur is toch wel fraai en erg veelzeggend: ik moet onmiddellijk aan de bril van Kouwenaar denken. Dus... Een geur.
Via die ‘g’ kom ik bij Geschiedenis van de Nederlandse literatuur. Dat is een prachtig uitgegeven serie met op het omslag steeds een veer (jawel van ‘ik probeer mijn pen’). Prachtige banden. De trots van mijn oude cilinderbureau. Tessa van der Waals verzorgde het omslag. De namen van de ontwerpers liegen er niet om, valt me op.
Op datzelfde bureau staat nog een boek. Het heet Houtfruit. Het is een boekje van Luitzen Zandbergen. Hij maakt al jaren allerlei meubels klein en groter waarbij hout van fruitkistjes wordt gebruikt. Een aantal jaren geleden heeft hij een boek van zijn werk uitgegeven en dat in een cassette van fruitkistjeshout gestoken. Ik heb nummer 169. Een boek om de heb.
Dat geldt ook voor Tonke Dragt. Vorig jaar kocht ik een boek van haar, alleen maar omdat het er zo mooi uitzag. Als de sterren zingen, heet het. Niet bepaald een titel die aanspoort tot een spontane aanschaf. De naam Tonke Dragt maakt al veel goed, maar het omslag geeft de doorslag. De band is van Nanja Toebak. Ik heb het boek eerlijk gezegd nog niet gelezen, wat voor het omslag omslag toch een compliment is.
Ik sla vrolijk aan het fotograferen. Rik zal versteld staan van mijn fraaie collectie! Ik heb er geen zeven, maar acht. Een makkie!
Dan bedenk ik dat ik straks iemand moet aanwijzen die mijn voorbeeld dient te volgen en ook omslagen moet uitkiezen. Niet een, niet twee, nee, zeven.
Ik moet er niet aan denken. Bedelen om iemands welwillendheid? Tiranniek aanwijzen? En dat via een openbaar medium als Facebook. Het spijt me heel erg voor Rik. Ik ben hem zo graag ter wille, maar nee, ik doe het niet.

20 juni 2019

Barrevoets

De ondoorgrondelijkheid van ´s mensen geest. Vroeg ik me daar een paar weken geleden toch plotseling geschrokken af of ik dat wel kon, meerdaags fietsen met lange broek en dichte schoenen. Alsof ik dat niet net in het Thüringerland anderhalve week had gedemonstreerd. En dat zonder dat ook maar even tot een punt van enige overweging te maken. Maar toen ik mijn boeltje stond in te pakken voor een volgende fietstocht kon ik me niet eens meer voorstellen om zo op een zadel te zitten. Wat was er in de tussentijd gebeurd? Niets. Het zal het verloop van de seizoenen zijn. De Japanse kers in de straat bloeit niet in november. Blote voeten en benen komen pas vanaf half mei uit het blad. Zoiets.
Blote benen zijn een beetje een dingetje. In kortebroekentijden kan ik het benauwd krijgen van het idee straks weer met wapperende flappen of verstikkende kokers van katoen door het leven te moeten. Waar het om al dan niet blote voeten gaat, wordt het dingetje echt een ding. Zelfs sandalen kunnen me dan zelfs teveel zijn.
Alsof het om een ander, misschien wel buitenaards leven gaat, kan ik in de tijden van barrevoet alleen maar met afgrijzen denken aan de geschoeide wereld van Bata, Van Bommel en Manfield. Hoe kan een voet leven zonder de wind. Je stopt je kop toch ook niet in een leren zak! Hoe dan ook: de treinreis en het begin van de tweede fietstocht ging nog gepaard met lange broek en gesloten schoenen. Maar dat was het dan ook. En ja, het was koud en het regende, maar wij fietsten in korte broek en met de voeten in sandalen gestoken. En dat was maar goed ook, want blote benen zijn de snelst drogende broek en blote voeten drogen ook veel sneller, ook met sandalen.
‘Dit heb ik mijzelve overdacht,’ zojuist, toen ik mijn nagels stond te knippen, ook die van mijn tenen. Daarbij kwam ik nog wat beschadigingen tegen. Van de schrammen die ik bijna twee weken geleden opliep omdat we veertien keer – ik zeg veertien keer – onze fietsen en de bagage over omgevallen bomen moesten tillen, is niets meer te zien. Wel van de gescheurde nagel van de grote teen van mijn linkervoet en dat zal nog wel een tijdje zo blijven en onder de nagel van een teen waarvoor je je dient te wenden tot de andere voet, zit nog een zwart puntje. Daar priemde de punt van een afgescheurde tak zich onder het nageldek. Ja, dat was wel een momentje, zogezegd. En toch, tegen de barrevoetse vrijheid weegt geen ongemak op.
In september komt het moment dat ik me jankend wend tot pantalon en gesloten schoeisel. Een maand daarna vraag ik me af welke gek zich met korte broek en leren riempjes om zijn voeten op straat durft te vertonen.

19 juni 2019

Sporen

Om bij de goede afdeling te komen, moeten we het hele UMC door lopen. We zien heel wat mensen. Jaap verbaast zich erover dat hij geen enkele bekende tegenkomt.
‘Nu ken ik zoveel mensen in Utrecht, maar die hebben blijkbaar allemaal niks met het UMC.’
‘En wat als je er zo meteen toch eentje zou zien?’
‘Dan zou die zeggen: hé, wat leuk! Jij hier? En dan zou ik wat terugzeggen. Dat ik jou vergezel bijvoorbeeld, en dan zegt die ander verontschuldigend dat ie helaas geen tijd heeft voor een gesprek vanwege een afspraak. Daar zou ik dan alle begrip voor hebben.’
‘Wij hebben ook een afspraak,’ zeg ik.
‘Hé Jaap!’ We komen in een gang tegenover een vrouw te staan. ‘Wat leuk! Jij hier?’
‘Ja, ik ben met mijn vader mee.’
‘Leuk je te zien, maar ik heb helaas weinig tijd. Afspraak.’
‘Wij ook,’ zegt Jaap, ik beperk me tot een instemmend knikje en dan lopen we weer verder, terwijl hij uit de doeken doet wie dat was en waar hij haar van kent. Dat ze hier werkt en hij haar kent van de kroeg.
Een uur later stappen we weer naar buiten waar een vrouw bezig is haar fiets van zijn slot te verlossen. Ik waag de gok en zeg ins Blaue hinein Kitty Langelaar. Beet. De vrouw kijkt wat verdwaasd op.
‘Blaucapel,’ vervolg ik. ‘Brugklas ’73.’ De vrouw gaat rechtop staan. Haar mond gaat open.
‘Je zit achteraan, aan de raamkant, naast Carla Houtekamp, en schuin achter je broer Charlie. Gaat het goed met hem?’
‘Maar wie bent u dan?’ Ik noem mijn naam en het vak dat ik gaf. Ze weet het weer.
‘Dan zult u nu toch wel met pensioen zijn.´ En even later: ‘Ik vond u een leuke meester.’
Ik vraag haar of ze dat nog een keer wil zeggen. Dat doet ze.
‘Nu hoor je het ook van een ander.’
Dan fietsen we naar het koetshuis bij Rhijnauwen voor een kop koffie en omdat er geen appeltaart is, kiezen we alle twee voor een tosti met Vocking gehakt. Geen worst, maar gehakt. Ken je die? Wij kenden het ook niet. Wel lekker.

18 juni 2019

Sporen

Het leek de kunstclub van de Tuindorpkerk wel leuk als bezoekers van die kerk eens op zoek zouden gaan naar sporen van christelijk leven. Ze moesten in de directe omgeving, Utrecht dus, maar eens op zoek gaan om vervolgens een foto te maken van het gevondene. Daar wil ik wel aan meedoen.
Nu staat deze stad vol goed bewaarde en fraaie middeleeuwse maar ook niet middeleeuwse kerken, dus dat hoeft helemaal geen probleem te zijn. Sterker nog: ik hoef niet eens de deur uit voor zo’n foto, want een jaar of tien geleden heb ik heel veel van die gebouwen zowel van binnen als van buiten gefotografeerd en daar moet toch wel iets tussen zitten.
Wacht even. Dat is me toch een beetje te makkelijk. Ik moet op zoek naar iets anders. De eerste Afgescheidenen kwamen rond 1850 bij elkaar in een gebouwtje aan de Oude Kamp, of was het de Nieuwe Kamp. Welk gebouw was dat, en zou het er nog zijn? Zoiets. Een prachtige plek is natuurlijk Covers bruidswinkel in de Choorstraat. Daar bevond zich vroeger het koor van de Buurkerk, en in een zijnis van dat koor heeft jaren lang de mystica Suster Bertken als kluizenares geleefd. De contouren van de cel waarin deze bruid van Christus leefde zijn in de straat aangegeven, tegen de gevel van de bruidswinkel aan. Maar zou die bruidswinkel er nog zijn? Ik heb er vast nog wel een foto van. Maar nee, pas op: je gaat erheen en maakt een nieuwe foto!
Terwijl ik met Paul koffie zit te drinken in de tuin valt mijn oog op een steen, half verscholen achter de klimhortensia. Ooit maakte die steen deel uit van het doopvont van de Prins Willemkerk in Scheveningen. Dat is een erg ongereformeerde naam voor een kerk. Gereformeerden vernoemen een kerk niet naar een Oranje die immers familie is van iemand die zich ooit hoofd van de kerk meende te mogen noemen. Dat kan natuurlijk niet; daar hebben we God zelf voor. Veel gereformeerder is het om de kerk de naam van de straat te geven waaraan hij staat. En dat verklaart in dit geval dan ook de naam, want de Prins Willemkerk stond aan de Hoge Prins Willemstraat te Scheveningen.
Wie weet, kom ik, als ik morgen even de stad in ga, nog iets tegen. Maar dan moet het niet regenen.

17 juni 2019

Vloeibaar

Liesje is de betovering van bellen blazen al een beetje voorbij en zoekt het liever in het experiment. Ze wil sop in een schaaltje met een rietje erbij. Zo kun je ook bellen blazen, blijkt. Maar dat is nog niet genoeg. Ze wil een hogere concentratie sop. Dat kan. Opvallend vaak gebruikt ze het woord vloeibaar. Het moet nog vloeibaarder worden. Niet alleen staat haar iets voor ogen bij haar experiment, ook is ze blijkbaar onder de indruk van dat woord, van de magie ervan.
Het experiment volgt zijn eigen weg. Ze wil nu zeep gaan raspen om dat aan het schaaltje toe te voegen. Dat vindt oma niet zo’n goed idee. ‘Dat is niet goed voor de vloeibaarheid,’ zegt ze. Dat kan natuurlijk niet. Dat snapt Liesje ook.
Ze zoekt naar andere middelen. Ze loopt de kamer in. Terwijl ze daarover staat na te denken, begint ze uit de boekenkast wat boeken te plukken. Vooral de twee delen van Pier en Oceaan van Oek de Jong trekken haar aandacht. Die staan niet in de goede volgorde. Ze haalt ook andere boeken van De Jong van de plank om te constateren dat dat allemaal boeken zijn van Oek de Jong. Ze noemt zijn naam een paar keer. Ik houd het wel in de gaten, al sta ik met mijn rug naar haar toe een eindje verder een afwasje te doen. De ellende van Pier en Oceaan is dat de twee delen samen in één kwetsbaar papieren omslag moeten. Dat lukt maar amper en als ze ze er eenmaal in heeft, blijkt er één boek op zijn kop te zitten. Als ze ziet dat ik even over mijn schouder kijk, frommelt ze de boeken vlug terug in de kast.
‘Mag ik een geurtje in mijn sopje?’ roept ze dan. Oma roept vanuit de tuin dat er een flesje parfum in de badkamer staat, naast de elektrische tandenborstels.
En dan begint het grote ontdekken. Ze loopt alleen de trap op. Ze kent het huis op haar duimpje, maar nooit liep ze er alleen doorheen. Ik hoor hoe ze mijn werkkamer binnen gaat. Hoor mijn bureaustoel over de vloer rollen. Natuurlijk probeert ze ook mijn ligstoel uit.
Maar na een paar minuten is ze weer beneden, met het flesje parfum. Bij Liesje duurt iets nooit lang. Even later laat ze me aan haar nieuwe product snuiven. Het is nog steeds vloeibaar, het ruikt heerlijk, maar bellen kun je er niet meer mee blazen.
Nog weer wat later komt ze met een flesje douchespul naar beneden. Er moest iets gel-achtigs bij, maar oma vond lijm geen goed idee. De vloeibaarheid neemt af. Het goedje wordt vlokkerig en inktblauw. Ze giet het over in een potje, doet er een dekseltje op en schudt goed.
‘Nu moet het stijf worden!’ ‘Zet maar in de koelkast,’ zegt oma. Dat doet ze en weer verdwijnt ze naar boven. ‘Om de parfum en het douchespul terug te brengen.’
Na een half uur haalt ze het blauwe goedje uit de koelkast en als ze de deksel van het potje haalt, blijkt het spul te stinken, naar rotte eieren. Ze constateert met een mengeling van walging en trots het bijzondere resultaat.
Als ik ’s avonds de badkamer in loop ruikt het er naar het parfum. Sommige flesjes en potjes en tubetjes liggen niet meer op hun vertrouwde plaats.

16 juni 2019

Voor vader

Een pennenbakje zat er niet in voor vaderdag en een stropdas ook niet. Hier in mijn werkkamer hangt er nog eentje op de hoek van een boekenkast. Een kleine zuurstokroze lap met daarop in zuurstokgroene letters ‘liefste papa’. Met één p, waaruit wel blijkt dat ik niet betrokken was bij de vervaardiging ervan. De stropdas was een volstrekte verrassing, al was het niet de eerste die ik kreeg en ik vraag me af waar die andere gebleven is. Die sprong minder in het oog en er stond geen vader op of papa, met één of twee p’s, maar Len.
De kerkgang was bij eerdere vaderdagen een feest van herkenning omdat je plotseling veel meer vaders met een te klein stropdasje zag. Vanochtend was er in de kerk niets dat ook maar een moment aan vaderdag herinnerde. Dus ook daar is het niet meer zoals het hoort.
De kinderen vergaten het gelukkig niet. Met enige meewarigheid blikken zij terug op de prulletjes die ze vroeger op school maakten, maar ook op de latere pakjes pijptabak waarmee ik altijd blij gemaakt kon worden. Ik rookte Amphora bruin, maar wisselde dat graag af door af en toe het duurdere McBaren te roken. Das war einmal.
De oogst van dit jaar waren een bos bloemen, een paar flessen vruchtensap, de toezegging om morgen ergens koffie met appelgebak te gaan nuttigen en een al afgelegd bezoek aan The Lion King, een cadeau dat vader- en moederdag combineerde. Dus één cadeau meer dan ik kinderen heb, dat komt omdat Mente geen vader meer heeft, denk ik.
De Lion King was een gift van de roze stropdas. De jongste hangt al behoorlijk naar vroeger. Zij vooral roept de cadeautjes van vroeger in herinnering, maar haar gift van dit jaar is veelzeggend. Een kleine twintig jaar geleden gingen we al eens samen naar The Lion King, toen in Londen, nu (dat wil zeggen vorige maand) in Scheveningen. Dus ook dit cadeau is een terugkeer naar het verleden.
Wel een bedenkelijke trouwens want ik moet bij die musical vooral aan een dode vader denken. Zo draagt het cadeau bij aan de gedachte dat ik er maar beter alvast aan kan wennen dat ik er straks niet meer ben, dat kinderen vervolgens hun liederlijke weg gaan en pas weer aan je denken als ze zelf een stropdas krijgen.
Maar zover is het nu al. Weliswaar geen stropdas, maar de kleinkinderen zijn al aan het knutselen geweest.
Zit ik me opeens af te vragen waarom er nog geen oma- en opadag is. Twee dagen natuurlijk, hè, een omadag en een opadag.

15 juni 2019

Dag duif

Tijdens mijn afwezigheid heeft Mente de walnootboom in de achtertuin laten snoeien. De boom doet het uitstekend, maar hij moet wel in bedwang gehouden worden. Daarom klimt er om het jaar een man in die met een kettingzaagje de al te ver uitgroeiende takken te lijf gaat. Deze keer legde hij een nestje bloot waarin nog één ei lag. ‘Het is een verlaten nest,’ had hij gezegd. ‘Het gebeurt wel vaker, maar als het niet verlaten is, dan is er meestal wel een onrustige vogel in de buurt.’
Toen de takken waren afgevoerd en de man was vertrokken en de rust weergekeerd, bleek er toch een duifje op het nest te zitten, een Turkse tortel. Mente vertelde me dat ze er zelfs een verrekijker bij had gehaald. Ze keek regelmatig naar het broedende duifje. Dankzij de bomenman was het nest goed zichtbaar geworden.

Ik zat intussen elders op de fiets of in of voor een tent, maar via de telefoon was ik op de hoogte van het wonder thuis in de achtertuin. Woensdagavond, ik zat in de buurt van de Mont Saint Michel voor de tent, kwamen er op een paar meter afstand twee duiven op de rand van een muurtje zitten. Ze haakten met de snavels in elkaar. Ze pikten zachtjes in de nek van de ander die door steeds platter te worden liet merken dat het vooral moest doorgaan, dat pikken. Daarna sprong de ene duif op de ander. Gelukkig had ik het goed geraden: de grootste was inderdaad het mannetje. Even later zaten ze weer naast elkaar en ging het zachte pikken verder.
Hier ging het om gewone duiven, die lompe gevallen die ieder ogenblik in je gezicht kunnen vliegen. Vrijdagochtend werd ik vroeg wakker, weer op een andere camping, door het irritante geroekoe en vooral het onbedaarlijke geritsel in een boom vlakbij. Eerder in de week was mijn tent al eens ruim bescheten geweest door een duif, maar daarvan had vervolgens een onbedaarlijke regenbui alle sporen gewist.
Nogmaals, met het torteltje in de walnootboom thuis was dat allemaal heel anders.

Vanochtend zag ik de verrekijker op tafel liggen. Ik tuurde de boom af, maar zag geen duifje. Toen Mente terugkwam van een grootmoederlijke plicht wees ze me waar het nestje was. De duif was blijkbaar even weg. Mente zag hem nergens, wel zag ze een ekster op een schuurtje. En inderdaad, zodra we wegliepen vloog die naar het nestje om binnen een paar seconden te worden weggejaagd door een andere ekster.

Dat is de natuur, zeggen mensen wel eens. Ik noem het de schuldeloze schuld. Duiven zijn duiven, eksters zijn eksters. Mensen doen dingen net niet goed genoeg. Dat lukt ons maar niet.

14 juni 2019

Koud

Het kwik zou dalen tot 9 graden vannacht en de lucht gisteravond wees al in die richting: de bewolking nam af en daarmee de kans op regen. Om half twaalf moest er ik voor het eerst uit, want koude nachten maken mij, of ik dat nou wil of niet, bijzonder mobiel.

Een uur later liep ik voor de tweede keer naar het toiletgebouw, waar op dat moment Phil Collins via de luidsprekers liet weten dat hij could ‘feel it coming in the air tonight’. Met de tweede regel kon ik minder instemmen: ‘And I've been waiting for this moment for all my life, oh Lord.’ Voordat ik weer in mijn slaapzak kroop, trok ik wel de wollen sokken aan die mijn moeder ooit breide. Die had ik nog nooit meegenomen op een fietstocht (ik bedoel die sokken), nu had ik ze op het laatst nog in een fietstas gestopt, tot mijn verbazing. Ik trok ook een extra T-shirt aan. En meteen ook maar mijn vest.

Collins had zijn moment allang gehad toen ik rond tweeën weer een bezoekje aan de wc bracht, maar wie er toen iets te zingen had, kan ik niet zeggen. Terug in de tent maakte ik de zakken leeg en trok mijn lange broek aan. De capuchon van mijn vest trok ik over mijn hoofd. De kou stroomde door mijn lijf alsof het kille kogels waren. De rits van de slaapzak vermeed ik, maar ik merkte dat die een vervelend koudelek vormde.

De lage temperatuur en de koude pies gaven me alle tijd om me eens rustig af te vragen of die nacht het kouderecord van mijn fietsers- dan wel kampeernachten ging doorbreken. Ik wist wel zeker van niet. Hij komt op de derde plaats. Op de tweede staat een nacht in 1966. Dat was in een herfstvakantie, maar op nummer 1 staat een nacht op de camping van Stahlbrode, tegenover Rügen. Dat was in april 2006. Toen had ik ook mijn jas aan voor ik de slaapzak om me heen trok.
Vanochtend deed ik om vier uur, na een volgend wc-bezoek, nog wel de trui aan die deel uitmaakte van mijn geïmproviseerde kussen.

Ik denk dat dit allemaal machtig interessante informatie is. Voor wie?
Hartelijke groeten vanuit de TGV.

13 juni 2019

Briefopener

Gisteren liet ik de spitsen van Mont Saint Michel de hemel lek prikken. Laat er geen misverstand over bestaan: er is maar één echte spits. Hoog boven de vliering van de abdij torent een naaldspits uit waarop vervolgens in glimmend koper aartsengel Michael is gestoken. Of hij maakt al 150 jaar een toespeling op het middeleeuwse vraagstuk hoeveel engelen er op de punt van een naald passen? Dat kan ook. In dit geval is het antwoord dus één.
Doordat de Mont zelf oprijst uit zee en er van onderaf allemaal huisjes tegen de hellingen zijn gebouwd en omdat daarboven klooster en abdij met steunberen geschraagd worden, wat in nog sterkere mate geldt voor de abdij, krijgen de verticale lijnen zoveel aandacht dat het eilandje een en al spits lijkt te zijn. Daar lustten ze in de tweede helft van de negentiende eeuw helemáál pap van, van die verticale lijnen, vooral bij de neogotiek. Dus die steunberen van de abdij lijken wel over de muren van het kerkgebouw heen te willen slaan en dat wordt nog eens benadrukt door de scherpe pinakels waarin ze uitlopen.
Het duurde even, maar vannacht begreep ik waarom de palm van mijn rechterhand pijn ging doen als ik naar de Mont Saint Michel keek of alleen al aan zijn contouren dacht. Dat kwam door de veelgebruikt briefopener die vroeger op het bureau van mijn vader lag en waarmee hij iedere ochtend de post opende. Mijn vader kreeg veel post. De briefopener was een plat metalen geval dat nog het meest op een grote theelepel leek, niet vanwege de onderkant natuurlijk – dat was een briefopener eigen minizwaardje – maar vanwege de bovenkant. Het was een souvenir uit Maastricht. De kop bestond uit de contouren van het Vrijthof, uitgesneden in roestvrij staal, en dat met inachtneming van de toren van de Servaas en vooral de Lange Jan.
Natuurlijk mocht ik mijn eigen post ook openen met die opener en als ik er papier mee wilde snijden, dan hield niemand me tegen. De opener sneed bijzonder fijn en efficiënt. Nadeel was alleen die ellendige kop. Het Vrijthof zette diepe, gevoelige putten in mijn hand.
Mijn leven kent meer briefopeners, die opvallend genoeg niet prettig in de hand liggen, op eentje van olijvenhout na. Die ligt op mijn bureau.
Maar beneden, op een hoek van de eetkamertafel ligt sinds de dood van mijn moeder toch weer die briefopener van het Vrijthof. En daar lopen we meestal naartoe om de post te openen. Daarmee wil ik maar zeggen: het idee dat de Mont Saint Michel op het Vrijthof lijkt, is niet zomaar gebaseerd op een onzuivere herinnering, nee, het is een tot op de dag van vandaag beproefde gewaarwording. Met de ogen én gevoeld tot in de palm van mijn rechterhand. Het is een diep doorvoeld besef.

12 juni 2019

Mont Saint-Michel

Vanaf de camping is het maar 2,5 kilometer fietsen naar de Mont Saint-Michel en dan moeten we er nog twee lopen. Er zijn ook bussen en koetsen, maar wij lopen en volgen de lange rechte lijn naar die half in het water liggende rots die van verre alle aandacht trekt. De scherpe spitsen van de abdij die proberen de lucht - of is het de hemel? - lek te prikken, kronen de torens pas honderdvijftig van de meer dan duizend jaar dat dit gigantische brok graniet aan de aartsengel Michaël is gewijd. Maar met de verschillende verschijningsvormen van de bebouwing houd ik me niet bezig als ik ernaar kijk.
Mijn hart is een beetje wiebelig, zoals me dat de laatste tijd wel vaker overkomt. Er hangt veel tijdelijkheid in de lucht waarin ik me beweeg en die ik inadem.
Meteorologen zeggen wel dat de vleugelslag van een vlinder een orkaan kan veroorzaken. Ik wil het ze wel nazeggen, maar niet omdat die opmerking nou zoveel bij me losmaakt. Op de lange weg hierheen, gisteren en de dagen ervoor, zijn we weinig mensen tegen gekomen, en ook nu is het niet eens zo verschrikkelijk druk, maar wel zien we overal mensen om ons heen. Ze lopen over dezelfde lange brug als wij of ze zitten in de goed gevulde bussen en koetsen die ons passeren. Vanuit het niets doemen de mensen op om even het graniet aan te raken dat de eeuwen trotseert met de vleugelslag van hun eigen vlinderbestaan.
Een mot zoekt een de olielamp waaraan hij zich dodelijk verbrandt, de mensen die de Mont Saint-Michel bezoeken, bevestigen er hun tijdelijkheid mee én ze raken even aan een eeuwigheid alsof ze daar paradoxaal genoeg ook een beetje deel van uit mogen maken.
We maken een mis mee in de hooggelegen abdij, samen met allemaal andere mensen die elkaar niet kennen, die daarna over smalle trappen en nauwe steegjes langs broodjes, ansichtkaarten en de streepjes van Saint-James weer weggaan, de lange brug over, de wegen daarachter, naar links, naar rechts.
Duizenden vlindervleugels streken vandaag langs de muren van de Mont Saint-Michel. Vanavond, na het eten, lopen we nog even om om de grote rots nog één keer te zien. We zijn er geweest. Onbewogen en onveranderd rijst hij op, vijf kilometer van ons vandaan. Het lijkt veel en veel minder.

11 juni 2019

Presque rien

Als er een eekhoorntje voor mijn voorwiel schiet, wil ik nog wel vragen of Henk het ook zag. Die vraagt vervolgens wat hij had moeten zien en dan zeg ik ‘dat eekhoorntje.’ En dan zegt Henk ja, of hij zegt nee. Het is maar een voorbeeld. We kunnen opeens een landschap waar we door fietsen erg mooi vinden en dan willen we dat elkaar wel even vertellen. Maar de stiltes nemen toe. Bovendien fietsen we meestal niet naast maar achter elkaar.
Na een week fietsen is er veel gezegd, veel geconstateerd. Er ontstaat een soort stroperigheid in het denken die past bij routinewerk. Je kent het allemaal wel. Fietsen begint vaak met de sensatie van dat gekke ding waar je op zit en waar je met jofele bewegingen zo lekker de vrijheid mee in kunt rijden. Daarna volgen de gesprekken of, alleen, allerlei overwegingen. De verwondering om de wereld om je heen. Het groen, het blauw. En daar die roofvogel die voor je uit door de groene tunnel zweeft. Hij zwenkt, en weg is hij. Of juist, hoe lelijk dingen zijn. Vervolgens is er het ongemak, aan je handen, een knie. Maar op een gegeven moment zak je weg in je beweging. En daar voorbij, daar ver voorbij, daar ligt de ontvankelijkheid voor een nieuw en onverwacht inzicht. Het idee voor een gedicht. Een nieuw communistisch manifest of een vijfde symfonie. Marx, Engels, Beethoven, het kan niet anders of het zijn fietsers avant la lettre geweest.
Als er niets meer is en de geest gereduceerd lijkt tot twee bewegende trappers van een fiets en tot een stuur dat gaten, stenen en takken vermijdt, blindelings lijkt het wel, pas dan als er van bewust gevoel en van geest bijna niets meer over is, dan, dan, dan…
Maar daarover valt in dit stadium niets te zeggen. De mentale Mont SaintMichel ligt immers voor me. Het brok graniet van die naam ook.

10 juni 2019

Af en aan

Het valt niet altijd mee om vanaf je slaapplek bij je fietsroute terecht te komen of omgekeerd om vanaf een route je plaats voor de nacht te vinden. Overigens biedt ook dan een gps niet altijd heil.
In elk geval gaat Carrouges bij Henk en mij de boeken in als de plaats van het grote zoeken. De gps weigerde dienst, het boekje had geen aandacht voor de plek waar we ons bevonden, en een verlossende richtingwijzer ontbrak met als gevolg dat we eindeloos in en om Carrouges tegen steeds steiler wordende weggetjes opklauterden in een poging het juiste pad te vinden. De schade was vijf kilometers die tegelijk de pittigste van de dag waren.
Gisteravond gebeurde dat dus in omgekeerde volgorde, toen het nog droog was. We vroegen in het dorp de weg naar de camping. Die werd ons gewezen. We moest vijfhonderd meter rechtdoor, dan naar rechts en dan bij de Mairie een kleine weg op die naar beneden voerde en dan lag de camping aan je linkerhand, na een kilometer of daaromtrent. Wij vonden het dalende pad dat ons in sneltreinvaart een donker bos in voerde, wat zowel Henk als mij deed denken aan een fietstocht een jaar of vier geleden in Engeland met ook zo’n weggetje door een eindeloos bos. Daar vonden we toen trouwens wel de beoogde camping, maar die was al jaren daarvoor gesloten. Het was een wildernis van hoog opgeschoten brandnetels en aan één schroef hing nog een verweerd bordje ‘camping’. We hebben toen aangebeld bij een mevrouw die zo oud was dat ik in haar geval de deur op dat late tijdstip niet meer opgedaan zou hebben. Zij gelukkig wel en zij verwees ons naar een oude mijnheer die nog wel eens iets met B&B deed. Zo werd de ontreddering gevolgd door een duur maar bijzonder aangenaam bed en een uitstekend ontbijt om de volgende dag mee te beginnen.

Deze keer was het een jongere vrouw die opendeed toen ik aanklopte. Zij vertelde dat we de camping voorbij gereden waren, maar dat het eigenlijk om een voetbalveld ging waar ook wel gekampeerd kon worden. Nee, dat stond niet aangegeven, maar zo was het wel.
Toen bleek dat in de diepte duikende weggetje in omgekeerde richting een gretige verslinder van fietsers te zijn, maar we vonden de camping die geen camping was en toch weer wel.
Toen ik er een deur van het sportgebouwtje opentrok, ging daarachter onmiddellijk een deur dicht. Ik heb er later niemand meer gehoord of gezien.
Goed, vandaar vertrokken we vanochtend, in de stromende regen. Ik ben nog afgestapt omdat het weggetje me te steil werd. We kochten ergens brood om te ontbijten zodra het droog was, en toen begaven we ons naar de route. Dat was de bedoeling tenminste en daar is het ook van gekomen, vijf verticale kilometers later.

09 juni 2019

Antoine un et Antoine deux

Als wij binnenkomen is de basiliek van Alençon al vol, maar nog niet zo vol dat er voor ons geen stoel meer te vinden zou zijn. Dat is vijf minuten later pas het geval, wat natuurlijk erg sneu is voor de laatkomers. Een enkel gezin met kleine kinderen gaat na tien minuten ijverig maar vergeefs zoeken weer weg. Anderen besluiten manmoedig de komende vijf kwartier staande door te brengen. Er zijn er ook die op de grond gaan zitten.
Op twee regels Latijn na, het bekende Agnus Dei, hoor ik de hele dienst maar één taal, Frans. Ik had ook niet anders verwacht, maar omdat het in de kerk net zo vol is als ooit met Pinksteren in Jeruzalem, moest ik er even aan denken. Geen enkele geestelijke hoorde ik iets zeggen in mijn eigen taal, met als gevolg dat ik bijvoorbeeld van de preek maar weinig heb meegekregen.
Kinderen in witte kleren. Zijn dat communicantjes? Maar dat is toch eerder? Hoe dan ook, het waren naar mijn idee twaalfjarigen en zij vormden een belangrijk onderdeel van de dienst. Zo moesten ze op delen van de geloofsbelijdenis telkens unaniem ‘Je crois’ zeggen. Dat deden ze trouwens ook. Later werden ze bij hun naam genoemd en dan kregen ze een brandende kaars. Toen de pastoor ‘Antoine un’ zei, ging er vriendelijk gelach door de kerk, er zaten hier dus misschien wel tweeduizend mensen van goeden wil bij elkaar in deze kerk. Dat moest ik wel even tot me door laten dringen, want weliswaar kom ik de afgelopen dagen vrijwel uitsluitend bijzonder vriendelijke Fransen tegen, ik heb een allergie voor gelehesjes; al van voor dat ze gelehesjes gingen heten. En die neiging tot demonstreren en revolteren, maakt we wat behoedzaam als ik aan Fransen in het algemeen denk. De vriendelijk lachende mensen in deze Notre Dame droegen helemaal geen hesje. Ze waren stuk voor stuk veel beter gekleed dan die twee fietsende Hollanders daar achterin de kolossale basiliek, behalve dan de bedelaar die aanvankelijk bij de ingang zat en die nu ook goed hoorbaar naar binnen was gekomen, maar die probeerde zich daarvoor te laten betalen.
Na Antoine un kreeg ene Baptiste of Batiste een kaars. De pastoor zei weer: ‘Je te donne la lumière de Jésus Christe’, wat dus rijmde op de naam van de ontvanger. Ik zat dat nog een beetje leuk te vinden toen Antoine deux genoemd werd. Weer gelach, nu wat luider, maar vooral ontwapenend, en dat alleen maar om het onschuldige feit dat twee jongens dezelfde naam hadden. Het was een lach die aangeeft dat iedereen daar in die kerk het beste voorheeft met elkaar en waarschijnlijk ook met anderen. Een tikkeltje onnozel misschien, zo kan het tenminste overkomen, maar voor mij was dit Pinksteren vandaag, een geest van welwillendheid die door de mensen voer.
De fietsen stonden al die tijd beladen tegen de kerkmuur, dus zodra we buiten kwamen, konden we weer opstappen.

08 juni 2019

De tunnel

De eerste gang vanmorgen stemde een tikkeltje droef, een klein tikkeltje maar, want ik ben een flinke kerel. Onder mijn slippers trapte ik honderden kleine groene bolletjes plat die onder andere omstandigheden over vier maanden als kloeke kastanjes op de grond gevallen zouden zijn. Het zette de toon, want een dag lang fietsten wij wat later door gisteren.
De tocht van vandaag voerde over de voormalige spoorbaan van Condé-sur-Huisne naar Alençon en daarop lag, zo leek het wel, alles verzameld wat er tijdens het noodweer van de vorige dag en afgelopen nacht van de bomen was gerukt. Blad en tak, vooral veel tak. En er stonden maar zelden geen bomen langs ons pad, dus heel veel tak.
In tien gevallen stond er ergens geen boom omdat die de storm niet had overleefd. Die was als een verkeerd georiënteerde slagboom (spoorboom, hahaha), over ons pad gevallen, zodat we ons als ontdekkingsreizigers met onze bepakte fietsen door of langs weerbarstig groen moesten worstelen. De ene keer tilde Henk als een superman een boom omhoog zodat ik de fietsen er onder door kon slepen, de andere keer tilden we ze samen tussen de takken over de stam, een soort horizontaal boomklimmen met bepakking. Of we gingen er in een greppel langs waar brandnetels onze besandaalde voeten en kuiten kusten of een woeste tak van een braamstruik kwam aan geslingerd om ons van onze petjes te beroven of ons vest of overhemd aan flarden te scheuren.
De zon scheen fel tussen de bomen en struiken door en dat maakte het pad mooi, maar ook verraderlijk. Het was onvermijdelijk om over takken te rijden. Alleen de grootste en kromste kon je soms vermijden, maar vaak ook niet. Dat leverde spannende muziek op, van zacht geplof, dito gekraak of de hoge tonen van hout dat een spaak aansloeg. Simultaan leverde dat toch wel bijzondere effecten op zo nu en dan. Soms hield een toon aan en moest je even stoppen om een tak uit het wiel te trekken.
De tocht voerde door een tunnel van licht die vergezichten bood van een heel ander groen dan dat van gisteren toen we door die storm zelf langs wijde akkers reden. Sprookjesachtig, ja, betoverend, ook, misleidend inderdaad, die tunnel, want het was verleidelijk om naar het einde ervan de kijken om te zien of daar… Dan knalde je dus weer op een tak die niet van plan was om zonder slag of stoot onder je banden te knakken.
Nee, we zijn niet gevallen. Een beetje geschramd, maar dat staat ons goed. Een lekke band, dat wel. En ik heb een aantal foto’s niet genomen omdat de camera weigerde, ook nog een gevolg van de regende gisteren. Bij Alençon bereikten we het einde van de groene tunnel vol hindernissen. Daar sloegen we onze tenten op en nu wachten we op Pinksteren.

06 juni 2019

Sleutels

Eergisteren zag ik nog voor ik ze miste mijn sleutels tussen mijn voeten liggen. Dat was in de trein. Gisteren moest ik er mijn kletsnat geregende zakken voor door en ook toen vond ik ze niet, maar Henk zag ze tussen twee tassen liggen in ons hotelkamertje.
Maar vanmorgen was het echt mis. Ik ben mijn fiets- of huissleutels een paar keer per week kwijt. En ik vind ze altijd terug. Vandaag zou alles anders zijn. Nergens waren ze te vinden. Ik begon natuurlijk met de rechterzak van mijn regenjas, want daar komt een sleutel doorgaans in de terecht, in de meest voor de hand liggende zak rechts. Geen sleutel. Ik voelde alleen het gespje waarmee ik de regenjas, nadat ik die in zijn eigen zak heb laten verdwijnen, ook nog om mijn middel kan gespen. Toen de broek van gisteravond. Daarna broek van gisteren overdag.
Voor ik alle tassen leegstortte, twee fietstassen voor voor, twee voor achter, een stuurtas en een buidel, checkte ik mijn regenjas. Sans résultat. Alle tassen gooide ik leeg op het bed. Toilettas. Waarom eigenlijk? Zakje met snoertjes. En zo door en zo door.
Restte niets anders dan de hotelchef te vragen of… en dan naar het restaurant waar we gisteravond aten. En dat ongetwijfeld nog gesloten was.
‘Laat je niet gek maken. Ook in Frankrijk hebben ze wel een ijzerzaag of slijptol.’ Jawel, ik sprak mezelf even vermanend als geruststellend toe, want aan paniek hebben we niks.
De hotelchef was in gesprek en ik ben keurig opgevoed, dus ik wachtte. Tastte voor een derde keer in de zak van mijn regenjas en voelde weer het gespje. Maar het gespje hoort thuis in de linkerzak en ik stak mijn hand echt in de rechter. Dit was helemaal geen gespje.
Zo begon de dag. Hij eindigde in de kathedraal in Chartes. We kwamen nogal laat binnen. De mis begon. We zijn er bij gaan zitten. Gingen staan als anderen dat deden en liepen bij de eucharistie naar voren. Mooie afronding van een paniekerig begonnen dag.

05 juni 2019

Regen

Gisteren eindigde met een band met vier lekken. De dag van vandaag begon met een band die nog steeds hard was. Maar dankzij een Decathlon in de buurt van onze overnachtingsplek hadden we om half tien al een nieuwe binnenband. Die we dus niet hoefden gebruiken vandaag, want de getormenteerde band gaf geen krimp.
Wij wel. De aarzelende regen van vanmorgen kwam rond half twaalf op volle toeren en heeft als een diesel de avond gehaald. Dat laatste is ons ook gelukt. Maar we waren door en door nat en aan het eind koud tot op het bot.
Half twaalf, zei ik, dat was het moment dat de regen begon ook het moment waarop we Versailles binnenreden. Regen mag misschien goed zijn voor de natuur, maar voor een beetje een toerist of fietser is het niks.
We voelden er niets voor om het paleis en de tuinen te bezichtigen. In de bossen waar we doorfietsten, ter afwisseling van wegen waar veel verkeer langs ons spoot, zeiden we nog wel dat we dit bij droog weer een mooi bos gevonden zouden hebben. Daar bleef het vandaag bij, bij dat zeggen.
Van kamperen is geen sprake. Henk heeft een nieuwe tent, maar ik ben niet nieuwsgierig.
Morgen wordt het weer iets beter, zei de dame van het hotel. Maar dat zeggen mensen die belang hebben bij tevreden klanten altijd. Als de tijd anders leert, behoort die klandizie toch tot de verleden tijd.
We doen dit voor ons plezier, zeggen we tegen elkaar. Daar kunnen we dan wel weer om lachen.

04 juni 2019

Een voor een

Op de dag van ons vertrek gebeurt alles tegelijk. De eerste trein, die van Henk dan, heeft een defect waardoor hij met onderbreking moet overstappen op een andere trein. Intussen probeer ik in Utrecht de conducteur alvast te bewegen tot enige coulance zodat Henk alsnog meekan. Maar tijdens de spits mogen fietsen helemaal niet mee. We zullen moeten wachten tot na negenen, ook al klopt er dan niets meer van ons vervolgtraject en van de noodzakelijke reservering van de TGV. Ik verlies mijn sleutels in de trein en, o ja, mijn mobieltje ligt nog op mijn bureau als ik de wijk uit fiets. En mijn jack hangt nog aan de kapstok!
Op de dag zelf gebeurt dat ordentelijk een voor een. Dus eerst het mobieltje waarvoor ik overigens nog makkelijk even terug kan rijden. Dan Henk die nog net op tijd is. Vervolgens een conductrice die onverbiddelijk is en op het laatst toch weer niet. En de sleutels liggen bij mijn voeten op de grond. Ik zie ze daar liggen voordat ik ze mis. Alleen dat jack, dat hangt nog thuis aan de kapstok.
De trein staat nu even stil bij Moeskroen. Het begint te regenen. De eerste druppels vallen een voor een en dan bij honderden en daarna is er maar één regen.

Van het onweer straks, heb ik geen weet. Van de vier lekken in één band hebben we nog geen idee. Van een onbereikbaar geworden camping en volle hotels weten wij niets.
Vanavond bel ik hoe dan ook even naar huis. Dat staat vast. Pas dan krijg ik te horen dat de kaas nog in de koelkast ligt

03 juni 2019

Helemaal goed

Op een zondag drie jaar geleden trakteerden we onszelf op een uitgebreide pannenkoek ergens in de Achterhoek. We waren met zijn drieën en werden bediend door een dame die de drukte in het restaurant uitstekend aankon. Een opgewekte meid aan wie niet viel af te zien dat ze de hele dag al in touw was.
We bestelden om te beginnen een drankje. Ze noteerde wat we vroegen en zei vrolijk ‘Helemaal goed!’ Daarna kregen we de gelegenheid om ons te verdiepen in een menukaart met zoveel mogelijkheden dat een enkele pannenkoek toch wel enige toelichting behoefde, maar we kwamen tot een bestelling. ‘Helemaal goed,’ zei ze terwijl ze het gewenste op haar blokje schreef.
Toen ze weg was, slaakte ik een zucht van verlichting, want we hadden daar met zijn drieën intussen een behoorlijke prestatie geleverd. In het totaal hadden we zes bestellingen geplaatst en we hadden niet één keer het verkeerde besteld. ‘Helemaal goed.’
We stelden er een eer in om ook bij volgende bestellingen geen fouten te maken. En het lukte. We bestelden tijdens de pannenkoek nog een tweede drankje. Helemaal goed. En toen ze ons kwam vragen of het allemaal smaakte en alles naar genoegen was, en wij vervolgens ja zeiden, was ook dat helemaal goed. Zelfs de drie toetjes, Pieter een tiramisu, Mente een uitgebreide thee en ik een dame blanche, waren helemaal goed. En dat gold ook voor de koffie die Pieter en ik nog wilden. Helemaal goed.
Het was een doorslaand succes, zodanig zelfs dat we de volgende ochtend weer naar het nu volkomen verlaten, maar niet gesloten pannenkoekhuis gingen voor twee koffie en één thee met appelgebak, waarvan twee met en eentje zonder slagroom, waaruit wel blijkt dat we bij onze bestellingen toch wat subtiele risico’s durfden nemen. Opnieuw werden we geholpen door de even vrolijke als onvermoeibare dame van gisteren. En je zult het niet geloven, maar het is echt waar: onze bestelling was opnieuw helemaal goed.

Intussen is het ‘helemaal goed’ niet meer weg te denken uit de wereld van de horeca, wat ongetwijfeld voortkomt uit het vermogen van gasten om precies het goede te bestellen. Daar moet misschien maar eens nader onderzoek naar worden gedaan. Het is toch bijna niet te geloven dat niemand zich meer vergist en het verkeerde bestelt.

Vanmorgen belde ik een verpleegster van het ziekenhuis om te vertellen welke behandeling ik wilde bestellen. Ze zou die bestelling dan verder voor me regelen. ‘De bestraling met de goudmarkers,’ zei ik. En je zult het niet geloven, maar ook hier had ik goed gekozen. ‘Helemaal goed,’ riep ze enthousiast door de telefoon, alsof ze dat niet van mij had verwacht. Even schoot het door me heen om er ‘met slagroom’ aan toe te voegen. Maar je moet het lot niet tarten.

02 juni 2019

Koekoek

In de kerk vanmorgen werd ik afgeleid door de koekoek. Die was waarschijnlijk in de verste verten niet te bespeuren, maar in mijn hoofd echode zijn roep, zoals die ons anderhalve week begeleid heeft op de fietstocht door Thüringen van Mente en mij. Ik houd van de koekoek, niet van het meestal onzichtbare beest met zijn blauwgrijze verenpak en bij het gedrag van de vogel vallen wat kanttekeningen te maken, maar voor schoonheid moet moraal wel kunnen wijken op zijn tijd, in ieder geval waar het om de koekoek gaat. Ik houd van zijn zang.

Ik hoorde hem eerder, maar een momentum is toch wel een kampeerweekendje in het Staelduinse Bos bij ’s-Gravenzande. Ik was toen elf. Daar bracht het geluid van de koekoek me in een stemming die je het beste de koekoeksstemming kunt noemen. Het is een niet onaangenaam maar wel een tikkeltje droefgeestig gevoel. Er is het besef van gedeelde eenzaamheid, van geplaatst zijn op een willekeurige plek in de ruimte, een plek die te traceren valt en dan ineens weer niet.
Via internet kun je het geluid makkelijk reproduceren en je krijgt de zingende vogel er gratis bijgeleverd. Ik heb het zojuist even geprobeerd. Maar de computer doodt het koekoek van de koekoek. Het klinkt niet goed uit dat lullige speakertje. De ruimte is weg.

Op de fiets is dat heel anders. In Thüringen heeft de koekoek ons urenlang begeleid. Het geluid van de koekoek is niet de roep van een vogel maar de echo ervan. De essentie ervan is de ongrijpbaarheid. We weten niet of we kilometers achtereen dezelfde koekoek hoorden, vorige week, of dat we regelmatig een andere vogel hoorden. Vermoedelijk het laatste, maar dat we het niet weten, raakt meer de essentie van de koekoeksstemming.
Vorige maand hoorden Aat en ik bij Anna Paulowna ook regelmatig een koekoek. Ik kreeg hem zelfs nog op de foto toen hij opvloog. Achteraf spijt het me dat ik die heb weggegooid. Later heeft Aat zijn lens nog eens gericht op de boom waarvandaan hij meende dat het geluid kwam, al zag hij niets. Thuis bleek hij de vogel toch te pakken gekregen te hebben.
Dat is allemaal leuk en aardig, maar dat alles is de koekoek niet. De koekoek is het geluid van de afwezigheid, de echo van niet hier en niet nu. Het is even troostrijk als schrijnend, het geluid van de koekoek. Ik heb begrepen dat de eerste koekoeken alweer op weg zijn gegaan naar het verre zuiden. Ze nemen het geluid van de afwezigheid met zich mee, de schrijnende troost. Jammer, erg jammer.

En toen hoorde ik vanmorgen in de kerk dus een koekoek die er niet was, een echo die uit mijn herinnering opklonk. Ik kon het niet laten om heel goed te luisteren en daar hoorde ik hem weer. En even later weer. Prachtig.

01 juni 2019

Schutting

Omdat ze de gemoederen zo bezig houdt en ik niet de beroerdste wezen wil toch nog maar even iets vertellen over de schutting. Die is flink gevorderd. Je zou zelfs kunnen zeggen dat de werkzaamheden zijn gestopt bij gebrek aan middelen. De bovenkant wordt een rek waarlangs straks clematis groeit, of Oost-Indische kers, of iets anders. Maar die rekken konden nog niet geleverd worden. Vandaar.
Overigens vindt Mente dat het dichte gedeelte van de schutting wel wat hoger mag en dat zou betekenen dat de bestelling moet worden aangepast. Een definitieve beslissing daaromtrent is nog niet genomen en het is nog maar de vraag of je de bestelling kunt wijzigingen. We wachten af.
Ik heb vrolijk meegeholpen aan het obstakel dat me voor een deel van mijn visuele vrijheid berooft. Aanvankelijk troostte ik me nog met de gedachte dat de katten van de buren onze tuin wat minder vaak als kattenbak zouden gebruiken, al vertoonden die beesten regelmatig gedrag om daar niet al te veel op te vertrouwen.
Nu blijkt zelfs dat de verleiding om onze tuin te bezoeken alleen maar groter is geworden. Ze bespringen de schutting met grote vreugde en dito snelheid en dan is daar nog de onderkant.
Onze tuin ligt iets lager dan die van de buren en daardoor zijn er her en der doorgangen waar je als jonge speelse kat je pootjes bij aflikt. Dit soort doorgangetjes heb ik altijd gekoesterd omdat egels er ’s nachts gebruik van maken.
In gedachten hoor ik de katjes op zijn kats en op de melodie van ‘In the navy’ (The Village People) vrolijk mauwen: ‘Naar de buren!’ en hup daar zijn ze alweer: de een komt onder de schutting door, de ander schiet er overheen. Ze proberen het telkens weer. Iedere keer komen ze tegelijk in onze tuin aan.

31 mei 2019

Po

Deze dag werd bijna volledig in beslag genomen door het plaatsen van de schutting. En we zijn er nog niet mee klaar.
Maar meer boeit mij die moeizame weg die Lucas heeft af te leggen om tot zindelijkheid te geraken. Ik had het er gisteren al over. Vandaag was hij bij ons en hij liep niet rond met blote billen, maar ik zag zojuist wel een luier in de vuilnisbak.
Gisteren maakte Lucas’ moeder, die trouwens ook mijn dochter is, een sisgeluid dat ze gebruikte om Lucas te stimuleren een plasje in het potje te doen. Dat sisgeluid zal ik ongetwijfeld ook hebben laten horen toen ik mijn kinderen ’s avonds even wakker maakte om ze op een potje te zetten. Ik weet het niet meer zo goed. Wel weet ik dat wij voor de kinderen een po van blauw plastic hadden die dankzij een naar onder breed uitlopende basis stevig op de grond stond. Maar dat bedacht ik allemaal niet bij het sisgeluid dat mijn dochter produceerde.
Nee, ik moest er bij dat sissen onmiddellijk aan denken hoe ik ooit ’s avonds rond een uur of elf, half twaalf door mijn moeder werd ‘opgehaald’, zo heette dat, om nog even te plassen. Dan kreeg ik een geëmailleerde po onder mijn piemeltje, zo’n wit gevalletje met een blauwe rand en die rand was koud. Mijn moeder zette me op het koude zeil, heel bewust niet op een kleedje, ook al had dat makkelijk gekund, en ze floot. Eén toon. Een toon die lang aanhield. Heel lang. Uit alles wat ze deed, sprak geen ongeduld, maar wel stond alles wat ze deed me enorm tegen. Die nare rand van de po, dat koude zeil en dat fluiten. Maar ik nam het mijn moeder niet kwalijk. Ze zorgde er altijd voor dat ik niet omviel en die neiging had ik. En ik wist dat al haar handelingen het zalige doel dienden van een bed waarin het toeven goed was en ook bleef, omdat het niet nat werd.
Ook een flinke plas was daarvoor overigens geen garantie. Ik kon later alsnog wakker worden in een nat bed. En dat was nog veel ellendiger dan alle maatregelen die mijn moeder nam om dat te voorkomen.
Een bijzonder aangenaam moment was het trouwens als je na de plas weer onder de dekens kon. Het komt weer allemaal terug nu ik dit schrijf. Ook dat er op dit punt regelmatig iets verkeerd ging omdat bleek dat ik al in bed had geplast voordat ik werd opgehaald.
Dan zat ik nat en/of bloot te wachten tot mijn bed weer was verschoond en ik weer droog ondergoed en een schone pyjama aan had. Dat was dan wel prettig, maar ik voelde me dan vooral ellendig, want ik wist dat ik gefaald had, ernstig gefaald had. En ik wist ook dat dit schone bed en die droge kleren geen garantie waren voor een voortzetting van de nacht die zou overgaan in een droge morgen.
Ik zou weer kunnen falen.

30 mei 2019

Blote billendag

Lucas vindt het prima om met dit weer in zijn blootje te lopen, maar op een potje zitten, vindt hij maar niks. De filosofie van de ouders is dat het in ieder geval helpt als hij zijn behoefte niet in een luier doet, maar op een andere manier ervaart wat er in vloeibare of meer vaste vorm zijn lijfje verlaat. Ik denk dat ze gelijk hebben. Lucas denkt daar heel anders over. Tegen de tijd dat hij voelt dat hij zijn behoefte moet doen, wil hij een luier om.
Er is in het verleden wel eens iets in een po terecht gekomen, maar dat is toeval geweest.
Terwijl ik hem zo zie rondscharrelen in de tuin dringt tot me door wat voor ingrijpende verandering er moet plaatsvinden in het mentale mechaniek van deze driejarige. Zelf begrijpt hij er het fijne niet van, maar hij heeft wel in de gaten dat er op het terrein van poep en plas iets van hem verwacht wordt dat inderdaad een enorme wending aan zijn bestaan zal geven.
Ik had deze week gesprekken waaruit duidelijk werd dat het eventueel mijn voorland zou kunnen zijn dat ik weer met een luier te maken zou kunnen krijgen. Ik zeg weer, maar ik herinner me niet van een verleden waarin ik beluierd werd. Ook blijk ik in de veronderstelling te leven dat het in mijn geval om een mogelijkheid gaat die haar louter theoretische status niet zal verliezen. Maar stel dat het niet zo zou zijn, dan zou dat een zeer ingrijpende verandering voor me betekenen.
Lukas loopt nu hij eigenlijk wil poepen krampachtig door het tuintje. Zijn vader heeft zijn broertje van elf maanden op het potje gezet. Die vindt het een prachtig stoeltje. Hij zit te stralen. Als de kleine Marcus even later van het potje wordt getild, blijkt hij een plasje gedaan te hebben. De jongen wordt uitbundig geprezen. Hij weet niet waarom men zo enthousiast over hem is, maar hij kan het waarderen. Zijn broer intussen weet maar al te goed dat al die onbegrepen loftuitingen die zijn broer ten deel vallen niets anders zijn dan steekjes in zijn richting. Hier wordt een grote vent van drie uitgespeeld tegen een kruimel van nog geen een.
Maar hij geeft geen krimp. Geen potje! En ook geen poepje of plasje, niet zonder luier ten minste.
Er gebeurt veel in een kleine achtertuin.

29 mei 2019

Klem

Het is gelukt. De ketting zit vast. Ben ik ooit eerder zo tevreden teruggelopen naar de fietsenmaker omdat mijn fiets stuk was?
Dit was bedoeld als een retorische vraag, maar plotseling bedenk ik dat het al eens eerder is gebeurd. Natuurlijk is het eerder gebeurd! Een paar keer zelfs. Die keer bij Lübeck dat het achterwiel een onbedaarlijk snarenspel begon door regelmatig een spaak te laten knappen. Telkens in een andere toonsoort en steeds een krommer wiel. In die omstandigheden heet iedere fietsenmaker die geen nee schudt ‘Am Paradies’. En die keer dat ik kilometers had gelopen omdat ik de ketting met geen mogelijkheid meer los kreeg toen die klem kwam te zitten tussen trapas en kleinste voorblad. Zag ik op eens een klein bordje in een voortuin met ‘Fahrradwerkstatt’. Löcknitz 2016. Dat waren fietsenmakers die als een deus ex machine verschenen.
Nu kwam ik net van de fietsenboer vandaan, had ik nog geen tweehonderd meter afgelegd en toen al had ik diezelfde ketting weer klem op de meestal zo gevreesde plek. Maar nu dus niet. Nu kon ik diezelfde tweehonderd meter teruglopen om met veel bombarie te vragen wat voor streek me nou toch was geleverd. Duitsland, Frankrijk, Engeland, ik sta er bekend als de man met de vastgelopen ketting maar hier in Nederland kent niemand me, want hier gebeurt het niet. En zo ben ik al vele malen met een theoretisch probleem bij mijn rijwielhersteller langs geweest. Maar nu zou hij het weten, nu zou hij zien dat het helemaal geen theoretische kwestie was maar een realiteit die ten hemel schreiend is als je er halverwege een heuvel met zware bepakking, ergens halverwege niets en nergens mee te maken krijgt. Nu kon ik hem eens goed met zijn neus tussen de schakels duwen.
Dat was vanmorgen. Vanmiddag heb ik de fiets weer opgehaald. Het euvel lijkt hersteld. Ook heb ik me goed laten uitleggen hoe ik dat eventueel zelf kan oplossen. Of me dat ook lukt als het weer zover is, daar heb ik een hard hoofd in.
Henk ook. Hij kwam vanavond even langs. ‘Koop toch een andere fiets,’ zegt hij. Hij heeft gelijk. Dat is te zeggen. Hij zou gelijk hebben als hij niet met me mee zou fietsen. Maar dat zeg ik hem niet, natuurlijk.

28 mei 2019

IJsje

Allereerst is daar de regen. Dat betekent dat de eerste manier om het gewone heden weer aan te vatten vervalt. Het gras in achtertuin is onbedwingbaar omhooggeschoten in de weken dat wij weg waren. Door te maaien, dacht ik, sla ik de hand aan de ploeg van het hier en nu. Dat zou goed zijn. Maaien, stofzuigen, ramen lappen, het zijn manieren om recht te doen aan het heden. Maar stofzuigen kwam op dat moment niet in me op en het weer maakte die twee andere bezigheden onmogelijk, zodat ik niet anders kon dan wat te pendelen tussen verleden en toekomst.

Ik bracht mijn fiets naar de fietsenmaker. Dat was tenminste een concrete daad. De afgelopen weken had hij me trouw gediend, maar met het oog op een volgende meerdaagse fietstocht moest er toch echt naar de versnelling gekeken worden, onder andere. ‘Loop hem maar helemaal langs,’ zei ik tegen de fietsenmaker. ‘Volgende week ga ik weer heuveltje op, met flinke bepakking.’ Zo maakte de fietsenman een deel van mijn verleden en toekomst tot zijn heden, terwijl ik thuis me wat lamlendig ging bezig houden met de foto’s die ik afgelopen weken maakte. Dat was de ochtend.

De middag ging heen aan gesprekken en wachten. Gesprekken over de toekomst. Welke toekomst ik wilde. Alsof we een auto kochten. Maar we kochten geen auto, we bogen ons over de behandeling. Opereren of bestralen. En dan weer: wat voor bestraling. Niks aan de hand. We zijn er vroeg bij. Elke behandeling is goed, al gaat het uiteindelijk alleen maar om een afweging van nadelen. Drie gesprekken over een toekomst waarbij ik beter uit de strijd zou komen, maar wel iets zou moeten inleveren.

We aten bij Sam en de kleinkinderen. Daarna reden wij, Sam, Liesje, Klaas en ik, naar een ijssalon. We aten ons ijsje in een speeltuintje. Dat was de enige plek vandaag waar er een heden was. Daar was ik vandaag het meestal mezelf: een man met een ijsje op een bankje in een speeltuin.

Thuis ging de telefoon en ging het over de vakantie en het gesprek met de dokter. Daarna ging de telefoon en ging het over de vakantie en over het gesprek van vandaag dat over morgen ging. Daarna zag ik op de display van de telefoon dat die had gebeld en die en die en die belde ik maar terug.

We hebben vandaag alleen maar een ijsje gegeten. Dat was leuk.

27 mei 2019

Der Zug war pünktlich

Vanwege eerder betaald leergeld zorgen we er voor om ruim op tijd te zijn. Om te beginnen bij het station van Altenburg. De fietsroute vanaf het hotel had ik zorgvuldig in mijn hoofd gestampt. Alles ging goed. Bij het station konden we zo perron 1 op fietsen. We moesten naar 3 en zochten een lift. Op perron 2/3, zag ik aan de overkant van het spoor, straalde een liftschacht in de ochtendzon, maar op 1 vonden we geen pendant.
Of toch, er werd ergens verwezen naar een lift die ons terugvoerde naar de plek waar we tien minuten geleden waren aangekomen. Je kon er nog in ook, al stonk het liftje verschrikkelijk naar pis en chips en waren de knopjes van het bedieningspaneeltje verkoold. En deze lift ging alleen maar omhoog, naar een plaats waar we niets te zoeken hadden. Weer vijf minuten later takelden we de fietsen af en sjouwden die een trap af, daarna de bagage. In de onderdoorgang zag ik dat je van hieruit wel met een ordentelijke lift naar perron 3 kon en Mente zag dat we via een helling naar beneden hadden gekund.
Er vertrok een trein van spoor 3. Even later, maar nog een half uur voor onze vertrektijd, kwam er een trein uit de richting van Leipzig aan. Op de borden las ik dat het er om eentje ging die twee minuten geleden had moeten vertrekken. ‘Deze trein gaat toch niet naar Leipzig?’ vroeg ik aan een meisje dat vertelde dat zij het eigenlijk ook niet wist, maar wel van plan was toch maar in te stappen omdat zij ook naar Leipzig moest. ‘Dit klopt niet,’ riep ik naar Mente. ‘Deze trein komt uit Leipzig, die gaat juist de andere kant op.’ Andere mensen meenden het desondanks beter te weten: dit was de trein naar Leipzig. We stapten in.
En weer uit, want op de vloer was heel duidelijk een fiets afgebeeld met een dikke streep erdoor. Dit was met andere woorden juist een deel van de trein waar je niet in mocht met je fiets. Ik schoof weer achteruit en duwde op die manier Mente met fiets en al de coupé weer uit. Er was immers haast geboden. Deze trein had al vijf minuten geleden nog verder van Leipzig vandaan moeten moeten rijden.
Eenmaal buiten zag ik toch duidelijk dat je hier wel met je fiets de trein in kon. ‘Die fiets op de vloer,’ zei Mente, ‘staat er om aan te geven dat je hem niet op het middenpad mag zetten.’ Ze had gelijk, begreep, ik. Intussen zag ik dat het bord boven het perron een andere bestemming aangaf. Halle/Saale stond er. Via Leipzig Hbf. Hij zou om 9.04 uur vertrekken. Dus het zou inderdaad toch onze trein kunnen zijn. We stapten weer in. Het was inmiddels tien voor negen.
Om 9.04 uur gingen de deuren voor het laatst dicht en kwam de trein in beweging. Hij reed in de richting waar hij een half uur eerder vandaan gekomen was.
Dat had iemand toch wel kunnen zeggen!

26 mei 2019

Tatoe tatoe

Honderden politici en aspirant-politici hebben ons de afgelopen weken toegelachen vanaf de posters die meestal aan lantaarnpalen bevestigd waren. Er waren ook wel biljetten zonder koppen, maar die vormden een minderheid. Doorgaans trof je affiches aan met één kop, maar ook wel met twee of drie, of een hele groep. Die met kop waren het meest vertrouwenwekkend. Posters met kreten kwamen in de regel van populistische partijen en die slogans rieken vaak naar angst voor toekomst.
Een angst die je pareert door ontwikkelingen te ontkennen. Dus vooral geen windmolens en vooral wel diesel. En dat we het beste willen voor onze kinderen. Tja, wie wil dat niet. De AFD grossiert er in.

Maar partijen als CDU, SPD en Linke hebben dus vooral vriendelijke, ongelofelijk gefotoshopte mensen op de affiches gezet. Ze glimlachen allemaal en niemand heeft een pukkel op zijn wang. Ze zien er wonderbaarlijk gelikt uit. Wel vraag ik me af of al die van enkels tot haargrens getatoeëerde papa's en mama's die we onderweg tegenkomen wel enige affiniteit hebben met deze babyzeepmodellen?

Vanmiddag haalden we langzaam een moeder in die vroeger wit was maar nu vooral donkerblauw, botox, maar dan de inktvariant. Achter haar karde moeizaam een meisje aan op een loopfietsje. Vanwege het mooie weer waren ook haar armen en benen bloot en daarom viel me op dat ze in niets leek op haar moeder. 'Mama, mama,' riep ze, want mama liep weliswaar heel langzaam, maar toch nog iets te snel.

Over tien jaar worden er bij dat meisje ook de nodige piercings doorheen gejast, haar haren krijgen een spoeling in een primaire kleur en over haar armen en benen kronkelen slangen en steken draken de kop op. En in de nek staat in fractuurschrift 'Mama'. Of ook haar buik en borsten met inkt geïnjecteerd worden, zal ik dan niet kunnen zien, vanwege haar zwarte T-shirt met een kek zilverglanzende doodskop erop. Want dat wist ze al toen ze nog een kleuter was: later, als ik groot ben, wil ik net zo'n leuk T-shirt als mama.

Dan stemt ze waarschijnlijk CDU, vanwege die betrouwbare koppen, of Linke omdat de lijsttrekker niet alleen Dr. voor zijn naam heeft staan, maar er ook zo intelligent en beschaafd uitziet.

25 mei 2019

Trendtino

Maandagochtend liepen we naar een ontbijtgelegenheid in Erfurt toen de telefoon ging. Een dame maakte zich zorgen over onze komst de vrijdag daarna. Wisten we wel dat er een groot festival in Eisenberg was het komende weekend? Misschien had de dame aan de andere kant intussen een betere bestemming gevonden voor de kamer, dacht ik even, en probeerde ze me met haar telefoontje op andere gedachten te brengen. Wat wilde ze precies?
De dagen daarna dacht ik af en toe aan het gesprekje terug. Het verblijf heette Hotel Trendtino en dat klonk wat goedkoop. Misschien was het allemaal vergane glorie, vertegenwoordigd door een zorgzame moeder die desnoods mensen wegstuurde en zichzelf het brood uit de mond stootte, om eventuele klanten voor een deceptie te behoeden. Ik dacht aan Coevorden, waar we na een slapeloze nacht vanwege een feest zonder betalen zijn weggegaan. Wat haalden we ons op de hals?
Donderdag belde ze weer. Er was iets aan de hand in het stadje en dat zou voor problemen kunnen zorgen. Geluidsoverlast misschien, al was het meeste lawaai bij de poort. Daar had je het al: een tweede Coevorden. Ook zouden we het hotel misschien niet kunnen bereiken. 'We komen met de fiets,' zei ik. Dan was dat gelukkig geen probleem.
Het is nu zaterdag en we zijn zeer tevreden met onze overnachtingen in Thüringen. Maar Trendtino in Eisenberg staat (nog?) op de eerste plaats. De dame aan de telefoon hebben we leren kennen als de overactieve Beate Schorsch die honderd dingen tegelijk doet. Aan het hotel is een Italiaans restaurant gekoppeld. Haar terras zit voortdurend vol, ze runt een winkeltje met Italiaanse spullen, zoals olijfolie, keukengerei van olijfhout. En dan is er nog het hotel.
Onze kamer was de olijvenkamer. Wat terug te vinden was in de levensgrote muurfoto van een olijfboom boven het bed, kleedjes, maar ook gordijnen met olijven. Er stonden kleine olijfplantjes. Alles was olijf in deze overigens strak ingerichte kamer.
Gelukkig stond de deur van een andere kamer open, die de blokhut heette. En inderdaad: de wanden waren betimmerd met halfronde stammetjes en het bed straalde me in 19de-eeuws koper tegemoet. En zo was er meer. Toen ik 's avonds om half elf vanuit mijn kamer naar beneden keek, naar het overvolle terras, zag ik haar tussen de dicht op elkaar staande tafels en stoelen door laveren, en steeds klonk haar vrolijk klaterende stem. Toen ik daarna de ramen sloot, was het stil en dat was het ook toen ik ze een paar uur later weer open deed.
Vanmorgen keek ik langs de boven de straat hangende gekleurde paraplu's door het raam naar beneden. Ze was al druk in de weer en sprak iedereen aan die langs liep. En als ze even naar binnen liep, sprong er een andere goedlachse vrouw tevoorschijn om tafels en stoelen keurig in het gelid te krijgen en passanten vrolijk gedag te zeggen. Er waren er drie.
De vierde in de ontbijtkamer zag er al even goedlachs uit, maar die hield je niet aan de praat. Dat is niet netjes, praten met volle mond.

24 mei 2019

Mohrenfest

Een reisverslag moet dit niet worden. Dat neemt niet weg dat we vanmorgen niet vanuit Jena vertrokken met een kapotte spaak, want we zijn meteen naar een fietsenmaker gegaan die weliswaar zuchtte en één uur zei, en daarmee bedoelde hij dus 13.00 uur. Op die manier vertrokken we én zonder kapotte spaak én niet voor de middag, maar ook niet om 13.00 uur, want toen wij een uur eerder uur langs gingen, je weet maar nooit, was de fiets al klaar. Ik hoefde maar tien euro in das Schweinchen doen, een aardewerken spaarpot naast de kassa, en daarmee was de kous af. Dank zij de spaak konden we vanmorgen ook nog enig recht doen aan het befaamde Jenaglas, al maakte onze reis per fiets het makkelijker om niet in de verleiding te komen daarvan iets mee te nemen.
Al met al kwamen we een paar uur later in Eisenberg, maar niet te laat voor het Mohrenfest, want dat begon pas om zes uur vanavond. Mohrenfest. In het stadswapen staat een moor en die moor staat ook in het fontein van de stad, een stenen exemplaar.
Het kan niet anders of de naamgeving van het feest ligt onder vuur. Wij met onze Zwarte Pietendiscussie weten daar alles van.
Natuurlijk wordt de naam goedgepraat. Ooit nam de hertog van Eisenberg als trofee een moor mee terug van een kruistocht. Deze slaaf trok veel aandacht en had het goed bij de hertog en de hertogin. Totdat de hertogin een kostbaar collier miste. Het was wel duidelijk dat de moor het kostbare sieraad had gestolen. En daarom werd hij ter dood veroordeeld. De executie, een onthoofding als ik me niet vergis, zou plaatsvinden op de markt. Dat is op de plek waar nu bier geschonken wordt, en Thüringer Bratwurst, maar ook crêpes aan de man worden gebracht en waar een brassband probeert ieder gesprek onmogelijk te maken.
Terug naar het verhaal: vlak voor de moor zijn hoofd dreigt te verliezen, vindt de hertogin haar collier. In haar Bijbel nog wel. Ze rent naar de markt om te voorkomen dat de veroordeelde ten onrechte van zijn hoofd gescheiden wordt. Ze is maar net op tijd. Op slag verandert hij in een held. Waarom weet ik eigenlijk niet, maar hij bevindt zich al wel eeuwen en eeuwen in het wapen van de stad.
Er zijn mensen die er niet van willen weten dat het Mohrenfest een andere naam zou krijgen. Het feest dankt zijn naam immers aan een goede moor. Maar ja, denk ik dan, wel eentje die alleen maar een held is omdat hij iets niet verkeerd heeft gedaan en omdat men van een moor c.q. slaaf blijkbaar iets anders had verwacht. Het feest mag blijven, maar ik hoop stilletjes dat het een andere naam krijgt.
Het is half elf in de avond. Wij bevinden ons hoe dan ook in het epicentrum van het gedruis, maar onze kamer bevindt zich in het windstille oog van een orkaan. Ik hoor nauwelijks iets.
Ja, straks misschien, als de man van de softijskraam of de twee pianisten zich ladderzat naar hun kamer slepen. Ook zij slapen in dit hotel. Maar de kans is groot dat ik snel slaap en mij krijg je niet gauw wakker.

23 mei 2019

In Weimar konden we het niet eens worden. Dat lag meer aan … dan aan …, ik zeg het maar eerlijk. Moet je, was de vraag, wel altijd cadeautjes meenemen voor kleinkinderen? En zo ja, moet het dan juist wel of niet een souvenirtje zijn? Maar ja, een willekeurig poppetje van Lego, of een treintje uit de Thomasserie, wat moet je daar nou weer mee? En dan, waarom zou je zoiets kopen als je het vervolgens een paar honderd kilometer moet meenemen op de fiets en trein in en weer uit moet sjouwen? Ga dan even de stad in als je weer thuis bent.
Enfin, een stad later, in Jena, bleek … toch meer gelijk te hebben dan … en we werden beloond met een winkel waarin we alle twee ons hart konden op halen. Zelf zou ik geopteerd hebben voor die fraaie … als ik nog een jongetje was geweest, al wil ik hem nu eigenlijk nog wel, maar ja, veel te duur en te groot. … zag voor zichzelf iets kleins en dat kocht ... wel.
Voor de kleinkinderen slaagden we wonderwel. Voor … vonden we een …, voor … een …, voor … en … ...'s die uitwisselbaar zijn, dat bekijken we nog wel als we terug zijn. Bij nader inzien vond … het toch leuker om voor … een … te kopen, dus werd de … teruggezet. We zetten alles in een hoekje bij de kassa en moesten regelmatig teruglopen om de stand van zaken weer even paraat te hebben. Kwam… ineens op de gedachte dat we toch ook echt iets moesten kopen voor … Hoewel de verkoopster zei dat we met eentje konden volstaan, kochten wij liever twee … Maar kochten we nou die of die? Het werden die. Maar nu waren we nog niet klaar. Er moest nog één keer geruild worden, want … was net iets leuker dan …, in ieder geval voor … En dan hadden we nog niets voor …, terwijl die eigenlijk de makkelijkste was om iets voor uit te kiezen. Het werd een …, of een …, dat weet ik nu even niet meer.
Voldaan verlieten wij het winkeltje, met een rugzak vol puntjes, voor …, …, …, …, … en dus ook twee … voor … en natuurlijk het … dat … voor zichzelf kocht.

22 mei 2019

Sweet Sixteen

Boven elk stukje zet ik voor mezelf eerst de datum. Ik schrijf weliswaar 20190522, maar ik denk 22 mei en dan het jaar. Dit is een gereserveerde datum. Er zijn data waar verschillende mensen aanspraak op kunnen maken, maar dat geldt niet voor de 22ste mei. Die is van mijn zus. Ook nu ze al lang niet meer leeft.
Toen ik nog zes was, werd Ineke zestien. Met mijn vriendje Dick liep ik naar school. Natuurlijk vertelde ik hem dat mijn zus jarig was en dat ze zestien geworden was. Zestien! Het kan ook niet anders of hij heeft me er mee gefeliciteerd, maar blijkbaar was hij er toch niet genoeg van onder de indruk. Via de nieuwe Frans Halsstraat en de al even nieuwe Rembrandtstraat liepen we de Burgemeester Kampschoërstraat weer in, dus bij het gedeelte tussen de Gereformeerde Kerk en het politiebureau, waar de straat even een parallelstukje heeft, met een langwerpig plantsoen ertussen. We liepen weliswaar alle twee langs het parallelstuk, maar Dick op de ene en ik op de andere stoep.
De zon scheen niet. Er hing geen vlag bij het monument aan de kop van het plantsoen, er was kortom niets in deze wereld waaraan je kon zien dat mijn zus zestien jaar geworden was. Dat was een belangrijke leeftijd. Dan werd je groot. Dan kon je bij het meisjeskoor van Lex Karsemeijer dat op maandag altijd op de radio kwam, bij Sweet Sixteen. Dan kwamen er grote jongens die al bijna mannen waren op de proppen, met brommers en sigaretten en stoere haren. En die zouden nu dus allemaal voor mijn zus komen.
Natuurlijk begreep Dick zoiets niet. Hij had ook een oudere zus, maar die was maar twee jaar ouder dan wij. Ik nam Dick niets kwalijk.
In de klas ging ik het eens langs wie van mijn klasgenoten ook al een net zo grote zus hadden als ik. Daar schrok ik wel een beetje van. Niets in de wereld onderweg naar school of hier in de klas verried iets van de glansrijke gebeurtenis die vandaag plaatsgreep in huize Borgdorff. Een gebeurtenis die allereerst mijn zus betrof, dat wel, maar een deel van de glans straalde ook af op mij, en als dat niet te zien was, dan glansde het nog wel in me, in mijn hartje bijvoorbeeld.
En juist die glans nam wat af toen ik om me heen keek: Annemarie had niet alleen twee zussen die nog ouder waren maar ook een broer, Willie idem dito. En hoe zat het precies bij Leo en bij Leen 2? De oudste zus van Ina was trouwens net zo oud als mijn zus.
Ik had de juf nog wel willen vertellen van mijn jarige zus, maar zag er nu toch maar vanaf. Ik wilde het koste wat het koste bijzonder blijven vinden, een zus die zestien geworden was, en om dat zo te houden kon ik er maar beter niet met anderen over beginnen en zelf moest ik er ook in gedachten maar geen anderen bij betrekken. Dat is vandaag dus op de kop af zestig jaar geleden. Ik heb het er verder maar niet over dat Ineke 76 zou zijn geworden. Maar weten doe ik het wel! In mijn hartje glanst het een beetje, niet zozeer een aha- maar meer een achja-glansje.

21 mei 2019

De treden van de trap gaan op en neer, op en neer

De reis van Goethe naar Italië en de koop van het huis dat hij tot dan toe gehuurd had, zijn bepalend geweest voor een ingrijpende verbouwing. Zelf was ik vooral nieuwsgierig naar de trappen die hij, op grond van zijn ervaringen Italië, in het huis Am Frauentor had laten maken. Dat zouden trappen zijn waarvan je niet moe werd ze op en af te gaan. Maar zo is het niet.
Zonder te verhuizen, zonder ook maar iets aan mijn trappen gedaan te hebben. Het kan niet anders of heel lang zijn trappen geen bijzonder punt van aandacht voor me geweest. Jarenlang bewoonden we een bovenwoning aan de Catharijnesingel en daar moest je altijd een tamelijk steile trap op of af. 'k Heb er nooit over nagedacht.
Maar ooit, na een onaangenaam bezoek dat plaatsvond in een kamer op de eerste verdieping van een huis in Maarssenbroek, merkte ik dat ik de afdaling vervelend vond. De draai was verkeerd. Dat dacht ik toen nog. Zelf had ik altijd het geluk gehad te mogen wonen in huizen met trappen die een goede draai had, namelijk bij het afdalen tegen de klok in. Intussen woon ik, zonder te verhuizen en zonder iets veranderd te hebben, de laatste jaren in een huis met verkeerde trappen. Dat wil zeggen bij het afdalen. En dan vooral als je geen leuning kunt vasthouden. Dat heeft, zoveel is me wel duidelijk geworden met de diepte van de treden te maken. Als je een trap opgaat, is het geen probleem als je treden neemt met amper meer dan de punt van je voet, omdat traptreden nu eenmaal smal kunnen uitvallen. Maar zo makkelijk kom je er bij de afdaling niet vanaf: je kunt niet alleen maar op je hielen lopen als je naar beneden gaat. Daarom zet ik mijn voeten schuin op de treden. En dat loopt steeds vervelender. Mijn enkels, knieën en heupen protesteren.
In Leidsche Rijn ken ik een trap van een niet eens in het oog springend rijtjeshuis waarvan de traptreden net iets dieper zijn. Wat een verademing. Het is bijna een reden om te verhuizen.
En kijk, dat had Goethe allemaal al in de gaten in het laatste decennium van de achttiende eeuw. Dat had Italië hem geleerd. Hij liet daarom in zijn woning trappen aanbrengen met diepe treden, waarop je, op of neer, je volle voet kwijt kon, zonder die te verdraaien. En dat realiseerde hij zich allemaal al op een leeftijd waarop ik nog nooit over zoiets als een ideale trap had nagedacht. En zo was Goethe, maar wel dank zij de oude Romeinen, niet alleen zijn leeftijd maar ook zijn tijd ver vooruit.
Hij zorgde er verder voor dat de treden lager waren dan wij doorgaans gewend zijn. Ook dat is trouwens gebeurd in het huis in Leidsche Rijn waarvan ik het adres maar liever niet prijs geef.
Goethe heeft tot zijn dood op 82-jarige leeftijd in dat huis gewoond, in Weimar, hè. En altijd heeft hij die trappen kunnen blijven nemen. Inderdaad: een Goethiaans trappenhuis vraagt wel wat meer ruimte, maar je krijgt er veel gerief voor terug. In Leidsche Rijn zijn de treden ook wat minder hoog dan gemiddeld, maar zo ruim als in het Goethehuis is het er toch niet. Ik ben trouwens wel benieuwd of over tweehonderd jaar de treden net zo hard zullen kraken als in Weimar.

20 mei 2019

Goethe und Schiller

Vrijwel alle folders bij de toeristeninformatie laten op een foto een deel zien van het beeld van Goethe en Schiller en overal in de stad zie je op de verkiezingsposters de voltallige afdeling Weimar van de FPD allemaal even vrolijk voor het beeld van de twee grote dichters, wat de suggestie met zich meebrengt dat ook zij deze week op de FPD gestemd zouden hebben, als ze nog in leven waren. Al met al is het beeld alomtegenwoordig.
We zien dat hier twee goede vrienden staan, die in brons beiden de status van halfgod hebben bereikt. Met hun rechterhand houden ze samen een lauwerkrans voor zich. Goethe staat rechts van Schiller en hij heeft zijn linkerhand op de schouder van zijn veel jongere vriend gelegd. Daar is over nagedacht. Ze hadden natuurlijk ook hand in hand uitgebeeld kunnen worden, of met de armen om elkaars schouders geslagen. Maar dan waren het niet meer van die ongenaakbare halfgoden geweest.
De twee zijn even groot, maar in werkelijkheid was Goethe een halve kop kleiner dan Schiller. Was aan dat lengteverschil recht gedaan, dan zou Goethe de indruk gewekt hebben dat hij zich aan Schillers schouder moest ophijsen, alsof hij niet alleen letterlijk maar ook letterkundig de iets kleinere was van de twee. Ik vermoed dat het eerder omgekeerd was. En dan is er nog het leeftijdsverschil. Dat zou uiteindelijk nog veel groter worden, want toen Schiller in 1805 op 45-jarige leeftijd overleed, was Herr von Goethe al 55. Hij zou uiteindelijk 82 worden. Schiller heeft de laatste jaren van zijn korte leven gekwakkeld met zijn gezondheid. Maar in 1857 koos de Dresdener beeldhouwer Ernst Rietschel ervoor ze als gezonde helden op een sokkel te zetten, helden, vervaardigd uit brons dat afkomstig is van gesmolten kanonnen. Waaruit maar weer blijkt dat Constantijn Huygens gelijk had toen hij in de 17de eeuw schreef:
'Het puntje van een scherpe pen
Is 't felste wapen dat ik ken.'

Tien jaar geleden zag ik in een museum in Dresden een klein model van dit beeld in gips, een voorstudie van het grote beeld in Weimar. Wat me aan dat beeld het meest opviel, was dat de linkerhand van Goethe weliswaar op de rechterschouder van Schiller rustte, maar dat de arm weg was, afgebroken. Rücktsichtslos afgeschud door den Friedrich. Alsof hij zichzelf citerend zeggen wilde: 'Den dank […] begehr ich nicht.'

(Misschien dat ik daar nog een In Poësis over schrijf.)

19 mei 2019

Ernst von Gleichen

Onder aan de heuvel van Burg Gleichen heb je pension Freudenthal. Daar hadden we gisteren wat willen drinken, maar de tent was gesloten. Gelukkig was er een bankje in de buurt en we hadden nog water en een krentenbol: bij ons is het namelijk altijd feest. Bij dat bankje liet zich een gedicht lezen van Menandes. Die vertelt rond 1700 van een graaf die twee echtgenotes had. Deze Ernst zou tijdens de kruistochten gevangen genomen zijn en als slaaf te werk zijn gesteld bij een sultan. Hij was een voorbeeldige Thüringer en de sultan had een mooie dochter die verliefd op hem werd. Dat werd wederzijds en zij wilde hem wel helpen om te vluchten, maar dan zou ze met hem mee gaan en dan zou hij haar man moeten worden. Zo is het gegaan. Onderweg ging het stel nog wel even bij de paus langs die zijn zegen over het huwelijk uitsprak. Het dubbele huwelijk, want Ernest had negen jaar eerder zijn eerste echtgenote verlaten voor een vergeefse poging om het Heilige Land te veroveren.
Het was groot feest in Gasthof Freudenthal, dat toen dus wel open was. De twee echtgenotes accepteerden elkaar en er werd een extra groot bed gemaakt voor de drie echtelieden.
Vandaag zagen we de grafsteen van de in 1277 overleden graaf en zijn twee vrouwen. In de dom van Erfurt. De steen staat tegen de wand, niet ver van een beeld waar ik graag ook iets over zou vertellen, Wolfram, maar dat doe ik nu maar niet.
Toen die steen in de negentiende eeuw van het graf werd gelicht vond men overigens de skeletten van niet twee maar vijf vrouwen.
Het verhaal van de twee echtgenotes is eeuwen lang zorgvuldig in leven gehouden. Door mannen van adel die zich maar al te graag op Ernest en de pauselijke instemming beriepen als dat hun zo uitkwam, maar ook door nazaten die wel gecharmeerd waren van het exotische bloed dat ooit in nog veel adellijker aderen had gestroomd. Dat is het verhaal.
De waarheid? De twee vrouwen van Ernest waren beiden Deens. Nadat hij weduwnaar geworden was, trouwde hij opnieuw.
Maar dan blijven we nog wel zitten met die drie andere vrouwen in het graf. Omdat we toch ter plekke waren en omdat ik bij ieder kerkbezoek een koevoet en een schep bij me heb, ben ik meteen aan de slag gegaan om de boel zelf eens grondig te onderzoeken. Mente was het daar overigens niet mee eens. Omstanders hielden me tegen en ik heb de boel niet op de spits willen drijven. Ik vermoed overigens dat de drie andere skeletten van zijn kinderen waren of andere familieleden.

18 mei 2019

Burg

Even buiten Gotha al zien wij in de verte een kasteel op een berg, Mühlburg, en even later voegt zich daar, op een andere heuvel een tweede bij. Dat is Burg Gleichen. Ze staan daar in die hoogte, boven het bloeiende koolzaad dat als een brede branding bijna tot de wielen van onze fietsen reikt ontzettend pittoresk te wezen. Pas na twintig kilometer rijden we onder ze langs, maar dan komen we terecht in een driehoek van burchten, want nu is daar ook Veste Wachsenburg. Met zo'n naam kom je natuurlijk niet meer om de hier toch al alomtegenwoordige Luther heen. En Luther op zijn beurt kon niet om al die burchten heen te midden waarvan het opgroeide. Het is geen wonder dat zijn persoonlijke variant op psalm 46 'Eine feste Burg ist unser Gott' is.
Ik hoopte stilletjes dat hij dat lied op de Wartburg geschreven zou hebben, maar zo lijkt het niet te zijn. En in Erfurt, de stad waar ik dit stukje schrijf en waar Luther studeerde en tot monnik werd gewijd, al helemaal niet. Jammer.
Dat neemt allemaal niet weg dat al die hoog in de lucht optorende burchten tot zijn verbeelding gesproken moeten hebben. Dat kan niet anders. Zou hij ook het verhaal hebben gekend van de heer van Burg Gleichen die in zijn tijd met twee vrouwen in bed dook? En later in een graf in de Dom van Erfurt. Dat is de kerk waarin Luther tot priester werd gewijd.
We gaan er morgen eens naar kijken, want we zijn intussen in Erfurt gearriveerd. Ongetwijfeld heeft Luther er door de Johannisstrasse gelopen, de straat waar wij overnachten. En hij heeft er veel vaker over de Krämerbrücke gelopen dan wij. Ook dat is wel zeker. Maar nooit heeft hij door Erfurt gefietst. Wij wel.

17 mei 2019

Verzet

Ik heb met mijn fiets twee problemen, of het is één probleem dat twee kanten kent. Het zit zo. Als ik met een beladen fiets een klim moet maken, dan wil ik wel eens te laat schakelen om de ketting van het middelste naar het kleinste voorblad te krijgen. Als ik even niet oplet en unverfroren doortrap, schiet de ketting vast tussen het frame en dat voorblad. Vele mannen, maar vooral Henk wil ik hier met ere noemen, zijn in het verleden heel lang bezig geweest om mijn fiets en mij weer uit hun lijden te verlossen. Ook vorig jaar ben ik na een buitenlandse trektocht natuurlijk naar de fietsenmaker gegaan en opnieuw had het er alle schijn van dat de zaak weer in orde was. Ik kon gewoon schakelen en er liep geen ketting vast.
Kom ik bij de andere kant van het probleem. Ik had na dat laatste bezoek aan de fietsenmaker wel de indruk dat de ketting wat weigerachtig was als ik hem op het kleinste voorblad wilde zetten. Maar hij gehoorzaamde uiteindelijk toch. Kijk, in Nederland speelt dit allemaal niet: daar gebruik ik mijn fiets niet als verhuiswagen en ook doet zich nooit een situatie voor waarbij ik hunker naar het kleinste verzet van het kleine voorblad (dat is een tandwiel waarmee de ketting in beweging wordt gezet, niet het omslag van een tijdschrift). Het is er aangenaam plat.

Vandaag fietsten we een etappe in Thüringen, met halve bepakking. Hier zou het af en toe wel fijn zijn als ik naar het kleine voorblad kon schakelen, maar inderdaad, de ketting is met geen moed ook dat mensen die dit stukje lezen zich daar intussen grote zorgen om zijn gaan maken.
Dan kan ik je nu vertellen dat dat niet langer nodig is. Het ging allemaal goed. Weliswaar heb ik het kleinste voormogelijkheid van het middenblad af te krijgen; van midden naar groot en omgekeerd gaat prima, maar van het kleinste blad wil de ketting niet weten. Dat is in zoverre gunstig dat die in elk geval niet klemvast komt te zitten, maar de vraag was of ik zonder klein verzet de heuvels wel op kon. Ik verblad een keertje gemist, maar het lukte. Dat had, laten we eerlijk zijn, natuurlijk niet alleen te maken met de onvermoede krachten van mijn gespierde benen, maar ook met het vriendelijke land van Thüringen.
Dat was een hele opluchting en dan waren er ook nog die bloeiende koolzaadvelden, om maar iets te noemen, want er was nog veel meer.
Maar ja, de meevaller van vandaag biedt geen garantie voor de komende dagen. Dat niet.

16 mei 2019

Eisenach

Wanneer je voorbij de voordeur naar rechts gaat en honderd meter daarna weer kom je vanzelf op het pad dat door het bos en langs een berg naar de Wartburg voert. Het valt ons op hoe zwaar we zijn. We praten even met een dame die even vriendelijk als gezet is en die na ons gesprekje tamelijk rap met pasjes kleiner dan een pas haar weg vervolgt. Zij daalt af, wij hebben voorlopig nog een klim voor de boeg.
te stijgen.
De Wartburg. Het woord spreekt tot onze verbeelding. De eerste twee auto's van Mentes vader waren Wartburgs. Die kwamen dus hier vandaan. Het tehuis waar zijn moeder de laatste veertien jaar van haar leven doorbracht: De Wartburg, net als het huis waar vrienden van ons opgroeiden. Nee, dat is geen toeval. In de Wartburg, de naamgever van dat alles dus, de grote burcht waar Luther zijn nieuwe testament in het Duits vertaalde, en die Wagner aan zijn Tannhaüser hielp (om me hiertoe te beperken), kopen we een 3D-achtige kaart, waarop wisselend het eerste en het tweede type van de Wartburgauto is te zien, de eerste en de tweede van mijn schoonvader dus. Deze Wartburg is overigens ook de plek waar op de kop af 80 jaar en tien dagen geleden (we zijn eigenlijk net te laat) een elftal evangelische kerken een verklaring opstelden die de route aangaf die de christelijke kerk te volgen had om nu eindelijk eens definitief van haar joodse smetten bevrijd te worden. Op internet kom ik en passant getallen tegen van enkele honderden joden die hier ooit woonden, en een foto van de in de Kristallnacht verwoeste synagoge. Van de joden vind je nu hier en daar alleen nog maar een stolperstein.
Er is ook een gedenkteken van Duitse jongeren die nazisympathieën hadden en die na de oorlog gevangen zijn gezet. Een aantal werd in 1946 gefusilleerd, anderen kwamen om in een Russisch kamp, jaren later.
Het huis waar Bach geboren werd, Lutherstrasse 35, is niet het huis waar hij het levenslicht zag, wel de plek. Hij werd gedoopt in de kerk waar Luther af en toe gepreekt had. Bach woonde tot zijn tiende in Eisenau. Toen verhuisde hij, wees geworden, naar een oom elders. Hij heeft nog wel op dezelfde school gezeten als Luther.
Van Luther vind je hier veel meer: het Lutherhuis waar hij als scholier of student een paar jaar woonde en dus die 'meest Duitse van alle Duitse burchten'. Hij werd in de omgeving van Eisenau geboren en het stadje zelf is royaal met het verspreiden van uitspraken van de kerkhervormer waaruit moet blijken dat hij vooral een Eisenauer is. En kind van God, dat natuurlijk ook.

Het is tijd om even ergens te gaan eten. Bij de voordeur naar links en dan naar rechts, de lange straat in naar het centrum. Er zijn plaatselijke verkiezingen binnenkort. Aan elke lantaarnpaal hangt een affiche waaruit blijkt dat de nazi's weg moeten, dat groen belangrijker is dan beton, dat vacatures in Eisenau moeten verdwijnen als sneeuw voor de zon, en dat Eisenau geen vluchtelingen wil maar toeristen. We passeren twee partijkantoortjes.
Zodra je hier naar buiten stapt, wordt het leven een beetje zwaarder, of je nu naar rechts gaat om te klimmen of naar links om te dalen.
De asperges van gisteren waren voortreffelijk, benieuwd wat de pot ons straks schaft.

15 mei 2019

Kaarsje

Ik was niet van de kaarsjes, die walmende stokjes die je ergens achterlaat bij een beeld in een kerk. Ik vond het meer achterlaten dan gedenken. Lachgascapsules zoals je die tegenwoordig te onpas en te onpas ziet rondslingeren, als afgedankte residuen van wat misschien een mooi, maar wel erg kunstmatig moment is geweest, daar doen ze me een beetje aan denken, die kaarsjes. Je betreedt een gewijde ruimte, creëert er een momentje van mooi gedenken en hup, daar gaan we weer. Maar toen een paar jaar geleden een goede kennis zijn dochter verloor, kon ik het niet laten om een kaarsje voor haar aan te steken en dat op het lage kastje in de kamer neer te zetten. Er was geen ander middel om dichterbij het verdriet van anderen te komen, of dichter bij mijn vragen en mijn schrik. 's Avonds blies ik het uit en de volgende ochtend ging het weer aan. Zo is het gegaan.
Anders dan in de kerk vraagt een kaarsje thuis voortdurend om je aandacht. Het brandt als je de kamer in komt, weer uit gaat. Je oog valt er op. Iemand vraagt ernaar. En zo begon ik het kaarsje te ervaren als een ondersteuning van een voortdurend of telkens herbegonnen gebed. Voor de verongelukte dochter, voor haar vader, haar moeder en haar broer.
Sindsdien brandt er regelmatig een kaarsje voor iemand, soms branden er twee. Omdat iemand ziek is bijvoorbeeld, verdriet heeft, mentaal gedesoriëinteerd is, sterft.

Gisteren haalde ik fietstassen op bij Annelies en we namen onze zieke oud-collega's door. Dat moest wel. 'Ik zal voor ze bidden,' zei Annelies. Ze zegt het vaker. Ze doet het ook. 'Soms vergeet ik er wel eens een, als ik bid. Dan kom ik daar natuurlijk wel meteen op terug.' Ik zie het haar doen: ze loopt het paadje door de voortuin van Gods huis al af en ineens denkt ze aan Willem. Willem was ze helemaal vergeten! Ze loop terug en belt weer aan. Bij God.

Intussen zijn Mente en ik op reis. Er is geen woonkamer met een laag kastje. Blijft er niets anders over dan toch maar af en toe een kerk te in te lopen. Er zijn mensen om intens te gedenken.

14 mei 2019

Spoorwegovergang

Mijn eerste treinreis bracht me, samen met mijn grote zus, naar Den Dolder. Mijn jongste zus, wel bijna een mensenleeftijd van zeven jaar ouder dan ik, volgde er een verpleegstersopleiding, maar nu lag ze in een hospitaaltje van de Willem Arntzhoeve. Wij zochten haar daar op.
Ik ben al veel te vaak op dit stationnetje geweest om telkens aan die eerste reis te denken als ik er kom, maar vandaag dus wel. Ik hoef niet uit te stappen, maar we staan wel even stil.
Het lijkt me niet moeilijk om dit station te gebruiken voor een film die zich afspeelt in de jaren dertig. Het is een vriendelijk station en er is nog een ‘ouderwetse’ spoorwegovergang.
Toen mijn schoonouders hier nog woonden, maakten zij zich druk over het voornemen om deze overgang te sluiten en het verkeer om te leiden. ‘Dan moet ik iedere keer kilometers omrijden. En wat dacht je van de middenstand? Albert Heijn ziet het al gebeuren. Die kan zijn winkel hier wel sluiten. En daar komt wel de hele regio op af!’ Ik vermoed dat er nog wel een tunneltje gekomen zou zijn voor voetgangers en fietsers. Het zou me niet verbazen als de heer Heijn samen met andere belanghebbenden indertijd zwaarwegende argumenten tegen het plan hebben ingebracht. Hoe dan ook: mijn schoonouders zijn al jaren dood en de spoorwegovergang is er nog steeds.
De trein trekt weer op. Een betonnen elektriciteithuisje of een ander doel dienend gebouwtje is gecamoufleerd met reusachtige foto’s van omgevallen of op omvallen staande bomen.
Wat ik zeg: je hoeft niet veel te doen om hier een film op te nemen die zich afspeelt in de jaren dertig.

12 mei 2019

Raadsel

Hoewel de katten van hiernaast onze tuin graag gebruiken als kattenbak, komt er op de gewraakte plek het nodige groen op. Dus wie weet valt het mee. Zou je denken. Maar die beesten worden wel groter en ze raken wat minder snel onder de indruk als ik ksjt roepend de tuin in kom. Wel hebben ze goed in de gaten welke denkbeeldige lijn onze tuin scheidt van de buren, want daar gaan ze zitten als ze besloten hebben onze tuin te verlaten , pal achter die lijn. Die geeft namelijk aan waar ik niet mag komen, daarom zijn ze daar veilig. Feitelijk leven wij gevangen achter die lijn, niet zij.
Een paar dagen geleden zag ik plotseling hoe zich door het hemeltje van onze schommelbank een forse bundel zonlicht stortte. Blijkt er een gat van dertig bij veertig in het afdakje te zitten. Ik heb de bovenkap er maar afgehaald.
Was het een van de buurkatten die dat heeft gedaan? Was het een meeuw? De kleine Dombo? Supergrover misschien? We weten het niet.
Wel zag ik vanmiddag hoe de twee katten van het dak van onze uitbouw via de afvalbak naar de grond sprongen.
Een paar dagen geleden kozen ze misschien wel een andere weg voor hun afdaling. Maar ja, we weten het niet. Het is een raadsel, een groot raadsel. Wel overweeg ik de kliko open te klappen. Dan zijn ze veilig, want daar kom ik niet in.

11 mei 2019

Systeemplafond

Mij mankeert niets, gelukkig. Dat er dit jaar ingegrepen moet worden, is alleen maar om ervoor te zorgen dat dat zo blijft. Die koorts en die ontsteking staan daar los van, die zijn alleen maar het gevolg van het onderzoek dat dat heeft uitgewezen, bijvangst. Vandaar dat ik even in het ziekenhuis kom te liggen, aan het infuus, en voor onderzoeken. En gelukkig, de antibiotica lijken hun werk te doen, de koorts daalt. Gaat de lever zeuren. Die heeft wat moeite met al het gedoe, gewoon omdat die altijd al de zwakste broeder onder mijn organen is geweest. In een rolstoel word ik door het ziekenhuis gereden voor een echo. Maakt die lever nu alleen maar overuren of is er meer aan de hand? De man die de stoel duwt, herken ik. Hij heeft elf jaar geleden mijn bed of rolstoel regelmatig van hier naar daar gereden.

Het onderzoekkamertje heeft geen ramen. Ik heb te doen met de bleke dame van de echo. Altijd in dit van zon en zonlicht verstoken hok. Ik moet haar ter wille zijn. ‘Nog even overleggen met de radioloog,’ zegt ze als ze klaar is. Ze legt een handdoek over mijn buik en vertrekt. Ik staar naar het systeemplafond. De eerste minuten ben ik alleen maar een willoze kom beslag met een lap erover, maar dan zweeft de geest weg over de wateren van de tijd en kom ik simultaan onder het plafond van 1994, 2008 en nu te liggen, voor een echo van het een, een endoscopie voor het ander en een biopsie van de lever of was het de prostaat? De geest zweeft, het plafond wordt donkerder.

Gelukkig begint mijn blaas te piepen: ‘Hoe lang nog?’ Kort geleden vroeg hij nog maar drie keer per dag om aandacht, en altijd op nonchalante wijze. Het stak niet op een half uur. Er kon nog wel wat bij. Ik ga zitten en duw de handdoek weg. Ik ben en blijf natuurlijk wel verantwoordelijk voor mijn blaas, ook als in het kamertje hiernaast het bleke meisje en de radioloog via een scherm zich buigen over alle rampspoed die de opnamen ongetwijfeld laten zien.

Na een half uur komt ze weer binnen. ‘Het spijt me, ik wacht nog steeds op de radioloog. Er zijn vier van deze kamers in gebruik en er is maar één radioloog.’
‘Ik wil wel wachten maar dan onder één voorwaarde.’ Ik zeg het hard en zie dat ze een beetje schrikt. ‘Dat u me nu onmiddellijk zegt waar de wc is.’ Ze lacht en wijst me de weg.

Een uur later ben ik onderweg van het ziekenhuis naar huis. De echo zag er goed uit. Mij mankeert niets. Ik voel me een rijtje dominostenen.

10 mei 2019

Maraboe

Gisteren was hij nog niet veel waard, al trok dat al vrij snel bij. Hij is een tanig mannetje. Zojuist, het is nog vroeg in de ochtend, liep hij langs mijn bed voor een toiletbezoek. Hij zag eruit als een maraboe, een heel vitale weliswaar, en ook een fleurige met zijn rode T-shirt en zijn boxer, maar toch een maraboe. Zo zien mannen er nu eenmaal uit als ze van een zekere leeftijd zijn.
Maraboes hebben met hun treurige gestalte, alsof ze, ook als het helemaal niet regent, kletsnat geworden zijn, een diepe indruk op me gemaakt. Ze zaten ergens bij een lodge in het Serengetipark. Ik liep daar op een morgen het huis uit en die beesten stonden langs het pad. Binnen handbereik, al bleef ik ze tamelijk onaanraakbaar vinden, die doodgravers.
Mijn buurman verheugt zich erop dat hij weer naar huis kan vandaag, naar zijn hondje Daisy. ‘Die springt een meter omhoog als ik straks thuiskom.’ Hij laat me een foto zien.
Hij is geen doodgraver, en ook geen maraboe, mijn kamergenoot. Daarvoor is hij veel te rood en te tanig. Droefgeestig is hij ook al niet, toch een handelsmerk van maraboes. Toch moest ik aan die beesten denken toen hij langs mijn bed liep.
Omdat je hier als codewoord regelmatig je geboortedatum moet oplepelen, weet ik dat de man een jaar jonger is dan ik. Dus het kan niet anders of ik zal er in dit ziekenhuis ook wel uitzien al een maraboe. Een blauwe in mijn geval.

07 mei 2019

Spel

De speeltuin is ons huis. Het grote terrein wordt gedomineerd door een houten bouwsel van torens, kronkelwegen en touwbruggen. We zijn er al vaker geweest, maar nooit waren we er alleen, Liesje en ik. Ze wijst waar het toilet is en waar de douche. Er is een aparte ruimte met allemaal computers. En ze zegt steeds ‘pap’ tegen me. Dat hoort bij het spel. Soms vergist ze zich en is het ze ‘opa.’ Meestal corrigeert ze dat. Ik verbaas met erover hoe makkelijk ze zich dit enorme complex eigen weet te maken als een woning waarin ze kind aan huis is. De bel, de keuken. ‘Pas op, laat de kat niet ontsnappen!’ Thuis hebben ze niet eens een kat, wel vissen. In deze woning huist al jaren een kat.
Vorig jaar moest ik haar nogal eens optillen, nu maar één keer. Ik kan me dus volledig richten op mijn eigen gebrek aan behendigheid. Ik voel er weinig meer voor om door een kronkelige ijzeren tunnel omlaag te suizen, maar kan het toch ook niet laten om af en toe een poging te doen om me ergens aan mijn armen omhoog te trekken. Het kabelbaantje waarmee je op een schijf aan een touw naar omlaag schiet, gooit me met een smak tegen de houten standaard aan het andere eind van de kabel. Als ik er tien minuten later weer langs loop, onderweg naar de badkamer, zie ik mijn schrijblokje in het zand liggen.
Voor de woonkamer moet ik kazematten beklauteren met vierkantje van touw waarin alleen de punt van mijn schoen in past. Daarom wordt de ijzeren toren geannexeerd. Gelukkig zit er een gat in het hek, anders hadden we honderd meter om moeten lopen. Die woonkamer blijft intussen een flinke klim. Maar met een mooi uitzicht.
Als er na meer dan een uur twee jongetjes de speeltuin in komen, is het tijd om weg te gaan. Het spel is uit.
‘Kom, pap, we stappen maar weer eens op de fiets.’

06 mei 2019

Vijf, vijf, vijf

Otto zit in een doorgangshuis. Vorige keer, op de verpleegafdeling van een ziekenhuis, begroette hij me met ‘Rooster.’ Dat viel me toen nog mee, maar als ik vandaag de lift uit stap, ziet hij me meteen en zegt hij Len. Hij kijkt even omlaag naar zijn rollator en noemt mijn voor- en achternaam. Dat had ik niet verwacht.
Een verzorgster stuurt ons naar een huiskamer. Daar kunnen we goed terecht. Otto is ongedurig. Hij gaat zitten, trekt een deken over zijn hoofd. Zou hij zich voor me willen verstoppen? Maar dat is het niet. De deken doet zich voor en dan moet je er iets mee, blijkbaar. Even later hangt de deken nogal asymmetrisch om zijn nek en schouders. Ik neem me voor geen vragen meer te stellen en dat valt niet mee. Hij reageert met knikken en hoofdschudden. Zegt ja, ja. Dan volgt er een woord dat nieuwsgierig maakt. Er gebeurt van alles in dat hoofd van hem, maar uiteindelijk besluit hij met ‘nee… nee.’
‘Ik verlang naar…’ zegt hij bijvoorbeeld, maar hij kan me niet vertellen wat hij verlangt. Intussen heb ik dat al wel gevraagd: ‘Waar verlang je naar, Otto?’ Ook als ik me inhoud, blijft hij haken naar woorden die zich niet meer laten vangen. Hij wordt onrustig, hijst zich moeizaam op aan zijn rollator, loopt wat rondjes en ploft dan weer neer op de bank. Als ik een verzorgster vraag hoe lang hij hier nog blijft, vertelt ze iets over het noorden. ‘Groningen,’ zegt Otto duidelijk. ‘Ga je naar Groningen?’ Ik heb alweer wat gevraagd.
‘Hellinga, Hellinga, Hellinga.’ Hij is weer rondjes gaan lopen. ‘Noem je jezelf altijd Hellinga of zeg je ook wel eens Otto tegen jezelf?’ Weer een vraag, maar nu zegt hij: ‘Ik praat nooit met mezelf.’ Even later repeteert hij ‘Ja, nee, ja, nee, ja, nee.’ Hij kijkt er ongelukkig bij. Intussen is hij weer gaan zitten en heeft hij zich ook al weer opgetrokken aan de rollator. Dan zie ik plotseling dat zijn naam op de rollator staat en in het mandje ligt een a4’tje met daarop heel groot ‘ja’ en ‘nee.’ Dat is het. Ik leg een blad met pictogrammen op het ja/nee-vel. Zijn gezicht ontspant en hij gaat weer zitten.
‘Het is 5 mei vandaag, Otto,’ zeg ik. Hij staat weer achter zijn rollator. Ik wijs naar de kalender. ‘Ik houd niet van 5 mei,’ zegt hij en hij gaat zijn rondjes lopen waarbij hij steeds vijf zegt. ‘Vijf, vijf, vijf, vijf, vijf.’ Hij kijkt naar de kalender. Totdat zijn blik valt op een leeg glas. Hij drinkt het nog leger. Daarna is er een beker aan de beurt die ook al helemaal leeg is voor hij hem aan zijn mond zet.
Misschien moet ik hem een volgende keer iets voorlezen, een verhaaltje of zo. Maar dan niet dit verhaaltje.

05 mei 2019

Vuilcontainer

Het zegt iets over de kwaliteit en de veelheid van gebeurtenissen in mijn bestaan, maar ik kom toch nog even terug op de vuilcontainer waarin wij ons restvuil deponeren. Dat is de derde keer in een maand. Vorige week bekende ik hoe bang ik was om in plaats van het vuil mijn pasje in de muil van de container te deponeren. Die angst wordt gedeeld, weet ik nu.
Die angst is reëel, hoor ik zojuist. Dat wil zeggen: vorige week gooide iemand niet daadwerkelijk een pasje in de muil van het grotendeels onderaardse monster, maar een bos met een aantal zeer gevoelige sleutels. Toen ik bekende dat ik al bang was voor het verliezen van mijn pasje, werd dat lachend weggewuifd. Een pasje verliezen stelt niets voor: je vraagt gewoon een nieuw pasje aan.
Maar dan die sleutelbos met precaire sleutels!
Hoe dan ook, in dat geval moet je dus de gemeente bellen en die stuurt een kraanwagen naar de container in kwestie. Het is wel zaak dat je er dan zelf ook bent. Niet alleen om nog meer te beseffen hoe stom je bent geweest, hoe schuldig je bent, maar ook om de verloren schat weer mee naar huis te kunnen nemen. Enfin, die kraanwagen tilt het meterslange monster waarvan we bovengronds dus alleen maar de snuit zien, omhoog. Dan wordt al het vuil op straat uitgestort. En dat kan veel vuil zijn, heel veel, aaaaadembenemend veel. En daar moet jij als domme sleutelwerper getuige van zijn. Nee, helpen hoeft niet, mag niet. De man van de kraan en de wagen doet het zelf. Je moet toezien hoe een ander de door jou veroorzaakte ellende moet oplossen.
Dat is nog erger dan het zelf oplossen. Zo werkt de gemeente. De overheid is een harde leermeester of –meesteres met een sadistisch trekje.
In dit geval zijn de sleutels teruggevonden. En tegen betaling van 50 euro kon de eigenaar ze weer meenemen. Dat is toch geen geld. Die man die het probleem voor je komt oplossen doet dit vijf keer in de week.

04 mei 2019

Labrador

Gisteravond sliep ik in als een blonde labrador. Met mijn poten onder mijn snuit. Het was onaangenaam. Ik was al een eind weggezakt toen er over mijn rug werd geaaid. Daardoor drong tot me door dat ik een hond geworden was. In die hond bewoog nog, maar zonder enige overtuiging, de schijngestalte van de mens die ik was. Ik stak mijn transparante hoofd nog uit de hondenkop.
Probeerde om te kijken naar de vrouw die me streelde. Hoopte ook weer wat meer naar het lichte rijk van de levenden terug te keren, want dan kon ik me omdraaien, niet als hond maar als de mens die ik was. Ik zou mijn armen om de vrouw slaan die nu achter me lag. Het lukte niet. Mijn menselijke hoofd loste op en daarmee de hoop om nog eenmaal mens te zijn. Mijn ogen gingen nog wel open, bruine hondenogen. Ogen in een kop die uitgeteld op hondenpoten ligt. Ogen die wel open zijn maar niets zien en ook nergens naar kijken. Hondenogen die alleen maar niet dicht zijn.
Het strelen hield op. Ik zakte verder weg. Een tikkeltje bedroefd, omdat ik wegzakte als een hond met de kop op de poten, terwijl ik liever een mens had willen zijn. Ik had het maar te accepteren.

03 mei 2019

De Verlatene

Het boek is uit. Jarenlang staat Carry van Bruggen in mijn boekenkast en vorige week verraste ik mezelf door De Verlatene eruit te trekken, een roman uit 1910, een boek van honderdentien jaar geleden. Dat is wel te merken ook. Aan het late naturalisme, de uitgebreide beschrijving van het joodse milieu toen en het gemak waarmee een amper verborgen, alwetende verteller tegen de personages aanschurkt, vooral de vier kinderen van Jacob Lehrer, een winkelier in een Zaans buurtje. Maar het leest als een trein.

De Verlatene is in de eerste plaats deze orthodox joodse Lehrer. Na het overlijden van zijn vrouw ziet hij hoe zijn kinderen elk op een volkomen verschillende manier op afstand geraken van het geloof zoals hij ze dat heeft voorgehouden. We volgen de vier in hun jeugd, waar op iedere straathoek en op ieder moment antisemitisme opduikt, ook uit de eigen kring. Schaamte ligt voortdurend op de loer en even later, geïnfecteerd door datzelfde antisemitisme, de zelfhaat. Ik heb steeds de neiging het woord ‘ongelofelijk’ te gebruiken, merk ik nu ik dat schrijf. Maar dat is helaas het verkeerde woord. Schokkend is beter, schokkend is ook de onontkoombaarheid van ontwikkelingen. Typisch naturalistisch inderdaad, met die hang naar onafwendbaarheid, die wordt gevoed door erfelijkheid, milieu en het moment waar er iets gebeurt. Maar het boek is te groot om bij theoretische modellen rond te blijven hangen. Jammer genoeg is die onafwendbaarheid ook wel eens veel meer dan een literair verschijnsel.

Gisteren zag ik in het nieuws weer hakenkruisen op graven. Er was een oproep om antisemitisme halt toe te roepen. 2019. Even zo goed wordt de term joods-christelijk regelmatig ronkend tevoorschijn gehaald in politieke en christelijke kring. Ik word daar altijd een tikkeltje nerveus van. Dit boek rechtvaardigt mijn nervositeit. Alsof er zoiets als een joods-christelijke traditie geweest zou zijn. Er is een anti-joodse-christelijke traditie. Hooguit werd er af en toe en hier en daar iets gedoogd.

Tussen 1910 en nu is er het veel gebeurd als het gaat om de manier waarop joden zijn bejegend en hoe onmogelijk het was om daaraan te ontsnappen.

Hoe dan ook. Dit boek had ik veel jaren geleden al moeten lezen. Dan had ik eerder tegen anderen kunnen zeggen dat ze De Verlatene van Carry van Bruggen eens zouden moeten lezen.

02 mei 2019

Scan

Met niet meer aan dan een onderbroek en een shirtje stel ik me voor aan de beide dames. ‘Ah, u heeft een cd’tje meegebracht. Dat zullen we zo proberen.’ Er is een strijkplank met twee stapels wasgoed. Daar kan ik nog wel bij als ik mijn hoofd op het bovenste stapeltje leg en mijn knieën over de stapel in het midden buig. Er volgen nog wat instructies die alleen maar tot doel hebben dat ik niet zal bewegen het komende half uur.

Ik heb John Prine meegenomen, The Tree of Forgiveness. Dat was vooral om niet de Arpeggione Sonata van Schubert te doen, in de uitvoering van Rostropovich en Britten. Die neemt Maria altijd mee als ze in de MRI moet. Die opname duurt namelijk even lang als de scan. Maria heeft jaren een abonnement op een MRI-scan gehad. Voor mij is dit de tweede keer en ik kan me bijna niets meer van die eerste keer herinneren.

In ieder geval niet het geluid dat zo’n scanapparaat maakt, ook als je oordoppen op hebt. Jaap adviseerde me gisteravond nog om Metallica mee te nemen. Ik dacht dat dat een grapje was, want ik heb niets met Metallica. Nu ik daar lig, op de strijkplank, in de pvc-buis, begrijp ik wat hij bedoelde. Af en toe komt John Prine de stiltes vullen. Hoe is het mogelijk, vraag ik me af, dat Maria iets van die Schubert heeft meegekregen?

Onderweg naar huis zet ik John Prine nog maar weer eens op. Ik weet eigenlijk niet eens zeker of de cd wel helemaal is afgespeeld. Dat zal wel niet. Maar hoe zat dat dan met Schubert?

We zijn weer thuis en ik probeer het uit: ik zet Schubert op en begin dit stukje te tikken. Benieuwd of het samenvalt, de tijd van de Sonata, met die van de scan en die van het schrijven van het stukje.
Wat ik al dacht: de Sonata is al lang bezig met de herhaling en ik zit nog achter de toetsen.

01 mei 2019

Prunus

Toch nog even over de prunusbomen in de straat, de Japanse kersen. Ze hebben onstuimig gebloeid dit jaar, maar het is voorbij. Lucas kijk beteuterd naar de straathoek waar een paar weken geleden nog maar grote hopen roze blaadjes lagen. Hij stak er zijn armen vol in en probeerde er sneeuwballen van te kneden. Die gooide hij naar me toe. Of hij gooide de roze sneeuw boven zich uit. Een week later waren die straathoeken nog steeds roze, maar veel schraler. Weer bakte Lucas er sneeuwballen van, maar, net als bij sneeuw die op zijn eind loopt, kwam er meer ongerechtigheid mee in de vorm van takjes en vooral zand. Ik had het lef niet om te zeggen: ‘Doe maar niet, Lucas.’
Betovering moet haar tijd hebben, al hield die op toen hijzelf een zanddouche nam. Door zoiets toe te staan, zou ik uit de grootvaderlijke macht ontzet kunnen worden. Lucas liet zich overigens wel heel makkelijk door me overtuigen.
Vandaag kijkt hij nog even naar die ene straathoek die er een week geleden nog maar zo’n speciaal talent voor had om veel roze op te vangen. Er ligt wat lef en laf onbestemd bruin in het zand.
Resoluut stap hij op zijn loopfietsje en schiet weg.

30 april 2019

Witte regen

De wisteria floribunda alba staat in volle bloei. Maar vanmorgen zag ik al wat witte blaadjes in het gras liggen. Er is dus haast geboden bij dit stukje. Ik weet nog van vroeger, een paar weken geleden, dat de prunusbomen hier in de straat, wat zeg ik?, in de hele wijk volop in bloei stonden. Op zaterdagmiddag hagelde het even en toen ik door dat slechte weer, dus ook te midden van die bloeiende bomen naar huis liep, was het een plezier om te zien dat het overdadige roze geen krimp gaf en stevig de takjes bleef vasthouden. Ze hebben die later zonder slag of stoot toch los moeten laten. Een klok stormt of hagelt niet, maar wint het altijd (al tijd, tijd). Alleen een kenner als ik weet dat die dunne drab in de straatgoot, achter geparkeerde auto’s, de schamele resten zijn van die grootse bloei.
En dan is er de roze azaleastruik die we dertig jaar geleden in het tuintje van Anne zetten. Ieder jaar is er wel een mooie middag juist in de tijd dat die weer vol in bloei staat. Ik ken geen fraaiere azalea, met een vollere bloei, deze struik. Die staat dus in mijn tuin, toevallig, en er is jaarlijks tenminste één middag waarop ik met plezierig gezelschap in de tuin zit en we de azalea kunnen bewonderen. Zelfs de kleinkinderen vonden hem mooi dit jaar, al hadden ze meer belangstelling voor de paaseieren die erin verstopt zaten. De struik staat intussen vol in groen blad en als we niet oppassen dromen wij al weer van volgend jaar.
En dan vergeet ik nog de magnolia aan de overkant. Ik kijk even door het raam: aan de onderkant zijn een paar blaadjes vergeten om af te vallen, maar je merkt het: ik was zijn onstuimige bloei al bijna weer vergeten.
En nu dus de witte regen, wisteria floribunda alba. Hij staat er prachtig bij. Maar laat ik dit nu maar meteen opschrijven, anders vis ik weer achter de gevallen blaadjes.

29 april 2019

Mailtje

Gisteren stuurde Koos me een tip voor Kamer 23. Vandaag weer. Dacht ik. Koos appt niet maar mailt en dat is maar goed ook, want dan voorzie je je berichtje van een titel. En die titel drong zich op via mijn mobieltje. Ik las: ‘Les Murray en W.G. van der Hulst’.
Bi… Nee, verder dan het begin van ‘bingo’ kwam mijn eerste reactie niet. Dus ik kan niet zeggen dat ik inderdaad even gedacht heb dat wij in Kamer 23 Les Murray en W.G. van der Hulst zouden ontvangen en dat ik ze bevragen mocht en ze zou mogen stimuleren om met elkaar in gesprek te gaan.
Dat zou gelukt zijn. Van Van der Hulst heb ik meermalen gehoord dat hij een aimabele, zeer goed benaderbare en open man was. Uit heel ander hout gesneden dan de Australische dichter Les Murray. Deze man met het uiterlijk van een vraatzuchtige boer kreeg, met juist de afwezigheid van enig poeha, door zijn gedichten vooral, maar ook door de verhalen eromheen zijn publiek in een paar seconden aan zijn lippen. Vervolgens vergat iedereen de tijd. Die twee zouden elkaar met alle verschillen heel goed verstaan.
En ze pasten volmaakt bij de formule van Kamer 23. Daar willen we dat een auteur van jeugd- en kinderboeken in gesprek gaat met schrijver van literatuur voor volwassenen. Maar goed, die gedachte maakte ik dus niet af, want W.G. van der Hulst is dood. Al jaren.
En Les Murray dus ook , las ik nu in het mailtje van Koos. Dat was overigens niet de reden waarom zij voor het eerst in de geschiedenis in één adem genoemd werden, wat misschien wel onterecht is. Koos wilde me vertellen dat Les Murray vandaag is overleden én hij vroeg zich af of ik misschien ergens Tippeltje had staan, een boek van W.G. van der Hulst.
Dat is niet het geval. Heel veel Van der Hulst, maar geen Tippeltje. Iemand anders misschien?
Hoe dan ook: het doet me genoegen dat Van der Hulst en Murray nu in één adem genoemd kunnen worden. We overwegen een gesprek in Hemel 23.

28 april 2019

Restvuil

Voor papier, gft en plastic en blik hebben we aparte kliko’s. Het restvuil gaat in containers die her en der in de wijk zijn opgesteld, nee, vooral ingegraven. Op straathoeken vormen ijzeren kubussen met een cilindervormige schuifklep het topje van wat als een ijsberg onder de stoeptegels te vinden is: de eigenlijke container. Naast de klep vind je de display waar je een speciaal pasje voor moet houden. Zodra je dat hebt gedaan, hoor je een zachte klik, er springt een lampje op groen en zonder enige moeite kun je de klep openschuiven en kijk je in het inwendige van de cilinder, die er van binnen wel een beetje uitziet als een mislukte haaienbek. Daar leg je de vuilniszak in, in die geopende bek. Je schuift de klep weer dicht. Je hoort nog wat geruststellend gerommel en klaar ben je. Soms gaat er een motor draaien om het vuil te vermalen. Tot zover het technische gedeelte.
Als er een zakje restvuil moet worden weggebracht, dan pak je het pasje en loop je naar de container die jouw pasje herkent. Dus zakje in de linkerhand, pasje in de rechterhand. Straatje, bocht, straat, hoek met container. Je houdt het pasje voor de display, die zich rechts van de klep bevindt en dan…
Ik ben rechts. In mijn linkerhand houd ik de vuilniszak. De rechter houdt het pasje voor het schermpje. Als vanzelf schuift die rechterhand de klep open. Ik doe alles met mijn rechterhand. Meer dan een dooie haak heb ik mijn linkerhand bij dit vuilnisritueel niet kunnen noemen.
Een paar weken geleden merkte ik dat de routine er intussen aardig inzat en vanaf dat moment breekt er ook een lichte paniek uit, want nu wordt het gevaarlijk. Het zou namelijk zomaar kunnen dat die actieve rechterhand even onverdroten de volgende handeling voor zijn rekening neemt en dus na het openen van de klep zich ook van zijn ballast ontdoet, en dus dat pasje in de haaienbek mikt. Meteen, ook weer met rechts, gaat de klep dicht. Klinkt er wat gerommel en sta ik daar, zonder pasje maar met in mijn linkerhand dat vuilniszakje.
Nee, het is nog niet gebeurd. Maar juist omdat ik bang ben dát het kan gebeuren ben ik bang dat het gebeurt.
Tegenwoordig houd ik daarom het raam in de gaten en als er iemand langskomt met een zakje restvuil, loop ik gauw met dat van mij naar buiten.
‘Goh, ga jij ook die kant op? Dan kun je die van mij net zo goed even meenemen.’

27 april 2019

Vrijmarkt

Een onverwacht aangename bijvangst van de uitbouw van tien jaar geleden is het zinken dak. Dat zit vlak onder onze slaapkamerramen en daarvan staat er altijd eentje open. Als het regent tikt het water gezellig op het dak en zo combineren we een aangenaam bed met de prettige associaties van een waterdichte tent in de regen. Ik slaap er goed bij in en op dit geluid wakker worden is een grote vreugde. Maar vanmorgen dus niet.
Vrijmarkt! Ik stelde me onmiddellijk al die kinderen voor in het park hier in de wijk, met hun doorsijpelde jurkjes op kletsnatte kleedjes. Met een stapel Donald Ducks alsof het pannenkoeken waren en met zelfgemaakte cup cakes die vloeibaar geworden waren.
Daar hoefde ik me toch niet druk om te maken. Ik zou toch niet naar de vrijmarkt gaan, want mij mankeert al dagen niets en daar ben ik flink beroerd van. Maar de teleurstelling van die kinderen die gisteren met mooi weer in bed gestapt waren met een vooruitzicht dat nu zo heftig gelogenstraft werd… Ik voelde me er schuldig over. Misschien wel omdat er niets aan te doen viel.
Al zou ik natuurlijk ergens een partytent… Ach nee, de parasol… Onzin. Ik nam het het zinken dak ernstig kwalijk dat het mij de afgelopen jaren zoveel vreugde had gegeven, maar me nu in de steek liet. Ik misgunde me met terugwerkende kracht alle plezier dat ik had beleefd aan het samenspel van vallende regendroppels en zinken dak.
‘Maar ik kan het niet helpen,’ kreunde het dak. ‘Het is de regen.’
‘Het is goed voor de natuur! Kijk, naar je gras, eikel,’ zei de regen.
Ik voelde me nog schuldiger. De regen viel niets te verwijten en het dak al helemaal niet.
Als ik op buienradar had gekeken, dan had ik dit hele stukje niet hoeven schrijven.
Later hoorde ik gestommel beneden. Kinderen stalden even wat spullen die ze hadden gescoord. Het kwam onderaan de trap te staan. Ze gingen vlug weer weg, voor een volgende ronde.
Als het was blijven regenen, was ik niet gestruikeld.

26 april 2019

Mij mankeert niets

Mij mankeert niets. Dank u. Enigszins beschaamd fietste ik aan het eind van de middag terug van een bezoekje aan de dokter. Mijn geblaf kreeg naar mijn idee wel een zeer verontrustend volume en ook de tijd die mijn hoestbui werd vergund vond ik verre van betamelijk. Dan deed het ook nog pijn aan mijn borst. Maar er is niets. Dus heb ik voor niks lopen zweten. Hersenspinsels die vlagen van misselijkheid. En ik zou vandaag nog wel helpen klussen in de kerk. Daar ben ik weer mooi vanaf gekomen.
In plaats van in de stad mee te drinken op de bevriende Oranjeridder bezocht ik de dokter. De tuinbonen heb ik niet geproefd. Op dit ogenblik stort iedereen, Mente, de buren, de hele stad, zich op de vrijmarkt. Ik ben alleen in huis. Ik kan ongehoord en ongezien de straat op lopen en roepen dat mij niks mankeert. Maar ik zeg niks hardop. Ik ga niet naar buiten. De muziek heb ik afgezet. Mijn boek is uit. Broom, trachitol, paracetamol.
Bovenaan de trap hijg ik even uit. De computer ontwaakt fris uit zijn slaapstand en op het scherm verschijnt het adagium van deze zesentwintigste april: mij mankeert niets.

25 april 2019

Geen ontmoeting

Even ter verontschuldiging: ik sta hier omdat er ergens achter me een kleinkind ronddwaalt. Ik begeleid op afstand, door afwezig aanwezig te zijn. Dus ben ik stil blijven staan bij dit hek dat het kinderparadijselijke Griftpark scheidt van de Blauwkapelseweg. Die befietste ik honderd jaar geleden dagelijks van huis naar school en weer terug. Op de heenweg kwam ik iedere morgen een tamelijk toegewijde ambtenaar tegen. Zo zag hij eruit. Dun, maar strak naar achteren gekamd haar, waar een schedel doorheen glom. Klein en met een huid die gretig reageerde op zonlicht. Bij koude dagen was er een halflange trenchcoat; in de zomer voldeed een middelblauw colbertje. Aktentas altijd in de linkerhand. Bril. Bril niet vergeten.
Soms kwam ik hem honderd meter later, soms honderd vroeger tegen, maar op de hoogte waarop ik dit sta te schrijven, zag ik hem het vaakst. Een ontmoeting kon je dit treffen niet noemen. Ik zag hem wel dagelijks, knikte hem na een paar jaar zelfs toe, maar ik geloof niet dat hij mij ooit heeft gezien.
Na vijftien jaar verhuisde ik en daarmee behoorde ook onze dagelijkse ontmoeting die geen ontmoeting was tot het verleden.
Ik heb hem overigens nog wel eens gezien, halverwege de jaren negentig, ter hoogte van De Gaard. In de lange tijd dat ik hem dagelijks, zag veranderde hij niet. De kleding, het kapsel, de tas, dezelfde bril. Maar die keer bij De Gaard was hij een oude man. Zijn dunne haar was pluiziger, hij had een kleinere bril. Hij droeg nog wel zijn aktentas, maar hij sleepte.
‘Opa!’ hoor ik roepen. Het klinkt ver weg en er zijn meer opa’s in het park, denk ik. Maar is het niet Lucas zelf die roept, dan zal het mijn geweten wezen.

24 april 2019

Stalin is dood

In ‘Huis in de Wijk’ keken we naar The death of Stalin, in een recensie van de NRC van vorig jaar aangeduid als een ‘schurende komedie.’ Trouw zette als kop boven de bespreking: ‘Het is ongemakkelijk lachen om 'The death of Stalin', maar Iannucci lost dat op.’ Maar er is helemaal niets opgelost.
De film begint nogal hilarisch en al vrij snel is de Sovjetleider dood. Dan, we leven 1953, breekt de strijd om het leiderschap los. Malenkov heeft formeel de beste papieren, de ongelooflijk wrede maar desondanks grappige Beria overtreft hem in prestige, maar de strijd pakt uiteindelijk uit in het voordeel van de gewiekste Nikita Chroesjtsjov. De film staat bol van machtswellust, eigenwaan, angst en een onbekommerde wreedheid die wel wordt verwoord in korte flitsende zinnetjes: ‘Dood haar het eerst, maar zorg ervoor dat hij het ziet. Daarna schiet je hem dood.’ En in een kort, maar onontkoombaar suggestief shot waarbij Beria langs een meisje loopt en zegt dat ze gewassen moet worden, dat er veel bloemen moeten komen. Vervolgens wordt het meisje door twee soldaten meegenomen. Daar moet ons lachje vandaan komen. Maar het is een van God verlaten wereld waar ik naar moet kijken in dat ‘Huis in de Wijk.’ De film is overgoten met een sausje Falty Towers. ‘Zwarte humor,’ zegt iemand. ‘Meer satire,’ zegt een ander. Alsof het om de juiste aanduiding van het genre gaat.
De film verwart me. De optelsom van wreedheid en cynisme kan ik nog wel aan, maar dat sausje, en dat ‘komedie’, hoe schurend ook, bevallen me niet. Ook ik moet af en toe meegrinniken om de manier waarop een situatie wordt neergezet: het concert dat een tweede keer moet worden uitgevoerd, Chroesjtjov in pyjama, de absoluut niet voor zijn taak geschikte Malenkov. Maar ik wil helemaal niet lachen. Ik wil ook niet dat een filmmaker mij een misplaatste lach opdringt of dat probeert. Ik vrees dat de film de feiten goed of in hun essentie goed weergeeft, maar bij het cynisme van die harde werkelijkheid van 1953 valt ook nu nog niets te lachen. Ik zou niet weten wat die regisseur heeft opgelost.
Na afloop ben ik blij dat ik alleen naar huis kan lopen.

23 april 2019

De moederschoot

We hebben Jo begraven. En zo begint het kringetje waarin mijn moeder opgroeide weer aardig compleet te raken daarboven. Het wachten is nog op de tweede dochter uit het gezin. Zij wordt per minuut zichtbaar meer van daar en straks. En toen. Haar kinderen zijn in het hiernumaals in druk beraad over hun moeder.
We voelen het allemaal: het gezin dat wij als derde generatie nooit anders dan van horen zeggen gekend hebben, is zich aan het hergroeperen. Bovenmaans, ondergronds of op een ons onbekende planeet die vandaag de aarde schampt. Jo was het jongste kind van dat gezin. Zij is overgestapt. Ze werd 91.
Er is een oude foto waarop ze op schoot zit bij haar moeder, een foto uit 1928. Moeder Betje zit links vooraan met de kleine Jo, Haar grote zus van 9 zit rechts. Achter hen staan de jongens. De een kijkt ernstig, de ander lacht. En laat ik Lenie niet vergeten, de enige die nu nog leeft. Ze staat, net drie, tussen haar moeder en haar grote zus in. Die houdt haar ene handje vast. Haar andere verdwijnt onder het jurkje van haar kleine zusje en ligt op het bovenbeen van haar moeder.
Toen Lenie wat ouder was dan hier op de foto, moest ze een paar maanden naar het sanatorium, lang genoeg voor het kleine zusje om de schoot van haar moeder als haar territorium te beschouwen. Dat was een schok voor Lenie toen ze terugkwam. Jo had haar plaats ingepikt.
Vandaag, of gebeurde het vorige week al?, is Jo weer op die schoot geklauterd. Zit ze weer als een klein meisje te zingen ‘Forever young, forever young’ want in de hemel zijn er geen aan leeftijd gebonden taalbarrières en iedereen kent daar hele stukken uit het oeuvre van Bob Dylan. Maar moeder Betje wordt onrustig. Het zal toch niet opnieuw gebeuren dat Lenie zich buitengesloten voelt. Ze kijkt over de rand. Lenie ligt te slapen in een ziekenhuisbed. Moet ze haar wakker maken?
Ze gaat in overleg. En alle kinderen hobbelen achter haar aan.
Pa geniet van het schoffelen in het hemels paradijs. ‘Mooi weer vandaag.’

22 april 2019

Gelijke tobbers

In de krant van afgelopen zaterdag lees ik opnieuw dat de ongelijkheid tussen man en vrouw terug te vinden is in alle culturen en dat ze van alle tijden is. En dat ten onrechte. Ik zal er niets tegen inbrengen.
Wat volgt is een schuchtere aanvulling.
Zou het namelijk ook niet zo zijn dat die ongelijkheid misschien – o, ik loop hier op glad ijs, als eieren zo groot! – pas opspeelde als de ene partij maatschappelijk wat hoger op de ladder stond dan de andere, zodat dat – o, eieren – misschien wel bepalender was voor de ongelijkheid tussen de seksen dan het sekseverschil als zodanig? Zoals mijn opa (de ene) buiten in de regen paaltjes in de grond moest slaan omdat het geen weer was voor de beesten om ze uit de stal te halen en te verweiden, door mijn opa. Die overigens een jongetje was, geen meisje, maar ook geen rund.
En hoeveel beter waren de omstandigheden voor mijn opa’s (de ene zowel als de ander) in vergelijking met die van de oma’s? Welke carrièremogelijkheden hadden die twee. De ene opa met zijn paaltjes en de ander met een leven lang op zijn knieën op het land in de weer met slaplantjes, waspeen, spruitjes en nooit dat het wat opleverde? Intussen veranderden de oma’s oude kleren van grote mensen in nieuwe broekjes en jurkjes voor de kinderen, maar wel van oude stof, en ze maakten pap en ze stonden met een stok in een wastobbe te beuken. En geld was er altijd niet.
En de kinderen? De jongens? De meisjes? Tot hun twaalfde naar school, dat was het uiterste en daarna werken voor de kost. Dweilen bij een deftige dame, of met je vingers de grond in of sjouwen. Ik zou ze het artikel van afgelopen zaterdag willen laten lezen. Willen weten wat zij ervan zouden vinden. Maar ik krijg ze maar niet te pakken.

21 april 2019

Soep

We hebben sinds kort zes nieuwe soepkommen. Elke kom heeft een eigen kleur. De eerste keer dat we uit de nieuwe kommen aten, koos ik de rode, mijn dochter wilde de roze kom en Mente kreeg de grijze. De keren daarna at ik soep steeds uit de rode en Mente uit de roze of de grijze kom. Die keuze werd toen vooral logistiek bepaald. Omdat ik altijd de rode neem, staat die dus na de afwas bovenop de stapel.
Vandaag kwam het nageslacht de opstanding van Christus vieren. Ieder had meer meegenomen dan we met elkaar op konden en alles was lekker, maar daar gaat het nu niet om. Ik beperk me even tot de soepkommen. Onze vorige soepkommen hadden mijn liefde niet. Ze waren groter dan nodig, lomp en op hun buik stond in kloeke letters ‘soep’. En ze waren uitwisselbaar. Dezelfde bleke kleur. Alleen door een oor kwijt te raken wist een kom zich van de anderen te onderscheiden, maar in dat geval lag de kom de volgende dag in de vuilnisbak.
Gisteren zette ik de afgewassen kommen weer terug en troostte de nooit gebruikte groene, blauwe en gele dat ook zij morgen aan hun bestemming zouden geraken en gevuld zouden worden en belepeld. Vanmiddag zag ik dat de rode kom als eerste werd gepakt, door mijn oudste zoon. Ik wilde me afvragen wat hem er toe gebracht zou kunnen hebben om juist die kom te pakken. En zou dat dan iets gezegd hebben over onze verwantschap? Al waren er meer verwanten. Maar hij was de eerste die soep nam en de rode kom stond bovenop de stapel. Zo eenvoudig is het.
Toch is er met die kleur een nieuw fenomeen in mijn soepeetgedrag gekomen.
O ja, we hebben ook gekleurde eetkamerstoelen en onze tuinstoelen hebben ook allemaal een andere kleur. De kamerstoelen hebben een vaste plaats om de tafel en die plaats is maar gedeeltelijk gekoppeld aan wie er op zit. Zo zit ik…

O, je bent al gestopt met lezen.

19 april 2019

Om u te dienen

We lopen in Delft even langs de kerk van waaruit Jo volgende week begraven zal worden. Dan heb ik alvast een idee van route en tijd. Daarna wandelen we langs grachten waar het zonlicht er iets moois van maakt.
‘Het is bijna kitsch,’ zegt Micha.
‘Gelukkig is het echt. We hoeven ons er niet voor te schamen. En ik zal er geen foto van maken.' Ik vind het wel een beetje jammer dat ik geen camera bij me heb. Ik ben wat slordig op dat punt de laatste dagen. Op het station nemen we afscheid. Micha moet naar Leiden, ik naar Utrecht.

Vanuit de trein is de wereld adembenemend groen. Er dreigt weer droogte, maar daar is niets van te merken. Het lijkt wel alsof de trein tot zijn knieën door het gras waadt. Ik zou moeten uitstappen, een bus moeten pakken om hier te gaan wandelen. Maar thuis ligt een agenda te zeuren.
Ik vind troost in een man in de verte. Hij fietst door het groen en ziet de trein rijden waarin ik zit. Ik besluit dat hij ervan geniet, van het groen, maar ook van de geel-blauwe rups verderop die voor wat afwisseling zorgt.
Dankzij mensen als ik rijdt er een trein en die trein pleziert de man op de fiets en misschien nog meer fietsers en wandelaars.
Ik heb een dienende functie vandaag. Ik fotografeer niet, ik fiets niet, wandel niet, ben zelfs geen figurant in het decor. Ik dien.

18 april 2019

De zwaaiende man

Hun belangstelling is minimaal. Lucas is nog even langs het raam gelopen. Dat wel. Meer om van het gezeur van zijn oma af te zijn. Hij heeft zich alweer op de treintjes gestort. Marcus heeft met zijn negen maanden nog niets in te brengen. Hij zit op mijn arm. Ik meen dat hij zich realiseert dat het zijn papa is die aan de overkant in een auto stapt. Ik laat Marcus’ armpje heen en weer wapperen. Dat vindt hij wel grappig, al kijkt hij intussen niet meer naar het raam maar naar zijn broertje.
En zo wuiven Mente en ik vriendelijk naar een enthousiast zwaaiende schoonzoon. Hij heeft zijn raampje er zelfs helemaal voor open gedraaid. Het laatste wat ik van hem zie is zijn hand uit het raam. Alsof hij niet wil stoppen met zwaaien. Maar goed.

Als ik half uurtje later met Lucas naar het speeltuintje loop, zie ik hier en daar mensen met elkaar staan praten. Zij vormen de schamele resten van wat zo te zien een complete volksoploop moet zijn geweest. Er zijn zelfs mensen op de fiets deze kant uit gekomen om getuige te zijn van iets dat ons blijkbaar is ontgaan.
‘Ik ga er donderdag altijd wat later voor naar min werk,’ zegt een straatgenoot van 200 meter verderop, als ik vraag wat er aan de hand is geweest.
‘Hoezo later?’ vraag ik.
‘Ik wil de zwaaiende man natuurlijk niet missen.’ En terwijl hij vertelt van de man die op donderdagochtend om acht uur zwaaiend langs de intussen tot een menigte uitgegroeide groep mensen rijdt, trekt hij zijn mobieltje tevoorschijn om me een foto te laten zien. Van mijn schoonzoon. Ik sta nog versteld te wezen als hij zijn jasje heeft open geknoopt. Hij draagt een T-shirt met daarop de afbeelding van een zwaaiende Jeroen. En hij is niet de enige met zo’n shirt, zie ik. Er zijn mensen om ons heen komen staan en van shirts in allerlei kleuren zwaait Jeroen ons toe.
‘Papa,’ zegt Lucas verbaasd.
De mensen lachen, want dat zou iedereen wel willen, het zoontje zijn van de zwaaiende man.

17 april 2019

Het is allemaal heel gewoon

Met haar gesloten ogen is ze heel erg afwezig. Ongetwijfeld heeft ook zij als peutertje haar handjes voor haar ogen gehouden en zei iemand, haar moeder, stel ik me maar even voor: ‘Waar is Jopie dan?’ En dan deed ze die handjes omlaag. ‘Ah, daar is Jopie weer.’
Haar vingers zijn opvallend wit. De rug van haar hand is verkleurd. ‘Daar gaan je bijverdiensten, Jo,’ mompel ik. ‘Nooit meer spruitjes schoonmaken.’ Jo zegt niets terug. Tegen Susan had ze nog gezegd: ‘Nu ben ik dood en nu praat ik nog.’ Ze zegt niets meer. En ze hoeft ook niet haar handen voor haar ogen te houden om te doen alsof ze er niet is. Ze is manifest afwezig in deze rouwkamer. Ik heb er niets meer te zoeken. Haar niet in elk geval.

‘Vind je het niet vreemd, dit huis zonder haar? Ik wel. Ik vind het heel vreemd.’ Michael heeft me binnengelaten en ik loop wat door de woonkamer terwijl hij koffie maakt. Haar sta-opstoel is weg. De kamer vormt even de contouren van haar afwezigheid. Ze is hier minder weg dan in het rouwcentrum. Maar de dingen zijn gewoon wat ze zijn. Er dwarrelt een los snoer over de vloer op de plek waar haar stoel stond. Het is allemaal heel gewoon.

16 april 2019

Notre Dame

28 ansichtkaarten heb ik van de Notre Dame. Ik heb ze zojuist geteld. Ze zitten al jaren ergens in een la. Ze zijn allemaal van de buitenkant. Nietszeggende kaarten. Maar kerkkaarten bewaar ik.
Op mijn zeventiende liftte ik naar Parijs. Op een vrijdagochtend in juni werd ik in Reims meegenomen door de priester die me in een voorstad van Parijs afzette. Ik heb nog een hele tijd gelopen, waarbij me vooral grote borden met reclame voor Levi’s jeans opvielen. Om die broeken de juiste pasvorm te geven, moest je er, volgens die reclame, mee in een badkuip gaan zitten. Ik had dat nooit gedaan, maar was wel een paar keer met een lange spijkerbroek in zee geweest. Maar zee had je niet in Parijs. Via de metro kwam ik bij de Notre Dame en die ben ik ingelopen. Ik heb de Notre Dame verschillende keren gezien, maar dit is de enige keer geweest dat ik er binnen ben geweest. Dat verbaast me.
Ik vond de kerk toen vooral heel erg groot en ik miste er de betovering die andere grote kerken bij me hadden opgeroepen. De Nieuwe en de Oude Kerk van Delft, de kerk van Brielle bijvoorbeeld. Die kerken hadden me een gevoel gegeven er thuis te horen. Ik was een kerkuil. Buitenlandse kerken behoorden nog niet zo tot mijn repertoire. De Notre Dame was de eerste.
Maar ik liep er alleen maar verloren in rond te lopen. In die kerk was ik anoniemer dan erbuiten, in de straten en in het park waar ik ook niets of niemand kende. Het was mooi weer, die vrijdagmiddag in juni 1970, maar binnen was het koud. Deze kerk had me niets te bieden, die grote onpersoonlijke en ongenaakbare en kille en onaandoenlijke kolos.
Waarom ben ik later niet nog eens naar binnen gelopen?

15 april 2019

Krelis

Er lopen wat dingen door elkaar vandaag. We passen op de kleinkinderen, er is nog wat na-ijlen van het een en wat voorbereiden van het ander, maar om kwart voor acht in de ochtend al, juist als ik de auto inparkeer, gaat mijn telefoon. Susan belt om te zeggen dat haar moeder is overleden, mijn tante Jo.
Een grote schrik is dat niet, maar wel maakt het me treurig. Intussen is Klaas al naar buiten gerend, want vandaag zijn Mente en ik oma en opa. Hij danst om de auto. Mente neemt hem mee naar binnen. Een uur later belt Michaël op, juist als ik voor mijn eigen huis bezig ben de auto in te parkeren. Hij belt om te vertellen wat ik al weet: Jo is dood.
Op een foto op Twitter ontdek ik dat de knuffel die de zoon van Ester gisteren op naar Kamer 23 verloor, een gebreide Ieniemienie was. Het is een pop met een verraderlijk hoog Jo-gehalte. Ooit kreeg mijn broertje een gebreide, slungelige pop die Krelis heette. Die had Jo voor hem gemaakt. Jaren daarvoor had mijn oudere broer ook een gebreide clown van haar gekregen die Jodocus genoemd werd. De namen kwamen altijd van Jo. Toen ik later bij Jo logeerde, bleek er trouwens ook een vrouwelijk pendant van Krelis te bestaan: Grietje. Dat was de pop van mijn nichtje, product van dezelfde breipennen en handen als de boer en de clown.
Bij Lientje lag het anders. Dat was de knuffel die, tientallen jaren later, mijn dochter als kleuter bij zich had toen we een keer bij Jo op bezoek waren, bij Annes oudtante dus. ‘Kijk nou toch,’ zei Jo, ‘je hebt Lientje meegebracht! Wat leuk.’ Maar de pop heette helemaal geen Lientje, al weet niemand meer hoe Lientje heette voor ze Lientje heette.
Toen ik vanmorgen na het eerste telefoontje bij Liesje en Klaas binnenkwam om ze naar school te brengen, keken ze wel even, twee tellen, eerbiedig naar me omdat hun oma ze al verteld had wat voor telefoontje ik zojuist had gekregen. Maar wie die tante Jopie nou was… De zus van oma Annie, ja, maar die overgrootmoeder was ook al aardig weggezakt. ‘Tante Jopie was de mevrouw die alle dingen en dus natuurlijk ook poppen een naam gaf. Weet jij wie Lientje is?’ Dat wisten ze: dat is de knuffel van de moeder van hun neefjes Lucas en Mark. Dat weet iedereen. ‘Nou, die naam heeft Lientje gekregen van tante Jopie.’
‘O die.’
Enfin, vanavond heb ik een vesper verzorgd en gebeden voor mensen zonder naam, want hoe moet dat nu Jo er niet meer is om daar iets aan te doen? en toen ik op mijn mobieltje keek, stond ook de Notre Dame nog in brand. We repeteren daarna met de cantorij voor Pasen en Goede Vrijdag. At random zogezegd. Er lopen wat dingen door elkaar vandaag.

14 april 2019

Wat zijn de namen?

Gisteren had ik even het idee dat we er goed aan zouden doen om de bomen in de straat een naam te geven. Die gedachte had onmiddellijk tot gevolg dat mijn bovenkamer bekropen werd door een muzikale oorwurm. ‘Man gave name to all the animals,’ van Bob Dylan. Het liedje behoort niet tot mijn favorieten, maar een oorwurm is het wel. De varkens worden er varkens genoemd, en de koeien gaan in dat liedje voortaan als koeien door het leven. Dan is er tot slot nog een even misleidend als verleidend dier waarvan de naam verzwegen wordt. De oorwurm komt in het lied niet voor.
Vanochtend meende ik het lied weer kwijt te zijn, maar omdat er twee kinderen gedoopt werden, en de predikant er wat langer bij stilstond dat God ons bij name kent en dat die naam van ons ook in zijn boek geschreven staat, drong de oorwurm weer onverdroten binnen. Een van de kinderen heette Max en ik dacht onmiddellijk aan Max van Weezel. Zo gaat dat met namen. Hoe eigen zijn ze.
Een verschil is wel dat bij Bob Dylan de mens aan allerlei diersoorten een naam geeft: pig, cow, bear. Maar hij heeft geen individuele namen in de aanbieding.
’s Middags was er een gesprek met Ester Naomi Perquin en Bibi Dumon Tak. Waarin we het hadden over de vraag wie Richard was en of wij allemaal niet een soort Richard zijn of juist dat Richard niet Godot is. Bibi Dumon Tak vond zichzelf een eekhoorn en ze was ervan overtuigd dat Ester dat ook was. Intussen was Esters zoon onderweg naar Utrecht, op station Alexander zijn knuffel kwijtgeraakt. Daarvan bleef alleen de naam achter: Ieniemienie. Koos Meinderts was een hond. En zo werd het een hutspot van eigen- en soortnamen, van mensen, dieren en dingen, als een knuffel een ding is.
Jo gaf alles een naam: de wasmachine heette Jet. ‘Geef maar aan Jet,’ zei ze bijvoorbeeld als er iets in de was moest. Hoe zou het met haar zijn? Met Jo. Ik moet er maar gauw weer heen. Naar de tante die alles en iedereen tot leven bracht door het een naam te geven.

13 april 2019

Knuffelprunus

We keken vanavond naar ‘Wild New Zealand’. Daarin loopt een Maori door een reusachtig oerbos dat je misschien wel kent van een bezoek aan Nieuw-Zeeland of van ‘The Lord of the Ring. De man staat stil, zegt iets dat ik niet kan verstaan maar de boom waarvoor hij staat misschien wel. Het is een kolos van eeuwen. Dan loopt de man naar de boom toe en duwt hij zijn gezicht tegen de schors voor een hug, een hongi. Vanaf de bank kan ik niet zo gauw een reactie bij de boom bespeuren. De man heeft een even serieus als aardig gezicht. Alleen al door zijn verschijning heb ik niet de neiging het onzin te vinden wat die man daar doet.

Vanmiddag sneeuwde en hagelde het, niet lang, wel heftig. Er trok een straffe koude wind door de straten. In de nawee van de neerslag liep ik onder zwaarbeladen prunusbomen naar huis. Hun bloesem is zo vol, zo dik, zo intens van kleur ook dat het bijna een wonder mag heten dat takken en stam er niet van doorbuigen. En het is een wonder dat er ondanks de hagel en de wind nog niets van die volle bloesem op de grond ligt. Ondanks het weer gaat dit particuliere bloemencorso gewoon door. Alsof ik als enige daarvoor de straat zou zijn opgegaan. En al lijk ik op weg naar wat met zoveel groots entree wel het paradijs moet wezen, ik ben dus gewoon op weg naar huis. Om die bomen en met al hun indrukwekkend vertoon recht te doen, zouden ze allemaal een eigen naam moeten hebben, dacht ik toen. Misschien die van een bewoner van het dichtstbij gelegen huis, van de dochter des huizes of de vrouw. Ze bloeien namelijk onbedaarlijk roze.

Ik had ze natuurlijk ook allemaal even kunnen knuffelen, zoals de Maori dat deed, maar dat bedenk ik nu pas, nu het donker is en het tijd is om naar bed te gaan.

12 april 2019

Knieën

Zojuist dit stukje herlezen en bovenstaande alinea’s verwijderd. Het gaat immers niemand iets aan hoe mijn geliefde en ik hom en kuit en ook het naadje kennen van elkanders lurven. Laat dat maar ons zoete geheim blijven. Voor mijn knieën ligt dat anders, dus dat stuk over de knieën blijft staan. Hier komt het.

Heel anders is het met de knieën. Althans de mijne. Die zijn hard en ze knikken niet. Vurige werkpaarden zijn het die ik vooral in toom moet houden. In mijn familie liggen knieën gevoelig. Dat komt van mijn moederskant. Altijd gedoe met stokken, knarsen, kraken en opereren. De mijne zijn doerakken die onverhoeds een gemene aanval kunnen doen op het tere vlees van mijn dierbare. Dus leve de lurven, maar op het punt van mijn knieën kan ik maar beter terughoudend zijn. Ik mag me verheugen in de bewondering van mijn bruid, maar dat met dien verstande, dat zij mijn knieën daarbij meer op de koop toe neemt dan dat ze er voor kiest om af en toe al haar liefdevolle aandacht aan ze te wijden. Zo is het niet. Mijn lurven vindt zij nooit bij mijn knieën.

Zelf ben ik overigens niet ontevreden met die twee (ik heb er namelijk twee, een linker en een rechter). Ze houden het al heel lang aardig vol en ik kan er nog gerust mee op de foto. Dat vertel ik ze natuurlijk ook wel als ze weer eens te horen krijgen: ‘Au, ga weg met die knieën.’ Inderdaad, ze zijn wat onhandig, maar nou ja, het kan niet alles lurf zijn wat de klok slaat. Toch?

11 april 2019

De bezem

‘Ik vond vannacht een tientje en net toen ik het wilde oprapen, werd ik wakker.’ Ik heb het mijn vader al heel lang niet horen zeggen, maar toen hij nog niet dood was, zei hij het vaak. Zelf kan ik me geen mooie dromen herinneren, met of zonder teleurstellend slot. Mijn dromen liggen vaak dichtbij de werkelijkheid en vrolijk maken ze me nooit. Wakker worden kan een opluchting zijn, maar vaker blijft er iets van het gedroomde ongemak nazeuren. Zo droomde ik vannacht dat ik dodelijk moe was en eenmaal wakker duurde het een tijdje voordat ik me een beetje uitgerust voelde. Vraag me niet waar die moeheid vandaan komt. Geen idee.
Later, ook vannacht, droomde ik dat ik door de school liep die tegenwoordig Rietveld College heet. Een ander gebouw dan vroeger, met leerlingen die ik niet kende uiteraard, maar ik herkende ook geen enkele collega daar. En dat was wederzijds. Ik kan beter zeggen, dat niemand me in de gaten leek te hebben.
Ik voelde me schuldig terwijl ik daar door het gebouw liep, maar ook toen ik wakker werd. En zelfs ook weer toen ik vanochtend naar de schuur liep. Waarom schuldig? Ineens wist ik het: omdat ik geen les meer gaf. ‘Onzin,’ zei ik tegen de bezem toen dit tot me doordrong. De bezem vond dat ook. Dat luchtte me een beetje op.

10 april 2019

Dop

Tot het grote ben ik niet in staat vandaag en zo wordt wel het huis gestofzuigd, hang ik twee schilderijtjes op en doe ik andere dingen die geen hond zullen interesseren.
Bij deze lamlendigheid past ook het besluit om met Mente de stad in te gaan voor soepkommen. We weten precies welke, maar houden niet van digitaal bestellen. Zodoende.
Zeven winkels later zoek ik thuis toch maar mijn heil bij Bol.com. Ik zou dan ook een desillusie rijker zijn geweest als we niet ook even bij Emma B aan de Oudegracht naar binnen waren gelopen. ‘Ik heb hier, toen ik nog jong was, wel eens gevraagd om de dop voor de poot van zo’n tuinstoel,’ vertel ik. Hoewel het minstens een half jaar geleden is, weet de vrouw achter de balie het nog. Ze heeft het dopje zelfs ergens voor me klaar liggen. Even later komt ze terug, met een dop die ik vervolgens niet hoef te betalen.

En dankzij deze dop heb ik intussen ook de tuin zomerklaar gemaakt. De tafel is weer in elkaar geschroefd en snuffelt aan de tegels van het terras. De stoelen vragen zich schoongemaakt en wel af of ze vorig jaar op dezelfde plek stonden en de vierentwintig poten staan op vierentwintig doppen.
Er zijn dagen die een veel minder zichtbaar resultaat opleveren. En die al maanden in mijn achterhoofd zeurende dop is per vandaag omgezet in een wapenfeit waarvoor ik graag verwijs naar de rechtervoorpoot van de lichtgroene stoel.
En dat dus dankzij Emma B aan de Oudegracht te Utrecht.

09 april 2019

Het is de natuur

‘Bijen, zegt u. Geen wespen?... Nee, nee, daar beginnen we niet aan. Bijen vernietigen we niet. Die moeten worden verplaatst. Dan moet u een imker bellen. Die zal dat graag voor u doen.’
Vroeger, in de zomer van 2018, toen hij nog twee was, kostte het Lucas moeite om de grote stap van de keuken naar de tuin te zetten, of omgekeerd. Die vertraging beschermde hem tegen de bijen die rond de achtergevel dansten en helemaal geen aandacht hadden voor wat zich het huis in of uit bewoog. Door wat gaten dicht te stoppen bleef het aantal bijen gering. Het is nog maar de vraag of Lucas ze in de gaten heeft gehad, vorig jaar.
Nu zijn ze terug en ze lijken onze gevel behoorlijk interessant te vinden.

Tweede telefoontje. Nu bel ik een imker. ‘Wees blij, meneer, bijen in uw tuin. Dat is de natuur op zijn best. Nee, daar kom ik niet voor. We laten de natuur de natuur, hè. Kijk, als er nou een hele tros komt te hangen, wil ik wel eens komen kijken. Nee, gewoon een beetje voorzichtig zijn. Niks aan de hand. Dertig, veertig, zegt u? Fijn toch! Ze komen niet binnen, hoor. ’t Is de natuur.’

Als ik naar de slaapkamer loop om Mente te vertellen dat ze niks doen en niet binnenkomen, is ze juist bezig er eentje voorzichtig uit de slaapkamer te drijven. We zetten meteen een hor voor het raam. Even later vliegt er eentje door de keuken. We hangen het vliegengordijn maar weer op. Dat voorkomt ook dat Lucas, die als driejarige over de drempel de tuin in kan sprinten, bijen aan het schrikken maakt. En we moeten er vooral heel ontspannen over praten. Niks aan de hand, joh. En dat tegen een jongetje dat al steigert van een lieveheersbeestje. ‘Hij is níet lief. Hij is een beestje!’
We wachten maar af.

08 april 2019

Het leven is een strijd

Boven probeert een vijfjarige jongen zich te handhaven tegenover zijn zus van zeven en haar vriendinnetje van zes door zeer luidruchtig te zijn. Zij zitten op zolder, ik zit beneden. Alleen hij is te horen. Niet dat er een reden voor hem zou hoeven zijn om te denken dat hij zich moet handhaven. De meisjes spelen braaf en hij mag gewoon meedoen. Ze rijgen kraaltjes.
Twee uur geleden liep een spelletje kidsmonopoly dat hij met zijn oma speelde uit op een fiasco, want o, het idee dat hij zou verliezen. Hij speelt verwoed vals, en dat tot zijn eigen verdriet, maar het moet, het moet. Een paar keer dreigt hij in huilen uit te barsten. Het leven is een zenuwslopende competitie strijd, van eten of gegeten worden.
De speeltuin is maar een tijdelijk alternatief, want juist als hij er is, zijn daar teveel gegadigden voor de draaimolen. Hij wil weer weg. Zijn zus en haar vriendinnetje blijven achter in de speeltuin.

Rust komt er als we een boekje maken. Het begint met een paar losse tekeningen van hem en van mij, maar dan moet een getekend jongetje een naam hebben die hij zelf kan schrijven. Het wordt Tim. We tekenen verder en als we er elf hebben, is het klaar. Dan begint zijn verhaal. Bij iedere tekening moet een tekst geschreven worden. Hij dicteert, ik schrijf. De rollen zijn duidelijk. Er is geen concurrentie, bij gebrek aan onderspit valt er niets te delven.

En nu zitten ze dus op zolder en hij praat heel hard en ik schrijf dit stukje, maar daar kan ik maar beter mee stoppen, want ik geloof dat hij nu bezig is om te laten zien dat hij al een grote jongen is door stoer met spullen te gaan gooien.

07 april 2019

Restvuil

Of ik nog even het vuilniszakje wil wegdoen, vraagt ze. Voor dit verhaal moet je wel een beeld hebben van het stratenplan van de wijk waarin ik woon.
Onze straat is een van de tamelijk lange straten die lopen van zuid naar noord, ongeveer een meter of vijftig van elkaar. Deze straten worden hier en daar doorsneden door kortere. Die gaan van west naar oost. Ja?
Goed, ik woon halverwege zo’n lange straat, zeg straat M. Als ik de voortuin uitloop en rechtsaf sla, kom ik na vijftig meter bij de hoek van een dwarsstraat. Ga ik weer rechtsaf, dan kruis ik dus vijftig meter verderop straat N. Welnu, op die kruising, wel even oversteken, staat de vuilcontainer. Om daarin je vuil kwijt te kunnen, heb je een pasje nodig. Vergeet dat niet, anders moet je die 200 meter nog een keer lopen. Mijn grote angst is overigens dat ik ooit een keer niet het vuilniszakje in de container mik, maar mijn pasje. Maar dat er doet nu even niet toe.
Wél dat er achter de huizen poorten lopen, brandgangen. Er zijn momenten dat ik die verkies boven een wandeling over de stoep. Als het regent bijvoorbeeld. Of in een geval als dit. Eindelijk zijn we bij het verhaal.

Ik loop met het zakje de voortuin uit en sla rechtsaf. Dan zie ik in de verte Joris lopen. Ook hij heeft een zakje in zijn hand en het is duidelijk dat we op weg zijn naar dezelfde container. Als ik doorloop, zal hij me zien. Dan moet ik even wachten tot ook hij bij de kruising is en dan lopen we samen op naar de container, praten daar nog wat en daarna gaat het weer naar onze straat, straat M. Hij slaat er rechtsaf en ik ga naar links.
Joris is een prima vent. Aardig. Echt waar. Maar hij ademt veel in zijn verhalen en er zit veel uh en eh in. Dat gaat allemaal ten koste van de snelheid van het gesprek. Een ontmoeting betekent dat ik minstens vijf minuten later thuis kom dan gepland en ik heb plannen waarbij ik ook die vijf minuten wil kunnen gebruiken.
Hij heeft me nog niet gezien. Daarom sla ik vóór de dwarsstraat vlug rechtsaf het poortje in. Dat ren ik door en bij straat N, spurt ik naar de container. Ik kijk niet of Joris er al aankomt, ook niet als het zakje is geloosd en ik terug loop, weer naar het poortje natuurlijk. Ik heb hem toevallig gewoon niet gezien, zogezegd.
Maar misschien is Joris wel om de hoek blijven staan wachten tot ik weg was. Ik kan ook zo vreselijk lang van stof zijn.

06 april 2019

Cartoon

‘Hier kocht ik ooit een ingelijst poster van Koningin Beatrix, van Andy Warhol.’ Die herinneren zowel Anne als Mente zich. ‘Die hing op je kamer op school.’ We praten door, we lopen verder over de nachtelijke boulevard van Scheveningen.
‘Op die kamer had je ook een cartoon hangen, een tekening met de koppen van allemaal docenten.’ Het duurt een tijd voor die tekening op mijn kamer weer een beetje boven komt drijven. Misschien heb ik die nog wel ergens, in een archiefdoos, achter de boeken in de boekenkast. Er komt meteen een naam boven: Lodewijk Koster. Er werd veel meer gecartooneerd op school, en of hij de maker van het groepsportret is dat Anne zich herinnert, weet ik niet.
Ik heb hem later nog wel eens ontmoet, in de trein. Hij gaf toen les op een middelbare school, biologie. Maar de Lodewijk die ik in mijn herinnering voor me zie, is veertien. Blonde pony, kloeke oren en grote, helderblauwe en vooral vriendelijke ogen. Iedereen mocht Lodewijk. Het is al laat als we thuis komen, te laat om de boekenkast te slopen vanwege een mogelijke cartoon. Al heeft de tijd veel opgeslokt. Ik denk trouwens niet dat dat groepsportret van hem was, maar het zou wel leuk zijn.

Vandaag vind ik tussen de mails die ik wil wegwerken, een berichtje van LinkedInmail. Of ik me wel aan Loko Cartoons wil verbinden. Er lijkt niets duisters achter te zitten, dus ik ga er op in. Dan ga ik weer verder met de resterende mailtjes. Vervelend werk. Ik ben nog niet klaar als er van die Loko Cartoons wéér een berichtje binnenkomt. En jawel. Achter die naam blijkt die vriendelijke jongen schuil te gaan.
Nu spring ik wel op om te kijken of er niet ergens in een verstopte archiefdoos nog een tekening van Lodewijk te vinden is. Maar stel je eens voor dat ik in een opruimbui de hele mikmak heb weggegooid. Dat overkomt me namelijk wel eens. Zolang ik niet kijk, heb ik nog de illusie het verleden bij de hand te hebben. Dus ik zoek niet verder.
Leuke jongen overigens, die Lodewijk. Ik merkte het wel als hij me zat na te tekenen, al liet ik dat niet merken. Natuurlijk niet. Wel ging ik wat rechter zitten. Ik wilde niet graag met een kromme rug getekend worden.

05 april 2019

Ik wil naar huis

De laatste weken zei ze telkens weer: Ik wil naar huis. Ze werd 85 jaar. Vandaag was ik bij haar begrafenis. Ik kende de vrouw niet, ik was er voor haar zoon.

Ik las ooit ergens als grapje dat op iemands graf een pijl was gezet met de tekst: naar huis gegaan. Die pijl wees, als ik het wel heb, omlaag. Als puber moest ik daar wel om lachen. Later kwam ik op kerkhoven varianten van die tekst tegen, zonder een pijl omlaag natuurlijk, maar ook niet omhoog en zeker niet bedoeld als grapje. De hemel, een hemelse hemel, heb ik niet afgezworen, wel ben ik steeds verder af komen te staan van het idee van een hiernamaals. Een leven na dit leven, waar je ooit thuis komt, houdt me niet zo bezig.

Maar nu namen we afscheid van iemand die uitdrukkelijk naar huis had gewild, die blijkbaar een postmortale omgeving voor ogen had waar ze in haar element zou zijn. Alsof ze dat niet was in Broek op Langedijk, met haar man, haar kinderen en kleinkinderen. Maar daar was ook de loden last van een onwillig, pijnlijk en vermoeid lijf. Dat wel. Zij wilde naar huis.

Bij de afscheidsdienst zingen we ‘Loop ik met gesloten ogen naar het onbekende land’ en dan herinner ik me opeens een late wandeling ooit. We lopen over dat gedeelte van een al lang donkere Molenweg dat we de Ma noemen. Mijn zus Elly van veertien en haar vriendin Nely. Ik loop tussen ze in. Ik ben zes of zeven. De meisjes praten met elkaar. Ze denken niet aan mij, maar houden me bij de hand. We lopen niet te snel en niet te langzaam. Ik heb het gevoel alsof ik zweef, al moet ik wel zelf lopen en al ben ik moe. Het is alsof ik er niet bij ben, maar ik ben er wel. Ik voelde me zeer gelukkig. Misschien is dat wel een wandeling naar het huis waar de vrouw heen wil. Wat zat er in haar hoofd, wat voelde ze bij dat ‘huis’?

Naderhand. Mente vindt het maar een matig stukje. Zal ik het maar wegdoen onder het motto ‘Wovon man nicht sprechen kann, darüber muss man schweigen’? Maar dan hoor ik Brahms. ‘Wie lieblich sind deine Wohnungen.’ Dat huis, wat is dat voor een huis? De vraag blijft.

03 april 2019

Conifeer

Houtvesters, houthakkers, boomkappers, snoeiers, boomverzorgers, er zit geen woord tussen dat me goed bevalt, maar hoe ze ook heten, ze waren er wel. Ze zijn nu even weg, maar komen zo weer terug. Er staat nog 1,66 conifeer aan de overkant. Ik zit op de eerste rang. De vier bomen die moeten verdwijnen, staan tussen de twee huizenblokken aan de overkant, recht tegenover het raam. Ze torenen/torenden al een meter of vier boven de nok van de daken uit. Er was geen directe aanleiding om te zeggen dat ze weg moesten, maar dat er wel eens iets mis zou kunnen gaan, werd met die hoogte steeds minder onwaarschijnlijk.

De overburen rechts hadden meer met de bomen, die van links meer met het risico dat ze begonnen te vormen, maar men werd het eens. De bomen zouden ook goed onze kant op kunnen vallen en dat wilden we niet. Hier in huis waren we ook niet volstrekt unaniem: van mij mochten ze blijven, Mente had ze liever weg. Maar een echt onderwerp van gesprek is het nooit geweest.

De mannen met de kettingzagen wisten te vertellen dat de bomen dertig jaar waren. Dat betekent dat wij hier de aanplant nog meegemaakt zouden hebben. Ik kan het me niet herinneren. Ik kan me geen bomen herinneren die er niet waren en ook geen kleine boompjes, maar zo moet het wel geweest zijn. Wél herinner ik me dat ik vlak na de verhuizing voor het raam beneden stond en mismoedig naar buiten staarde. Naar die huizen aan de overkant, al dat steen, die weinig verheffende opritten. Ik miste het uitzicht op het park langs de singels. Veertig verschillende bomen stonden er. En waar was het water? Daarvoor had ik asfalt gekregen om op uit te zien.

Kijk, de mannen zijn weer terug. Benieuwd of de laatste boom de avond nog haalt.

In de verte zie ik Rob. Hij woont een straat verder. Ook hij staat voor het raam. We zwaaien naar elkaar. Wacht eens, dat deden we dertig jaar geleden ook.

02 april 2019

Het Ros Beyaert

Op de schommel van het Maximapark kun je met zijn vieren achter elkaar zitten. Liesje kiest voor het tweede zitje en ik neem het achterste. Daar gaan we. Als ze achterom kijkt, verschijnt een tevreden lach op haar gezicht: ik doe goed mee en we hebben de juiste cadans samen.
‘Het lijkt wel een paard,’ zeg ik, ‘een lang paard. Langhors. Ken je dat paard? Uit Pluk van de Petteflet. Maar er is een verhaal dat nog veel ouder is, wel duizend jaar oud en dat gaat ook over een lang en groot paard, het Ros Beyaert. Ros betekent ook paard, net als hors.’ Niets wijst erop dat Liesje naar me luistert. Ze beweegt van voor naar achter zonder ook maar even te haperen.
Er is intussen een meisje van een jaar of vijf bij de schommel komen staan. Ze knikt als we vragen of ze er ook op wil. We stoppen en zij klimt voorop. Als we de draf er weer flink in hebben, komt er een jongetje vlak bij ons op de grond zitten. Ook hem vertel ik dat deze schommel een paard is, dat het Ros Beyaert heet en dat het fijn is als hij ook mee wil rijden, want dat vindt het paard het leukst. Dat zie je wel, want hij heeft nog een stoeltje over. ‘En als we met zijn vieren op dit paard zitten dan zijn we de Vier Heemskinderen.’ Hij wil wel, zo lijkt het, maar hij komt er niet toe om daar voor uit te komen. Hij kijkt me verwachtingsvol aan, maar hij blijft op de grond zitten. ‘Weet je wat? We stoppen even en dan kun je ook op het paard.’
‘Geen paat, sommel,’ zegt hij en dan loopt hij weg.
‘Ik wil op het kabelbaantje,’ roept Liesje.
‘Ik ook,’ zegt het meisje.

01 april 2019

Telbaarheid

De dag begint met telbaarheid. Nog blind tel ik de enen van mijn geliefde, dan de tweeën. Controleer de textuur van haar huid en haast me niet. Buiten hoor ik een enkele vogel, twee, binnen hoor ik dat zij nog even slapen wil.
In de badkamer zet ik de radio aan, meestal radio 4, in het weekend 1. Ik leg de attributen klaar. Tandpasta, altijd eerst de tandpasta, waarschijnlijk omdat ik daar de dag mee eindigde. Tandenborstel. Crème. Scheerolie, scheermes. Neusspray, van harte aanbevolen: een apothekersflesje met stuifdop, gevuld met water en keukenzout. Kam. Bodymilk. Washand hoog, washand laag. Zeep ligt al klaar. Twaalf. Dat is het.
Volgt de verzorging. Eerst de tanden. Zodra de pasta op de tandenborstel zit, verdwijnt de tube in het bakje in de la onder de wastafel. Elf. Poetsen. Tien. Ik was me met koud water en zonder washand. Blijft tien. Volgt de scheerolie. Olie weg. Handen wassen. Scheren. Scheermes afspoelen en weg. Haren kammen. Kam weg. Zeven. Gezicht en bovenlijf wassen met de lichte washand. Washand uitspoelen en aan haakje hangen. Onderlijf wassen met donkere washand. Uitspoelen, aan het andere haakje hangen. Haar had ik al gekamd, zie ik. Afdrogen, de handdoek hangt naast de washandjes. Neusspray. Drie. Gezicht insmeren met crème. Dan de rest van het lijf met een combinatie van crème en bodymilk. Als ik klaar ben, ligt alleen de zeep nog op de wastafel. Twee, een. Radio uit. Nul.
Aankleden: hemd, onderbroek, drie, vier vijf. Ontbijten, het brood, de thee, alles is telbaar en overzichtelijk. Langzaam, langzaam groeit er voldoende weerbaarheid om koel en onversaagd een nieuwe dag aan te gaan en open te staan voor talloze indrukken.

31 maart 2019

Margret

Een paar dagen en ook een paar musea verder blijf ik toch zitten met dat bezoek aan De Pont. Bij Marlene Dumas kom ik Marlene Dumas tegen. In tientallen, honderden, tekeningen, heb ik werk van haar gezien, in Amsterdam, Utrecht, Zwolle, in bladen. Aan mijn maat Bas vraag ik om een paar zeer verschillende personen te noemen. Hij doet dat. ‘Maar zoals al die mensen in jouw hoofd zitten, zijn ze misschien wel meer Bas dan zichzelf. Nee, ze zijn helemaal niet zichzelf, want ze zijn niet hier. Ze zijn Bas.’ En zo zijn al die portretten Dumas. Kunnen we een ander wel een ander dan onszelf laten zijn?
We lopen verder, kunnen buiten zitten voor een lunch, en later lopen we door een zaal met tientallen foto’s met het close-upportret van telkens dezelfde vrouw. Ze komt net uit het water. De portretten zijn in verschillende series onderverdeeld die onderling amper verschillen maar waarop we spontaan commentaar gaan leveren. En alle foto’s zijn verschillend, zij het minimaal. Ik moet denken aan een vriend van me die bijna vijftig jaar geleden zijn kamer volgehangen had met fotoseries van zijn vriendin. Foto’s die amper van elkaar verschilden. Door die herinnering vergeet ik te kijken naar de maker van de foto’s.
Maar een paar dagen later loop ik dus nog rond met die foto’s, al die foto’s van hetzelfde gezicht. Een indrukwekkende reeks van onspectaculaire foto’s. Het meisje zit in mijn hoofd, al is ze het niet. Er gebeurt het tegenovergestelde van wat we bij Dumas tegenkwamen. Daar blijft van alle verschillende portretten Dumas over, hier heb ik een hoofd vol van een meisje dat zich niet grijpen laat. De maakster zal een Duitse fotografe zijn. Duits. Vrouw. Het meisje is een Duitse zwemster van 22 jaar.
Op internet kan ik niets vinden. Daarom bel ik het museum, om te ontdekken dat ik niet goed gekeken heb op de site van het museum. Ik veronderstelde bij het scrollen door de kunstenaars dat het om een fotografe ging, dus ook bij de collectie van Roni Horn klikte ik verder omdat er grafiek en ruimtelijk werk verscheen. Had ik naar beneden gescrold, dan… maar ik had me al een beeld gevormd over de maker van de foto’s. Het blijkt dus Roni Horn te zijn, een Amerikaanse. Het water waaruit het gezicht van de 17-jarige Margret tevoorschijn komt, bevindt/bevond zich in IJsland. ‘You are the weather’ heet de serie; honderd portretten zijn het.

30 maart 2019

Gat vullen

Bij het programma Spijkers met Koppen in café Florin treedt de Wild Romance op, je weet wel: van Herman Brood and his Wild Romance. Ooit had je Herman Brood, dan een tijd niks en dan de Wild Romance. Jos en ik komen binnen tijdens een korte soundcheck. Er staan wat mannen op een geïmproviseerd podium die nog dezelfde kleren dragen als veertig jaar geleden. Een deel heeft zelfs nog het kapsel van toen. Mij zou dat niet meer lukken. Ze drinken, koffie of thee, of water, valt me op.

Het klinkt goed, maar de geringe uitstraling van de zanger steekt wel schril af bij die van zijn illustere voorganger. Is mijn eerste indruk. Maar zingen kan die. Hij heeft zich verstopt achter een niet erg indrukwekkend kapsel en een grote stalen bril met spiegelglazen. Hij manifesteert zich, zo lijkt het, als een sjabloon, als het gat dat de voorman van deze band ooit achter liet.
Bij Spijkers met Koppen wordt altijd geopend met de muzikale gast of gasten en die treedt of treden vervolgens vier keer op met telkens één nummer.

Die zanger had ik dat al gezegd? ja, dat zei ik al, maar ik herhaal het kan zingen. Mijn mobieltje vertelt me dat hij Edgar Koelemeijer heet. Hij heeft nu naast een stem ook een naam. Maar nog geen gezicht. Bij het derde nummer ga ik ergens anders staan en van daar zie ik dat Dany Lademacher, gitarist van het eerste of tweede Romance-uur, een flinke inbreng heeft en dat Edgar Koelemeijer daar behoorlijk rekening mee houdt. Die knul doet waar hij goed in is: zingen en in een band ieder zijn eer geven.

Bij het vierde nummer begin ik te geloven dat de man met de geringe uitstraling niet alleen een prima zanger is, maar ook in zijn zogenaamde afwezigheid een voortreffelijke rol vervult. Hij is Herman Brood niet. Hij probeert ook niet om Herman Brood te zijn. Geen Brood dus, maar Koelemeijer. Er komt gelukkig nog een vijfde nummer, als toegift, van Dany Lademachers Wild Romance. Saturday Night.

29 maart 2019

De bezem

Achter het landhuis ligt een groot terras. De okerkleurige gladgepolijste tegels lichten op in de ochtendzon, alleen bij de balustrade slaan repen schaduw toe. Een vrouw opent de dubbele deuren en komt even later naar buiten met een bezem in haar hand, een strobezem. Ze begint te vegen. Er valt er niets te vegen. De tegels zijn schoon. Toch verzamelt zich wat vuil voor de bezem. Ze veegt van buiten naar binnen, naar het midden van het terras, eerst langs de gevel, waar langzaam maar zeker een donkere wal van vuil ontstaat, langs de balustrade rechts, dan aan de voorkant van het terras, waar de balustrade onderbroken wordt door een brede trap van twee treden, en ten slotte links. Op het terras ligt, een meter van gevel en balustrades vandaan, een vierkante wal.
De vrouw veegt verder: ze duwt de wal aan alle kanten een meter verder naar binnen. Ze werkt steeds trager. De bezem van stro kan de weerstand van de wal niet meer aan. De vrouw verdwijnt door de deur en komt terug met een harde bezem, eentje met korte haren. Er ontstaat een kleiner, hoger vierkant.
De vrouw haalt er een schep bij en werpt het vuil verder naar het midden van het terras. De zon staat veel hoger aan de lucht, de schaduw is niet meer dan een optische verdikking van de balustrade.
Als het vierkant weer een meter kleiner is, klimt de vrouw op de wal en schept ze het vuil nog meer naar het midden. Soms zoekt ze verlichting van haar werk door opnieuw de buitenste randen van het terras te vegen. Zo ontstaat om de hoge kleine lijst een ruimere die veel lager is, maar die wel groeit. Als ze opnieuw de binnenste wal op klautert, ligt de berg met vuil helemaal in de schaduw van het huis.
Het is nog lang niet donker als de vrouw verdwenen blijkt te zijn. Ook de schep is niet meer te zien. De harde bezem wel. Die staat naast de gevel direct naast een van de openslaande deuren, de linker.

28 maart 2019

Geteld

Bij de kassa van het winkeltje staat een vrouw iets te tellen. Ik zit er dichtbij en toch zie ik niet goed wat zij telt. Sleutelhangers, naambordjes, platte treintjes op een kartonnetje? Wij zijn in het Spoorwegmuseum en ik zit met een boek niet al te ver van de speeltafel waar Lucas niet bij vandaan te sleuren is.
Zitten er genoeg van die nog onbekende attributen in een zakje, dan legt de caissière daar met de nodige behendigheid een knop in en ze plakt er een sticker op. Als ze dan ook nog met dikke groene viltstift een ook al duister teken heeft aangebracht, wordt het toonbankje volgestort met een volgende partij en wordt het grote tellen hervat. De vrouw beweegt haar lippen en ondanks al het rumoer om me heen, het is vandaag drukker dan gewoonlijk, hoor ik het zachte geruis van de getallen die ze uitspreekt. Ik moet me inhouden en niet mee gaan tellen. Ze is verzonken in haar ritueel. Ze zou me niet opmerken als ik nu naar de balie liep en tegenover haar ging staan. Wel als ik luidruchtig om wisselgeld zou vragen, 50 centstukken voor het speelgoedtreintje tien meter verderop dat wat bromt en piept en hopt als je er een muntje instopt. Ik zou dat kunnen doen als een zakje voor twee-derde gevuld is. Dan zou ik meteen zien wát ze aan het tellen is. Maar ik ben een grote vent, dus dit doen wij niet.
Er zijn veel basisschoolkinderen, twee meter verderop ligt een baby aan de borst. Baby, leerling, moeder, de tellende vrouw aan de balie is het allemaal geweest en al die stappen in haar bestaan hebben geleid naar de balie waaraan ze ik-weet-niet-wat aan het tellen is. Ik ben getuige van een bijzonder moment.

Later zie ik dat het inderdaad sleutelhangers waren die ze telde. Ook ontdek ik dat het gehobbel in het speelgoedtreintje, niet meer 50 cent kost, maar één euro. Dat is een fikse verhoging, vooral als je bedenkt dat als je een paar maanden geleden niet een halve maar hele euro door het gleufje van de trein liet vallen, een kind niet op twee maar zelfs op drie ritten werd getrakteerd. Het kan niet anders of dat Spoorwegmuseum wordt stinkend rijk. Die sleutelhangers zullen ook wel goed lopen.

27 maart 2019

Ondiep

De Boerhaavelaan in de Utrechtse wijk Ondiep ligt er mooi bij vanochtend. De platanen ogen fris en jong in het scherpe licht en omdat er een ruime middenberm is, staat er een mooie, ook al strakke en op deze morgen veelbelovend blauwe lucht boven. Je mag het gerust een hemel noemen vandaag. Dat combineert allemaal mooi met de kleuren van het zwembad dat sinds een jaar of vijf die middenberm siert. Witte tegels, blauwe tegels, randen van zwarte tegels en drie betonnen startblokken, precies wat een zwembad moet zijn. Afmetingen, gok ik van 7 bij 14 meter. Als het zwembad al een diepte heeft, dan is het die van een soepbord. Intussen ziet het er erg realistisch uit, zo echt dat ik in gedachten mensen startblokken zie beklauteren. Ze buigen zich voorover.
Maar het is geen zwembad! wil ik roepen. Het is een grapje! Een grapje van de maker, Teun Castelein.
Het zwembad dat geen zwembad is, maar een kunstwerk, knipoogt naar de naam van de wijk: Ondiep. Historisch gezien valt er meer over te zeggen. De wijk heeft zijn naam namelijk te danken aan de manier waarop hier ooit de Vecht door het land stroomde dan wel sijpelde, in de tijd dat die rivier nog geen dijken kende; hier had je een ondiepte in de Vecht. En dan was er, veel later, ook nog een badhuis om de hoek van de plaats waar je nu het ondiepe zwembad vindt.
Een paar honderd meter verderop, aan de Van Hoornekade, heb je trouwens een Romeinse schuit die opduikt uit water dat geen water is, maar daar kom ik niet langs vandaag. Ik moet de andere kant op, met het beeld van iemand die achter me enthousiast van een van de startblokken in het water duikt. Dat zijn geen grappen.

26 maart 2019

Schipperskind

Om de andere grootvader van een paar kleinkinderen te helpen verzamel ik wat losse aantekeningen over het voorgeslacht van mijn geliefde. Het gaat om het voorgeslacht van haar opa Van der Laan uit Groningen.

Dat waren schippers, zie ik. In ieder geval waren de in 1876 geboren Berend van der Laan en diens vader Jan Berends van der Laan uit 1838 dat.
Anderhalve week geleden kreeg ik in het Skûtsjemuseum in Earnewâld iets te horen over het bestaan van een schipper, zo’n 150 tot 200 jaar geleden. Hard werken, weinig inkomsten, en opgepropt in kleine ruimtes. En nog gevaarlijk ook.
Als er geen wind was, vertelde de vrolijke gids zijn gehoor, dan werd het zeilschip een trekschuit en het paard, het paard dat was de vrouw. Dus het zou zomaar kunnen dat de overgrootmoeder of betovergrootmoeder van mijn geliefde met een brede leren band voor de borst voortploeterde over het jaagpad.
In ‘Han de Wit gaat in ontwikkelingshulp’, dat al heel lang vergeten maar grappige boek van Heere Heeresma, komt naast een steigerende Solex ook een melkboer voor. Zijn kar, je leest er makkelijk overheen, wordt getrokken door zijn vrouw. Ik zag het voor me en ik moest erom lachen, toen, in die vroege jaren zeventig. Vanmiddag fietste ik langs een rolpaal langs de Vecht, zo’n paal om trekschuiten van de oever te houden. In mijn verbeelding stapte er geen elegant paardje voor een trekschuit uit, maar was het misschien Hemmina Tel of haar moeder Jetkse Warners Cazemier die moeizaam een vrachtschuit voorttrok. Toen lachte ik niet. Hun negentiende-eeuwse gezichten waren naar de grond gericht. Ze zagen me niet.

25 maart 2019

De groeitekening

Het ruikt naar verf en dat is geen wonder, want Danny is op zolder wezen schilderen vandaag. Danny noemt zijn opdrachtgever geen meneer of Mendé, maar meester, want zo noemde hij hem ook toen hij nog bij hem in groep 8 zat. Dat was in de tijd dat het schooljaar begon met een paar lijnen op het linkerdeel van het schoolbord. Je kon niet zien wat het was.
Elke dag als de kinderen binnenkwamen waren er weer wat lijnen en kleuren aan toegevoegd en zo ontstond een gracht, de Oudegracht, met op de achtergrond de Domtoren. Er kwam een kerk, een plein en een bloemenstalletje. Daar stonden zonnebloemen in emmers, en een week later werden het dahlia’s, asters en chrysanten. De bladeren aan de bomen werden geel. Later bleken ze weggeveegd en op de grond getekend. Er kwam een pakjesboot in de gracht te liggen, je zag hier en daar een zwarte piet en later stond er een kerstboom op het plein, het voorjaar kwam, de pakjesboot was allang weg, maar nu zag je de rondvaartboot. Er zat een vogel op een nest. Iedere dag was de tekening weer anders en als groep 8 in juli de school verliet, verdween ook de tekening. Op de eerste schooldag stonden er een paar lijnen op het linkerdeel van het bord.
Mendé staat al lang niet meer voor de klas en Danny heeft al jaren een schildersbedrijf. Dat schilderen zat niet in de familie. Tekenen en schilderen, daar had hij plezier in gekregen in het jaar dat hij naar die tekening op het bord had gekeken, waaraan iedere dag iets veranderde.
‘Het was ook lekker spul om mee te tekenen. Vierkante krijtjes. Mooi spul. Goed van kleur ook.’
Morgen komt Danny de zolder afmaken bij de meester.

24 maart 2019

Gezoem aan de horizon

Als er tussen de middag een helikopter overvliegt, staat ze op van de bank en kijkt uit het raam. Ze kijkt links omhoog, rechts omhoog. Wij horen het zware geluid waarvan het me altijd weer verbaast dat iets dat zoveel herrie maakt zomaar in de lucht kan blijven hangen. Een vogel met dit lawaai zou dat niet voor elkaar krijgen. Hoe was dat bij de Pterosauriër? Dat zou de grootste vliegende ‘vogel’ geweest zijn. Helaas is die 66 miljoen jaar geleden al uitgestorven, dus moeten we het doen zonder historisch betrouwbare geluidsopnamen.
Zij is intussen weer gaan zitten, maar niet voor lang, want het geluid komt terug. Ik geloof niet dat ze nu wel iets ziet. ‘Ik word zenuwachtig van die dingen. Er kan zomaar iets zijn ergens.’ Op dat idee was ik nog niet gekomen, maar nu denken we aan maandag toen we uren lang het geluid van een helikopter boven ons hoofd hadden.

In Ja zuster, nee zuster is de helikopter een reddende hefschroefengel.
‘Daar is geronk aan de horizon, gezoem aan de horizon
´t Is een helikoptertje, hij heeft ons gezien
we worden opgehesen, eindelijk gered, eindelijk gered.’

Ik zing het liedje. ´Kom maar weer zitten. Wij zijn al gered. Of zullen we een stukje gaan fietsen?’
‘Goed idee. Wandelen. Leuk.’ We gaan naar buiten.

23 maart 2019

Kattenbak

Als kers op de taart van hun verhuizing namen onze nieuwe buren twee jonge katjes in huis en wat zijn ze leuk. De eerste maanden mochten ze de deur nog niet uit, maar die zijn nu voorbij.
Intussen heeft Nico onze tuin niet alleen van nieuw gras voorzien maar ook een hoek van de tuin flink opgeschoond en omgespit. Mente droomt ervan om daarvan iets moois te maken. Haar vingers jeuken. Er wacht onze tuin een mooie toekomst.

Iedereen is verrukt van de katjes. Als mijn dochter op bezoek komt, springen ze bij haar op schoot en een paar dagen later gaat mijn zoon ervoor op zijn hurken. Maar af en toe zie ik Mente naar buiten stuiven met een plantenspuit en ik zie ook waarom: de verse hoek is een ideale kattenbak geworden.
Zolang de katjes niet op dat lapje grond komen, vindt Mente het best, want, ach, het zijn van die leuke beestjes. Maar de sporen zijn duidelijk. En het onderscheid tussen hier wel mogen zijn en daar niet lijkt me te subtiel voor een kat. Daarom neem ik de rol op me om ksjt roepend en in mijn handen klappend naar buiten te sprinten als een van de twee onze tuin waagt te betreden. Als anderen mijn belachelijke voorbeeld niet volgen, wordt het niets. Ze hebben trouwens ook onze ouwe trouwe tuinpad in de smiezen gekregen.

Extra nieuwsgierig worden de katten als de driejarige Lucas een paar dagen bij ons logeert. ‘Die buren hebben nog een keigave zandbak ook,’ zien die katjes nu en alsof ik niet besta, lopen ze tussen mijn benen door naar de zandbak. Maar dat gaat zomaar niet. Ik klap in mijn handen, doe een snelle stap in hun richting. De twee kijken met geïnteresseerd aan. Pas bij een tweede stap en een ksjt, verdwijnen ze naar hun eigen tuin, waar ze me verbaasd gaan blijven aanstaren.

Na een paar minuten, ik sta in de keuken, lopen ze weer naar de zankbak, maar Lucas heeft ze in de gaten. Hij springt op, roept boeh en weg zijn de katten.
Helaas is zijn moeder hem vanavond komen ophalen. Toen ze de tuin in liep, kwamen de katjes enthousiast aangerend, maar Lucas sprong voor haar langs en riep heel hard boe.
‘Dat moet je zo doen, mama.’

22 maart 2019

Geef het Westland een stem

Mente heeft voor me gestemd de afgelopen week. Ze koos, in mijn geest, voor een partij die ik eigenlijk van plan was om eens over te slaan dit jaar. Een gelukkige vergissing, want het kan niet anders of hierdoor heeft Groen Links straks een zetel meer in de Eerste Kamer. Geen dank, geen dank.
Vandaag lees ik in de krant een artikel over het stemgedrag in het Westland, de streek waar ik werd geboren en waar ik voor het eerst stemde. Dat was in de tijd dat we naast de lijsttrekker van de Boerenpartij woonden.
Monster, in ’72 of ’73, dat weet ik niet meer precies.

Samen met mijn vader loop ik naar het stembureau. Dat is het lokaal waar ik als zesdeklasser een jaar doorbracht bij Meester Rijper. Het is de plek waar diezelfde bovenmeester mij een paar jaar eerder, acht ben ik dan, bij mijn haren grijpt en mijn hoofd voor het oog van zijn klas ritmisch tegen het dat van Evert Henk slaat onder het zingen van ‘Er zaten zeven kikkertjes.’ De klas van meester Rijper lacht hartelijk. Ook mijn broer lacht mee.
Twaalf of dertien jaar na die onzalige kikkertjes en acht of negen na het afscheid van de school, ben ik er weer, nu om te stemmen. Mijn vader voegt me met opzet voor iedereen hoorbaar en dwingend toe dat ik vooral op het CDA moest stemmen.
‘Ja pa, nee pa,’ zeg ik, even hoorbaar, maar wel vriendelijk, ‘het wordt PPR.’ Als we elk in een stemhokje staan, wordt er naast me gesist: ‘CDA.’ Lachend maak ik het vakje rood van de nummer één van de PPR. Het is namelijk tijd dat ook in het Westland het politieke licht een kans krijgt.
‘Kinderen,’ zegt mijn vader als we het stemlokaal uitlopen, dat klaslokaal van ooit, ‘je hebt er niks an.’Opnieuw wordt van achter een tafel tot stilte gemaand.

21 maart 2019

Vlerken

In 1821 laat Hegel de uil van Minerva vliegen, 200 jaar later laat Baudet hem landen. De vogel heeft in zijn nachtelijke vlucht blijkbaar het licht gezien. Ik meen dat een nachtuil het meer van zijn gehoor moet hebben.

Ik hoef niet lang te wachten op het woord boreaal. Het woord dat staat voor raszuiverheid. Zou het Wilhelmus weer plaats maken voor ‘Wien Neêrlandsch bloed door d'aderen vloeit, / Van vreemde smetten vrij’? Raszuiverheid: één lichaam zijn we. Wat van buiten komt is een bedreiging.
En Baudet is naar het front geroepen. Om aan te vallen, want om te bouwen zal het niet zijn. Dat doen soldaten niet. Net als Minerva steekt deze nieuwe volksleider zich waarschijnlijk graag in militair kleed. Alles in het leven verwezenlijkt zich nu eenmaal via strijd. Dat is de teneur. Strijd tegen wie niet uit het avondland komt, tegen de moderne architectuur en andere uitingen van ontaarde kunst, tegen alle landen om ons heen graag, tegen (en dat komt als braaksel uit zijn mond) ‘de afgod van de transitie.’

De orator wordt regelmatig onderbroken door een publiek dat zijn naam scandeert. De Wederopstanding wordt er zelfs bijgehaald, waar niet langer God de hand in heeft, maar een ‘wij’ bij wie ik me doodongelukkig voel en waarvan ik vrees dat het een pluralis majestatis is. Of is het een militaire horde? Bij de wederopstanding van Baudet staat niet Christus op als de vredevorst (en ik altijd maar denken dat dat de essentie was van het christendom), maar Nederland, dat kleine landje aan de zee. Met zijn Rembrandt, zijn handelsgeest, waterwerken en polders, zijn Stadhuis op de Dam, Erasmus en misschien ook zijn sensitieve socialist Herman Gorter. Maar dan ook met zijnkoloniën, zijn werkeloosheid van de jaren dertig, zijn antisemitisme, zijn armoedige jeneverslurpers,
zijn homofobie.

Ik word een muis van zoveel retoriek. Ik hoor het suizen van vlerken.

20 maart 2019

Dit is het land waar grote mensen wonen

Omdat er een dief was met een pistool moest iedereen binnen blijven. Daarom ook kon je helikopters horen. Die zochten de dief. In het verhaal van Liesje heette de dief een boef en dat zal waarschijnlijk de originele versie zijn geweest, maar bij Klaas was en bleef het een dief.
Maandag was een topdag voor Klaas. In het kleine stukje in de auto van huis naar school kreeg hij een dropje zodra hij er om vroeg. Daar begon het al mee. Eenmaal in het lokaal zag hij dat zijn naamkaartje op de stoel naast die van de juf lag. Er golfde een lach over zijn gezicht, van zijn kruin naar zijn kin, zag ik. Mijn aanwezigheid in de klas diende geen enkel doel meer; dat was wel duidelijk.
Kerels van vijf die naast de juf mogen zitten, hebben geen opa nodig.
Later, tijdens de gymles, kwamen dus die helikopters en kort daarop volgde het bericht dat ze niet naar buiten mochten. Ook niet terug naar hun gewone lokaal in het gebouw aan de overkant. Zo werd de gymles een lange spelletjesles, terwijl helikopters getrouwe de wacht hielden. En om kwart over twee kwam zowaar zijn vader speciaal vroeg van zijn werk om hem en Liesje op te halen.
Allemaal omdat er een dief was met een pistool. En toen, voor het eten, werd die nog gepakt ook.
‘Wat een leuke dag!’ zei hij in bed. Niemand sprak hem tegen, niemand nam hem mee naar ‘het land waar grote mensen wonen.’

19 maart 2019

Partiscap (2)

Om nog even op die partiscap van gisteren terug te komen. Mijn stukje van maandag was al af toen er vanaf het 24 oktoberplein die donkere wolk boven Utrecht kwam te hangen die nu nog niet helemaal weg is. Er zou zomaar sprake kunnen zijn van een terroristische aanslag. Ik vroeg me daarom af wat iemand zo onverdroten overlevert aan een bepaalde partij. Niet alleen idealen en vermeende bouwstenen voor een goede wereld die een groep mensen deelt, maar ook, en heel misschien nog wel meer, een gedeelde vijand. Je bent iemand door bij een groep te horen en die groep heeft bestaansrecht omdat anderen er niet bij horen, van minder allooi zijn. Dommer, elitairder, kortzichtig, los van de wereld, gelovig of juist niet, bubbelbelievers, onderbuikers of koppen zonder kip. Dat maakt niet eens zo veel meer uit. Het deugt niet wat die ander doet of zegt of wie hij of zij is en juist dat bevestigt het bestaansrecht van de eigen groep. Klinkt dit abstract en bloedeloos genoeg?

Er was gisteren een Turk voor nodig, een Baudet die een partijbijeenkomst toch door liet gaan, een Erdogan die de aanslag in Christchurch breed uitmeet, maar ook een Beatrice de Graaf die het allemaal wel heel goed voor haar beurt weet in de DWDD, wat toch wel een omineuze naam is, vooral voor een Westlander die daarbij meteen aan tomaten en sla denkt. De dag begon met stakingen, op zich al zo’n gevaarlijk fenomeen dat individuen op kan slokken. Aan het eind van de dag heb ik op Facebook iemand ontvriend. Steeds weer vond ik ergens iets van, jongleerde ik met kwalificerende en diskwalificerende ‘meningen alsof het niets’ (om de dichter Hans Andreus er ook nog even bij te halen).
Linksom of rechtsom, ik hoor ergens bij. Ik moet het me vaker afvragen: hoe ging het met de partiscap vandaag? Heb je je wel een beetje menselijk en niet vooringenomen gedragen, Borgdorff?

18 maart 2019

Partiscap

Omdat het te laat wordt om nog van de stad naar huis te lopen, klopt Mariken van Nieumeghen bij haar tante aan om te vragen of zij daar een nachtje mag logeren. De tante, de moeye, valt in haar hysterie woedend tegen haar nichtje uit. Mariken wordt voor alles uitgemaakt waarmee je een vrouw kunt kwetsen, met middeleeuwse equivalenten van termen die we nu nog wel kennen. Mariken is volledig overstuur en roept in het bos om hulp. Van wie? Dat kan haar niet schelen. Als er maar hulp komt. Desnoods de duivel.
Dat is niet zo handig, want een beetje duivel gaat onmiddellijk op zo’n suggestie in en zo leeft Mariken veertien jaar met de duivel. De gebeurt allemaal rond 1500.
Mij gaat het om de moeye. Zij is een aanhangster van de zoon de hertog van Gelre, en die is op zijn beurt de vijand van zijn vader. Zij hoort dus bij een partij van de zoon. ‘Partiscap’ wordt dat in laat Middelnederlands genoemd. En juist die onvoorwaardelijke overgave maakt haar gek. Ze kwetst Mariken en uiteindelijk, zo vertelt het verhaal, zal de moeye zelfmoord plegen.
Het woord komt nogal eens in me op als mensen zich onvoorwaardelijk verslingeren aan een standpunt, een ideologie of geloof. Partiscap.
In De kleine Johannes, nu 135 jaar oud, van Frederik van Eeden, komen de Vredemieren en de Strijdmieren voor. Over de Vredemieren lees ik: ‘Toen noemden zij zich Vredemieren en hielden allen vol dat de eerste Vredemier gelijk had; wie dat tegensprak beten zij op hun beurt in stukjes. Op die manier zijn tegenwoordig bijna alle mieren Vredemieren geworden, en de stukjes van den eersten Vredemier worden met zorg en eerbied bewaard.’

Ik krijg het de laatste weken steeds benauwder van de partiscap van Vrede- en Strijdmieren.

17 maart 2019

Neus op Tabor

Vanmorgen werd in de kerk uit Lucas het verhaal van de Verheerlijking op de Berg voorgelezen. Dat verhaal komt ook in Mattheus voor, maar dat lazen we dus niet.
Jezus is met Jacobus, Johannes en Petrus op de Tabor geklommen, een soort dak van de wereld waarop iedereen zich dichter bij God waant. Hij bidt er en dan zien zijn drie vrienden hoe het gezicht van Jezus omstraald wordt door hemels licht. Dus inderdaad, dichter bij God. Dan voegen zich, ook al zo verheerlijkt, Mozes en Elia bij hem: twee coryfeeën uit het oude testament die een zo mysterieuze dood stierven dat je je kunt afvragen of ze wel gestorven zijn. In het geval van Elia is het bijbelse antwoord duidelijk nee; bij Mozes ligt dat minder duidelijk, maar de traditie zegt ook in zijn geval: nee.
Punt is dat ik het voor me zie, telkens weer als ik het verhaal hoor, die drie verheerlijkte gezichten. En ook de drie tenten die er niet zijn. Petrus stelt namelijk voor om drie tenten neer te zetten, voor elk religieus kopstuk één. Het blijft bij een voorstel. ‘Hij wist niet wat hij zei,’ zegt Lucas.
Maar dan is het al te laat: ik zie ze staan op die berg Tabor. Deze mislukte en mij zo dierbare poging van Petrus om deze schier hemelse situatie te bestendigen.
Vanaf de Tabor zie ik, heel in de verte en verre van indrukwekkend, Golgotha liggen. Er zijn een paar passages in de Bijbel waarbij me onmiddellijk een beeld in het oog springt. Alsof ik er met mijn neus net iets te dicht op zit. Het beeld blijft lang hangen.

16 maart 2019

Uut de liken zijn

Bij gebrek aan onderwijs, want daar zijn de meesten intussen veel te oud voor, bezoeken de leden van de Conrectorenclub Het Skûtsjemuseum in Earnewald. Een oud ogend houten gebouw waar op verzoek een lunch wordt geserveerd door een vrijwillige dame, waar een smid aan de slag gaat en een welbespraakte rondleider je het een en ander vertelt over de skûtsjes, die soms bij gebrek aan wind ook als trekschuit voortgetrokken werden door de vrouw van de schipper. En dat doen we dus na. Een enkeling hijst zich in het daarvoor bestemde tuig en trekt het schip voort door wat gewichten omhoog te trekken die de weerstand van de schuit moet voorstellen.
Er komt van alles langs. ‘Alles in de wind, alles in de wind, ’t is maar een schipperskind.’ In het voorgeslacht van mijn vrouw zitten Groningse schippers. Armoe troef, denk ik nu.
Er wordt een zeil getoond dat omstikt is met stevig touw, de like. Als dat touw los raakt van het zeil is het uut de liken. Ik ken die uitdrukking niet, maar twee van de drie Friese leden van de club wel, de derde Fries is namelijk een Rotterdammer. ‘Uut den like’ betekent doodmoe zijn. Thuis zoek ik het gezegde nog even op; daar verliest de uitdrukking een beetje zijn Friese karakter en wordt het ‘uit de liken geslagen zijn.’ Er wordt ons getoond hoe de kloten voor de bok kunnen komen. Wist ik ook niet. Tot vandaag wist ik zelfs niet waarom stuurboord stuurboord heet en bakboord bakboord. Je kunt het me rustig vragen, want nu weet ik dat wel.
Dan verlaten de conrectoren van ooit elkaar en zeilen zij door de storm terug naar plaatsen ver van Earnewald, maar Paul wint. Die moet nog naar Maastricht.

15 maart 2019

Tip voor het Rijksmuseum

Wim Hofman gebruikt reststroken van museumkarton om tekeningen en prenten op te maken. Het is een zelf opgelegde zuinigheid met prachtige resultaten. In het Rijksmuseum hangen talloze etsjes van Rembrandt die het formaat van een postzegel nauwelijks overtreffen. Dat zal ongetwijfeld niet alleen met artistieke zelfbeperking te maken hebben maar ook de toenmalige schaarste van papier en mogelijk ook van koperen platen. Het gevolg is intussen wel dat je het niet kunt laten om met je neus op het werk te gaan staan, wat het werk enorm ten goede komt. Ik zag vandaag een bezoekster die met een loep het werk langs ging. Het was druk genoeg daar in het Rijksmuseum om die loep te pakken te krijgen zonder dat er vervolgens een dader gepakt zou worden, maar ik ben een nette jongen.

Die kleine etsjes, maar het geldt ook voor veel schetsen, brachten me op een idee.
Als je nu eens 150 of 200 van die etsjes in origineel formaat los zou afdrukken op papier dat zweemt naar het oorspronkelijke. En die bied je als uitgever dan aan in een platte doos van 24 bij 30 of daaromtrent. Wat het aantal en de maten van de doos betreft, ben ik soepel. Maar ontdaan en ontstemd zal ik zijn als iemand dit briljante en om niet verstrekte idee op verkeerd papier uitvoert. Dus vooral niet het glanzende papier waarop de meeste kunstboeken worden gedrukt.

Het lijkt me heerlijk om thuis aan tafel te gaan zitten, met die doos voor je snufferd. Lamp erop, loep in de hand, iets drinkbaars binnen bereik. Ja, ik zou het wel weten als ik het Rijksmuseum was.

14 maart 2019

Amnestie

' Jawel hoor,' zegt de man als ik hem gevraagd heb of hij iets over heeft voor Amnesty International. 'Even geld zoeken, want ik pin alles.' En na een korte aarzeling omdat hij merkt dat de wind vol op hem afstormt: 'Ik doe wel even de deur dicht.' Daar heb ik natuurlijk alle begrip voor.
Het begint een beetje harder te regenen, maar met deze goede jas en mijn puike pet kan ik dat wel hebben.
In de portemonnee van de man zitten alleen maar pasjes, stel ik me zo voor, en naamkaartjes van de zakelijke relaties die zich iedere dag opdringen aan de man die nu vanwege Amnesty zijn hele woning omwoelt voor het goede doel. In de keukenlaatjes vindt hij de munten voor karretjes van twee verschillende grote kruideniers. Dan gaat hij vermoedelijk naar boven, waar hij na een kwartier zelfs op zoek gaat naar de spaarpotten van zijn kinderen. Tevergeefs. Intussen app ik naar huis om te vertellen dat het wat later wordt. Na een half uur reageert mijn vrouw met de vraag waar ik sta. Ze komt me wat koffie brengen.
Terwijl ik een tweede kopje uit de thermosfles schenk, denk ik aan de arme man die nu ongetwijfeld op zolder op zijn buik achter een schot in het duister naar muntjes tast en stof hapt.
'Mag ik er even langs?' De vrouw heeft de sleutel al in de hand. Verstandig van haar: zo wordt ze niet zo nat. De deur is alweer dicht.
Gelukkig heb ik een sterke blaas. Ik bof maar. 'En dan kom ik ook nog op het lumineuze idee om deze belevenis van een collectant op mijn mobieltje te tikken. Zo doe ik twee dingen tegelijk. Deze jongen is niet voor een gat te vangen.

13 maart 2019

Wapperende blonde haren

’s Morgens om kwart over acht zit ik op de bank en lees ik de krant. Als zich in mijn linkerooghoek, op straat dus, iets beweegt, kijk ik automatisch op. Het gaat altijd om ouders die hun kinderen naar een basisschool in de buurt brengen. Er zit een vast patroon in.
Het meeste plezier beleef ik aan het echtpaar dat met twee kinderen vijftig meter verderop aan de overkant woont. Contact hebben we niet, al heb ik ooit wel eens met haar staan praten. Daarom weet ik dat zij als juristen in Bilthoven of De Bilt werken. Ze hebben altijd haast, maar vooral op een doordeweekse dag, om tien voor half negen. Dan rennen de twee ouders voorbij, snel, keurig en ernstig. Haar wapperende blonde haren en zijn spitse neus doen recht aan de snelheid waarmee ze voorbij rennen. Ze hebben elk een kind aan de hand en dat draaft zonder protest en ernstig mee.
Als ik een laatste slok neem van mijn koud geworden thee, komen de twee ouders terug, iets minder gehaast, maar nog altijd voortvarend en ernstig. En dat is het dan. Soms zijn er grootouders, heel soms brengt pa ze alleen naar school. Maar meestal zie ik ze met zijn vieren langsrennen. Dacht ik.

Wanneer ik dat voor het laatst gezien heb, dat kwartet in volle vlucht? Deze week nog niet misschien, maar vorige week wel. Zeker. Zou ik gezegd hebben.
Nu hoor ik dat de moeder rond nieuwjaar al overleden is. Veertig. Borstkanker. Die leek vorig jaar overwonnen, maar kwam eind vorig jaar in alle hevigheid terug.
Er kraakt iets van binnen.

12 maart 2019

Het boek, de kapper en de collectant

Er is iets met dat boek, maar ik weet niet wat en ik vraag er ook niet naar. Op de schoorsteenmantel staat een boek. De Lepelsnijder, van Marjolijn Hoff. We drinken onze koffie, gaan op weg voor de kunst en hebben het onderweg over Baudet, Wilders en Fortuyn en onze allergie voor grootsprekers die hun verstand ter beschikking van hun onderbuik hebben gesteld. Dat praat makkelijk, want we werden uit hetzelfde linkse hout van de jaren zestig, zeventig gesneden. Maar over het boek op de schoorsteenmantel hebben we het niet. Ik vraag er niet naar en Annette begint er niet over. Dat was gisteren.
Vandaag bel ik bij haar aan als collectant voor Amnesty. Annette doet open. Ik denk niet aan gisteren, niet aan het boek op de schoorsteenmantel, maar er is iets aan de hand. Ja, ze is naar de kapper geweest. Dat zie ik ook wel, maar waarom? Ik zeg niks. Koos komt de gang in: ' Annette is genomineerd met Marjolijn Hof voor de Woutertje Pietertjeprijs.' 'Het boek op de schoorsteen, je haar,' zeg ik. 'Ja, we mochten gisteren nog niets zeggen. We worden gefilmd voor een interview. Vandaar dat haar.' Dan gaat ze de kamer in om geld te halen.
'Ziezo, ik kom mooi binnen,' zeg ik tegen Koos. 'Annette is van huis uit al royaal, ik trotseer regen en wind voor het goede doel en dat heeft ze vast en zeker ook in de gaten en dan ook nog die nominatie.'
Voldaan loop ik even later hun paadje af. Zoveel inkomsten in een klap voor het goede doel en o, o, wat heb ik toch een mensenkennis.

11 maart 2019

Geen koffie in De Flint

Er is iets aan de hand met koffie. Net nu ik het patroon ontwaar, begint het te verbrokkelen.
Neem zaterdag. Thuis drink ik mijn eerste koffie, uit een glas, dan, in Delft, een kopje, maar in Naaldwijk kies ik plotsklaps thee om vervolgens bij de Zwartendijk weer koffie te drinken. ’s Avonds, weer thuis in Utrecht, nogmaals koffie uit een glas. Die thee in Naaldwijk is een fremkörper dat zich steeds meer aan mijn bestaan opdringt. Dat is wel jammer van de geografie van de koffie: weten waar je geweest bent omdat je er koffie gedronken hebt.
Vandaag begint de dag veelbelovend met koffie in de Raiffeisenlaan, om half tien al. Vervolgens gaan A en ik naar De Flint. Ik ben haar kunstrijder. Daar wordt ons géén koffie aangeboden! Nu heb ik daar ook nog geen trek in, maar het gaat erom dat bij ontstentenis van koffie ik bij wijze van spreken ook niet in Amersfoort geweest ben en zo ontstaat er een gat in mijn bestaan. Omdat mijn koffieteller het niet doet dus. Thuis komt het weer goed en als ik in Leidsche Rijn aanbel, staat er zelfs al een kop koffie voor me klaar. En vanavond druk ik in de Tuindorpkerk een kop tevoorschijn.
Ik zou mijn gaan en staan op deze aardkloot goeddeels beschreven kunnen hebben door alleen maar de plaatsen te noteren waar ik koffie dronk. Sluitend is het systeem niet, maar ik kom een heel eind. Jammer, dat ik me dit pas realiseer nu ik wat vaker voor thee kies.
Ik neurie ‘One more cup coffee for t he road.’ Bob Dylan.

10 maart 2019

Geen weer

Tegen het onstuimige weer van deze zondag houden principes geen stand en daarom zit ik achter de computer. Ik ben online en bereid twee fietstochten tegelijk voor: in mei twee weken door Thüringen en in juni tussen Parijs en Bretagne. De vitrage achter mijn bureau hangt geruststellend stil.
Overnachtingsadressen in Duitsland zijn gemakkelijk te vinden. Ik bekijk foto’s op internet van steden en stadjes die we willen befietsen.
In Erfurt schuift de zon voor de wolken. Verderop in een mij onbekend bos begint het te regenen. Nog vóór Weimar ben ik naar beneden gelopen voor mijn regenbroek. Die ligt op het bankje bij de voordeur. Ik trek hem aan en ga weer achter de computer zitten, maar zonder ruitenwissers, merk ik, is er niets meer te zien op het scherm. Daarom doe ik, weer beneden, ook maar een regenjack aan en om te voorkomen dat ik allemaal regen in mijn ogen krijg, zet ik meteen maar een pet op. Het lukt me om een paar hotels te boeken. Gelukkig kan ik digitaal betalen, zodat ik hier niet met natte bankbiljetten hoef zitten rommelen.
Halverwege de geplande rit door Thüringen ben ik nu en ik vraag me af of ik wel verder moet gaan. Dit is toch geen weer om met een fietstocht bezig te zijn.
Daarom kijk ik nog maar even naar de reis naar Frankrijk en terug. We willen de fiets meenemen in de trein. Daar is het tenminste droog. Maar zodra we Gare du Nord uit komen, valt de regen in bakken op ons neer. Als ik niet onmiddellijk stop, gaat het ook beneden nog lekken.
Ik kan die reizen maar beter plannen als het weer droog is.

09 maart 2019

Bedeesde narcissen

De kranten op de balie liggen er ter vertroosting. Twee NRC's, twee AD's, een Trouw en Het Parool ligt bovenop. Die krant zal bestemd zijn voor iemand die vanuit Amsterdam of Diemen naar dit Delftse verzorgingshuis geloodst is. Dichter bij een van de kinderen of zo.

Het huis heeft alleen maar een binnenkant. Door de ramen zie je een parkeerplaats, wat heggen en bomen en dat is het wel. Een buiten de eigen tijd en ruimte geplaatste capsule met daarin, onder voor oma gemaakte kindertekeningen, een anoniem bed.

Ik zit in het restaurant met hier en daar aan een tafeltje iemand van negentig en een dan wel twee 70-minners die het bruisende heden voorstellen.

De bloemen op de tafeltjes zijn echt: ik schrik er bijna van. Ze staan er zo stil en zo braaf. Ze zullen wel verder uikomen, maar uitbundig zal hun bloei niet zijn. Bedeesde narcissen.

Gelukkig liggen die kranten op de balie, doorkijkjes naar een heden waarin nog iets gebeurt. Maar ze zijn nog niet opgehaald. Het nieuws staat in de wachtrij. Ik weet niet eens of wachten wel het goede woord is. Een eerlijker woord schiet me even niet te binnen.

08 maart 2019

Stok

Aan de overkant past oma op vandaag. De oudste is, denk ik, naar school gebracht en nu komt ze terug met nummer twee. Het kost oma moeite om de voordeur open te krijgen. Daar gebruik je meestal twee handen voor. Eentje om de sleutel in het slot te steken en een om de deurknop vast te houden en, als de sleutel eenmaal is omgedraaid, de deur open te duwen.
Met die stok in haar hand wordt het allemaal wat moeilijk voor oma. ‘Hier is je stok,’ zegt ze tegen haar kleinzoontje. Dat hoor ik niet, maar dat laat zich van achter mijn computer allemaal makkelijk bedenken.
Het jongetje vindt het geschikt.
Straks, aan het eind van de dag, vindt paps of mams een stok in de gang. Misschien verdwijnt die meteen in de gft-bak, misschien blijft die nog een paar dagen liggen. Ik zou navraag kunnen doen. Ik doe het niet. Wel zie ik mijn eigen kinderen met takken torsen. En honden, Duitse herders vooral, met een tak in hun bek. Waartoe?
Waarom rapen mensen en dieren takken op en nemen ze die mee?
Aan de overkant is alles en iedereen binnen. De deur gaat dicht. Tijd voor iets anders.

07 maart 2019

Het land waar alle laarsjes rood zijn

Je kunt het je toch niet voorstellen geen Nederlander te zijn en een leven te moeten leven zonder bij een giraf niet ook onmiddellijk rode laarsjes voor je te zien en het jongetje dat iedere morgen bij wijze van ontbijt met een trapje op zijn schouders naar die giraf toekomt om hem een klontje te geven en om even bij te praten. En je zal maar als giraf je leven lang door Tanzaniaanse savannen lopen zonder weet te hebben van het jongetje dat jouw andere helft is.

Leven is meestal gemankeerd bestaan. Dat weten wij. Maar dus niet in Nederland waar iedereen zich ten diepste een Dikkertje Dap weet. Daar zijn alle laarsjes rood, ook als ze blauw zijn. Daar zijn de ladders diervriendelijk. Daar kunnen mensen rekenen, mooie poppetjes tekenen en ieder kent er de eerste drie letter van het Nederlandse alfabet: A, M, G. Is dat niet knap?

06 maart 2019

In handen gevallen van Caravaggisten

Let op de handen, had Thijs gezegd voor ik de Caravaggisten bezocht in het Centraal Museum. Dat heb ik gedaan, twee maanden geleden, en vandaag deed ik het voor de derde keer. De eerste keren waren de handen geaderd, vuil, gelooid door de zon, de nagels waren vaak indrukwekkend. Vandaag maakten ze vooral deel uit van de compositie. Cirkels, diagonalen, driehoeken, ik zag het allemaal. En dat zonder me te ergeren aan dat technische kijken, want dat kan ik nogal gauw doen als iemand probeert mijn ontroering te reduceren tot een rekensom. Zoals het me ook snel te veel kan worden als die lijnen ook uitdrukkelijk een betekenis aan het schilderij willen geven. Handen op een rijtje, de diagonaal van ogen die allemaal naar hetzelfde kijken. Maar vandaag kwam ik allemaal kleine schilderijtjes tegen van alleen maar handen. Vingers om een stok, een kleed, een fluit, een zwaard. Vingers gestapeld alsof het om een stilleven gaat, verstrengelde vingers. Handen die licht vangen. Handen die dansen, zo lijkt het wel op het schilderij van Christus en de schriftgeleerden van Jusepe de Ribera. Wat waren al die handen mooi.
Bij de kaartspeelster zie ik dat zij rond 1620 haar hand net zo houdt als een kaartspeler dat vierhonderd jaar later doet. Situaties vragen om een gebaar dat boven de tijd uit gaat. Ik voel haar gebaar in mijn eigen hand. We zijn ondergeschikt aan de gebaren van alle tijden. Zo telt een jonge Jezus met een duim langs de vingers van zijn andere hand de argumenten af die de schriftgeleerden tot stilte zullen brengen. Er valt niets tegenin te brengen: duim en vingers zeggen genoeg.
En dan is daar die verschrikkelijke vinger van Judith van Valentin de Boulogne. Ze wijst met de wijsvinger van haar rechterhand naar omhoog, maar het is niet de vinger van een engel die zegt dat God in het geding is, het is de vinger van een IS-strijder. Voor zo’n vinger zou je onmiddellijk het pand moeten verlaten. Aan haar linkerhand hangt het hoofd van Holofernes. Angstaanjagend. Bij Esau en Jakob, een schilderij van Ter Brugghen, is dan wel verraad in het spel maar in het licht van een kaars geven zes handen een mooie balletuitvoering.

05 maart 2019

De kuifeend

De kuifeend dankt zijn naam aan de afhangende kuif aan de achterkant van zijn kop; hij heeft een blauwgrijze snavel, maar mij valt allereerst op dat hij zwart-wit is en het indrukwekkendst vind ik wel zijn gouden oog, een stralende knop in dat zwarte kopje. Ik zag hem zojuist. Hij zwom me tegemoet in de sloot langs het fietspad. Ik zag hem van verre en stapte af. Hij zwom onverdroten door, al verlegde hij zijn koers van het midden van het water naar iets dichter onder de overkant. Hij is alleen. Ik kijk goed om me heen. Geen andere kuifeend. Het is de eerste die ik dit jaar zie en de eerste die ik hier tussen Groenekan en Westbroek tegen kom.

Ik had mezelf eerlijk gezegd een grutto beloofd voor vandaag, maar het moet blijkbaar een kuifeend wezen. Ik stap opnieuw af, bij een bankje, om op te schrijven dat ik een grutto had willen zien, maar dat het een kuifeend werd. Maar ik zag ook scholeksters, twee, en in een weiland verderop kieviten, een heel clubje, ook de eerste van het jaar. Een zilverreiger zie ik nu pas, terwijl ik dit schrijf. Vanaf mijn bankje staat hij halverwege de rechte lijn die ik naar de toren van Westbroek kan trekken. Er zijn er meer hier, maar deze geeft wel mooi licht in de lage, heldere koude zon.

Nu komt er ook nog een torenvalkje boven het weiland te hangen. ´t Is allemaal een kwestie van geduld. Ik kijk of hem een maaltijd ten deel zal vallen, maar het bidden helpt blijkbaar niet. Of toch! Hij duikt omlaag, is even weg en dan zie ik hem weer. Hij vliegt vlak boven de grond en verdwijnt, achter de wal van een sloot vermoedelijk. Ik heb niet kunnen zien of hij iets gevangen heeft. Ik zie een tweede zilverreiger en vlak voor me land een blauwe. Maar daar blijf ik niet voor zitten. Het wordt me te koud.

Als ik nu dezelfde weg terugfiets, zie ik die kuifeend misschien nog een keer. Misschien is ie toch niet alleen.

04 maart 2019

De meerkoet

Klaas houdt met zijn hand mijn wijsvinger vast en ik heb mijn hand om die van hem gevouwen. We lopen van school naar huis en de harde wind hebben we in de rug. Op het moment dat verderop het voetgangerslicht op groen springt, heeft hij zich al losgerukt en trekt hij zijn sprint. ‘Kom nou, opa, oversteken!’ Dat is zinloos, weet ik.
Toch klikt er iets in mijn hoofd dat zegt dat ik moet rennen, maar het signaal bereikt mijn benen niet meer, zoals dat wel onmiddellijk gebeurt bij de vijfjarige Klaas. Als het stoplicht weer groen wordt, lopen we hand in hand verder.

‘Straks waai ik nog in het water, opa.’
‘Doe maar, geeft niets, ik kan reddend zwemmen.’
‘Echt waar?’
‘Ik heb al honderd kinderen en vissen als reddend zwemmer uit het water gered. Nee, duizend.’
’t Is maar dat hij het weet. Zijn opa rent niet, maar zwemmend redt hij als de beste.

Klaas is meer onder de indruk van het golvende water waar we nu langs lopen. Dan zien we een meerkoet de diepte in duiken. Even later komt hij weer boven.
‘Zag je dat?’ Klaas zag het ook. Weer verdwijnt de meerkoet.
‘Hij zoekt eten,’ zeg ik.
‘Ik denk dat hij het eten uit zijn mondje heeft laten vallen en het nu weer opraapt,’ veronderstelt Klaas.
‘Dat zal het zijn.’

03 maart 2019

Valkenbos

Vanaf het Diakonessenhuis in Zeist fietsen we eerst door het Lyceumkwartier. Dat staat op een bord aan het begin aan de wijk en waarom die wijk zo heet laat zich makkelijk raden, want even later komen we langs het Christelijk Lyceum. Dat is geen verrassing.

Dan zijn we de wijk al weer uit en vertelt een ander bordje ons dat we nu Valkenbosch in rijden. En dan pas krijgen de Valkenboskerk en de Valkenboskade in Den Haag een betekenis, valkenbos. Valken en bos. Waarom heten die kade en kerk zo? Net als in Zeist gaat het in Den Haag om een hele wijk die zo genoemd werd. De Haagse wijk heeft iets oudere papieren, met huizen van rond 1910, maar dat scheelt maar een jaar of tien, vijftien met wat we hier in Zeist aan woningen tegenkomen. Blijft die Zeister sch aan het eind van de naam wel een vreemd, archaïsch, om niet te zeggen archaïserend moment, maar dat houdt me verder niet bezig.

Zou op beide plaatsen ooit een bos geweest zijn waar veel valken huisden, een heus valkenbos? Ik geloof er niks van. Het moet een deel van het bos geweest zijn waar valken huisden. Een paar bomen niet al te ver van elkaar. Zou het met de valkenjacht te maken hebben? Opnieuw twijfel ik. Ik geef Den Haag in dat opzicht meer kans dan Zeist.

Waarom heb ik bij het Loosduinse Kraayenstein altijd gedacht aan vogels die er hun nest hadden, zoals ik bij de naam Kraaijenveld ook onmiddellijk die zwarte vrienden in gedachten zag opvliegen en neerstrijken. Vinkenburg, spreeuwenberg, ravenstein, arendshorst. Er moeten heel wat toponiemen uit het ei gekropen zijn.

Over Valkenbosch en Valkenbos lees ik, terug in Utrecht en rijp voor een kop thee, dat de wijknaam is ontleend aan een landgoed van die naam. In het Haagse geval heeft ook een boerderij die naam gedragen en die heeft misschien wel oudere papieren dan het landhuis. Maar die kan ik zo gauw niet vinden.

02 maart 2019

Bevrijd het bos!

Van Steven kreeg ik een prent met zeven dikke zwarte vormen die op het papier een gratie hebben die me blijft bekoren. Dansers, bomen. Vormen. Ik weet nog niet waar, maar die prent van Steven moet aan de muur. Om te beginnen moet hij worden ingelijst.

Een paar weken lang heb ik ernaar gekeken, maar vanmorgen wist ik het. Het moest een zwarte smalle lijst worden, dan een donker passe-partout, dan een rand parelgrijs karton en dan dus de prent. Een fietstocht naar de Oudegracht bracht onmiddellijk soelaas en een paar uur later stond ik over mijn bureau gebogen, met liniaal en mes. Het resultaat zette ik beneden op een standaard. Dat was vanmiddag.

Nu is het avond en ik zie dat het allemaal niet deugt. De prent zit klem als een bosje in aanrukkende stedelijke bebouwing. Het bos moet bevrijd worden!

Ik heb een mooi zwart aluminium lijstje van dertig bij veertig in de aanbieding.

01 maart 2019

Doelgroep

Als we binnenkomen, is de Fiets en Wandelbeurs nog maar net begonnen, maar er zitten al heel wat mensen achter de ooit uit Duitsland geïmporteerde biertafels. Het ziet er allemaal zo gezapig en armoedig uit. Allereerst is daar die adembenemende grijsheid, waarvan een deel - zo doen we dat altijd als we uitgaan - zijn eigen koffie en kuch heeft meegenomen. Het alternatief is al even droefmakend. Koffie drink je uit kartonnen bekers en het grote feest van een dagje uit kan alleen maar bezegeld worden met een grote koek die – eenmaal uit het cellofaan geplukt – klef, klam en alleen maar zoet is.
Bij het Franse blok vragen we naar informatie voor de route van Parijs naar de Mont Saint-Michel. Als we het blok met desks maar langslopen, komen we er vanzelf, vertelt een middelbare Fransman met buik ons en hij wijst naar rechts. Zo lopen we met de wijzers van de klok het blok langs tot we na een tijdje uitkomen bij de laatste tafel vóór onze informant.
‘Ik wil niet meer naar Frankrijk,’ zeg ik tegen Henk. ‘Het zijn allemaal proleten, met een gele hesjes of een onbetaalbaar maatpak.’ Maar het meisje achter het tafeltje kijkt ons stralend aan. Emma Conte heet ze en in rap Frans vertelt ze alles wat wij maar willen weten over de Veloscénie, want zo heet de route die wij in gedachten hebben.
Als we alles weten van de trajecten, de accommodatie, de mogelijkheden van aan- en afvoer en nog meer, complimenteert ze ons met ons Frans. Ze is nog zo jong, Emma, dat haar compliment me ineens heel oud maakt. Binnenkort kom ik ongetwijfeld in een verzorgingstehuis waar zuster Emma me in het Frans een pluim geeft als ik niet alleen mijn koffie heb gedronken en de koek heb opgegeten, maar ook mijn bordje helemaal leeg heb.

28 februari 2019

Schutting

Straks vangen jullie geen zon meer, zeg ik tegen de plantjes en bloemen die nu nog grotendeels in de aarde verborgen zijn. Je zult het licht zoeken, maar er zal alleen maar schaduw zijn. ‘Er komt een schutting.’ De nieuwe buren willen achter in hun tuin ook een terras maken, net als wij en dan kan een beetje privacy geen kwaad. Dat begrijp ik.
De vorige buren hielden zich dichter bij de achtergevel op, waar al een schutting stond. Vanaf ons eigen achterterras had ik uitzicht over twee tuinen. Mensen zag ik doorgaans alleen op afroep, als er een van de buren even een praatje kwam maken.
Ook de walnootboom vertel ik dat hij over niet al te lange tijd niet meer zo mooi in de ruimte zal staan, maar dat er een schutting rakelings langs zijn stam zal komen. Hij ziet er sterk en gezond uit. Hij kan het wel hebben, denk ik, maar ik meen hem toch te horen zuchten.

Misschien zullen door die schutting de jonge katjes van de buren onze tuin niet als kattenbak gaan gebruiken, probeer ik mezelf te troosten. Misschien ook juist wel: een wc met een duidelijke afscheiding vind ik zelf immers ook erg prettig, en waarom zouden die katten dat ook niet zo over denken? Via de geschakelde schuren naar de buren, achter de walnootboom of de hoge varens. Niemand die het ziet. Poepen en weer weg.
Hup op de schuur. Dag buur.

27 februari 2019

Leraar Nederlands

Als ik had geweten dat lesgeven me zoveel plezier zou geven, dan had ik er de eerste jaren nog meer van genoten. Ik kwam namelijk ooit, zeg maar per ongeluk, voor de klas met het voornemen daar zo snel mogelijk te verdwijnen. Voor een echte baan. Wel viel me vrij snel op dat ik het leuker vond dan ik had gedacht, dat lesgeven, maar toch lag het professionele paradijs waarschijnlijk elders. Maar voor het zover was, moest ik eerst maar eens afstuderen. En toen ik dat voor elkaar had, kwamen er andere dingen op mijn pad: een musical zus, een actie zo, een werkgroep dit, een reisje dat…
Met als gevolg dat ik dertig jaar later begon te verzuchten dat ik de eerste jaren nog meer genoten zou hebben van mijn werk als ik had geweten dat lesgeven me zoveel plezier zou geven. Dat zei ik al.

Ik zei niet dat ik dat het gaat om lessen Nederlands. Dat vak kent zoveel verschillende elementen. Andere vakken zouden daar hun vingers bij aflikken. De laatste jaren werd ik wel wat droevig van allerlei ondoorgrondelijke regels, definities en behoeften om zaken te reglementeren. En dodelijk was het koesteren van de koudwatervrees bij het lezen van boeken. Het werden er zo weinig dat de meeste leerlingen nooit aan hun kilometers kwamen. Jammer.
Maar het vertellen bleef. Voor creatieve, en dus leuke! Opdrachten was altijd ruimte. En een docent Nederlands moet vooral manifest laten blijken dat het onmogelijk is dat iemand lezen niet leuk vindt. Lezen is namelijk leuk en wie vindt van niet, die moet gewoon meer lezen. Dat werkt. Een beetje docent is namelijk een beetje gek, ongevaarlijk weliswaar, maar ook ongeneeslijk. Leerlingen nemen dat op de koop toe.

Als ik had geweten dat Nederlands geven me zo lang zoveel plezier zou geven, dan had ik er de eerste jaren nog meer van genoten.

25 februari 2019

Halfpipe

De ochtend moet nog bijkomen van een vrieskoude nacht als we naar de kruidenier lopen. Wij bestaan uit een meisje van zeven, een jongen van vijf, een oma die achter een kinderwagen loopt en een opa. Het is vakantie en dus zie je van allerlei zijden babyboomers tevoorschijn komen die in de weer zijn met klein grut. Maar je vindt ze niet bij de halfpipe halverwege onze terugweg.

Het vraagt wat oefening, maar dan lukt het het meisje om deze u-vormige barrière lopend te nemen, dat wil zeggen, om via een van de bijna steile wanden op het platformpje bovenaan te belanden. Die van vijf oefent ook niet voor niks; met een kontje van zijn opa lukt het hem ook. Die opa gaf het voorbeeld. Dat hij daarbij uitgleed en het vervolgens voor gezien hield, maakte de uitdaging alleen maar groter. Uitglijden doen die kinderen ook, maar vallen is bij hen alleen maar leuk. Het ziet er allemaal soepel uit en ze lachen.

Ze krijgen er maar niet genoeg van en rennen steeds weer tegen de wand op om zich even later vanaf het platform naar beneden te laten glijden of te rollen. Hun succes is aan het kleren af te lezen: roestvegen en modder. Grootouders hoeven niet de kleren van hun kleinkinderen te wassen.

24 februari 2019

Toekomst

Er ligt veel toekomst in de achtertuin. Een deel van het gras is afgestoken en vormt een grote hoop. Halverwege de helling daarvan is een kiepwagen van Fisher Price blijven steken en op de top staat de bestuurder van een brandweerwagen. ‘Hij heeft een heel mooi uitzicht,’ zegt Lucas van drie. Lucas houdt van het woord uitzicht, zoals hij ook van het woord bovenleiding houdt, maar er rijden helaas geen treinen door de achtertuin.

Gisteren mochten de nieuwe katjes van onze nieuwe buren voor het eerst naar buiten. Vandaag rennen ze door onze tuin, over die machtige bergen. Er is een tweede hoop oude graszoden bijgekomen. ‘Dit wordt ongetwijfeld hun kattenbak,’ zegt Mente, ‘voor de komende vijftien jaar.’ Ze denkt ongetwijfeld aan de tuin van straks, met verse borders en nieuw gras.
‘Maar dan komt er wel een schutting.’
Jaren heb ik die tegen kunnen houden en nu zullen die kleine katjes met hun vrijheidsdrang en poeplust mij ook nog van mijn vrijheid en uitzicht beroven.

23 februari 2019

Lesrooster en tussenuur

‘Lesrooster,’ zegt Otto. Hij heeft me een tijdje aan staan staren. ‘Dag, Otto,’ heb ik gezegd toen ik binnenkwam. En toen begon dat staren en krabden zijn vingers over zijn kale kop. En dan komt ineens dat lesrooster eruit.
De vorige keren zei hij nog ‘Aha, de dichter.’ Misschien weet hij mijn naam niet eens meer; ik ben al tevreden met dat lesrooster.
‘Ik had een tussenuurtje, dus ik dacht…’

‘A, ja, een tussenuur…, ja, een tussenuur.’ Er gebeurt van alles in dat hoofd van Otto, maar er komt niets uit. Hij knikt als hij tussenuur zegt. Hij wil er op reageren. Zijn ogen lichten op. En worden weer dof. Hij schudt zijn hoofd en zegt nee. ‘Nee…, nee.’ Er werd iets aangeraakt van binnen, maar het verdwijnt voor hij er iets mee kan. Zo blijft hij even later kauwen op ‘distributie’. Ook dat woord komt en gaat. Dan ‘Veertien dagen geleden…’ Hij zegt het een paar keer. Ik maak het verhaal af. Veertien dagen geleden ben je hier gekomen. ‘Ik moest hier komen, maar nu…’ En: ‘Het is een sprong in het duister.’ ‘Weer en tegenweer,’ en hij grijnst zowaar als hij zegt dat er nu meer tegenweer is.

Als er eten voor hem wordt neergezet, pakt hij zijn mes en begint ermee te eten. De verzorgster geeft hem een vork. Hij eet alsof het voor het eerst is in de veertien dagen dat hij hier zit. Eerst het vlees, dan de stamppot, daarna de appelmoes uit het schaaltje naar zijn bord. En dan het toetje. Allemaal met zijn vork. Er gaat niets verloren. Hoewel hij schrokt, valt er nauwelijks iets van zijn vork en als dat gebeurt, pikt hij het onmiddellijk. Hij is heel handig met die vork.

Op zijn kastje ligt zijn scheerapparaat. Ik kan me voorstellen dat hij zich een paar keer per dag scheert. Zijn kin en wangen zijn helemaal glad. Zoals hij eet zo zal hij zich ook scheren. Voor mij heeft hij nauwelijks aandacht meer. Ook als het eten op is weet hij nog de kleinste kruimel met zijn vork te pakken te krijgen. ‘Ja, ja,’ zegt hij als ik beloof binnenkort weer eens langs te komen.
Wanneer ik door de gang loop, hoor ik hoe hij met zijn vork tegen zijn bord tikt.